Noktalama işaretleri ve doğru kullanımları



Yazıda kullanılan işaretlerdir, Türk dilindeki noktalama işaretleri şunlardır:

1 - (.) nokta veya durak;

2 - (,) virgül,

3 - (;) noktalı virgül,

4 - (:) iki nokta,

5 - (... ) sıra noktalar,

6 - (!) nida ya da ünlem sinyali,

7 - (?) soru sinyali,

8 - (-) çizgi,

9- (" ") tırnak sinyali,

10 - () parantez ya da ayraç,

11 - () köşeli parantez,

12 - ($) paragraf ya da çengel.



Bunların başlıca kullanılan yerleri: 

nokta (.) a - anlam tamam olan bir cümlenin sonuna konulur. bundan sonra yeni başlayan cümlenin ilk harfi büyük yazılır, b - bir ya da bir kaç kelime kısaltma durumunda yazılırsa bu kısaltmalardan sonra konur, c bahis başlarına konulan rakamlar ve harflerden sonra konur, rakamdan sonra

(-nci) anlamını gösterir, d - günü belirten tarih işaretlerinde gün, ay, yıl sayılarını işaret eden rakamları ayırır.

virgül (,) a - cümlede birbirleri ardınca sayılan isimler, sıfatlar, zamirler, birbirine bağlı fiiller v. b. arasına b - cümlede özne olan kelime kendinden sonra gelen sözlere karışabilecek halde ise, bu kelimeden sonra, c - mektuplarda hitap sözlerinden sonra, cümle içerisinde ayrı bir varlık anlatan kelime grubunun başına ve sonuna konulur.

noktalı virgül (;) a -birbirine bağlı, fakat her biri kendi içerisinde yarı müstakil ihtimalleri; b - içerisinde virgüllerle ayrılmış parçalar bulunmakta olan iki takım veya cümleyi ayırmağa yarar.

iki nokta (:) a - bir cümlede ifade edilen hükmü örneklerle göstermek üzere cümlenin sonuna, b - bir sözde birkaç ihtimal olduğu halde, bu olasılıkları saymak veya sıralamak lâzım geldiği vakit, bu sayma veya sıralamadan önce c - söz arasında bir yerden veya bir kimseden nakledilen ve tırnak içerisine alınan sözden önce kullanılır.

sıra noktalar

1 - üç nokta (..) cümle bitmeden sözün manalı bir kesilişini göstermek, yahut birtakım kısımlar veya örnekler sayıldıktan sonra, bunların başka benzerlerinin de o hükme sokulacağını anlatmak için kullanılır.

2 - sıra noktalar, bir bahisten başka bir bahse geçişi yahut söylenmeden geçilen birtakım şeyleri belli etmek üzere ayrı ayrı veya iki satırın nokta ile geçilmesinde kullanılır.

söz arasında bir ismi söylemeden işaretlemek için birkaç nokta veyahut bir harfle birkaç nokta kullanıldığı gibi, bu hallerde nokta (*) yıldız konulduğu da vardır.

nida veya ünlem sinyali (!) nidalardan ve şaşırma acınma, heyecan, gibi duyguları belirten sözlerden sonra konulur.

söz arasında () parantez içerisinde (!) nida sinyali konulursa söylenilen lâkırdıya inanılmadığını, şaşılmadığı anlatır.

söz arasında () parantez içerisinde (?) soru sinyali konulursa söylenilen lâkırdının şüpheli göründüğünü, ne demek istenildiğinin anlaşılmadığını gösterir.

beğenilmeyen, şaşılan, ne demek istenildiği sorulan yerlerde bu gibi duyguların aşırıldığını göstermek üzere birkaç soru ve nida sinyali konulduğu da vardır.



Çizgi sinyali üç türlüdür:

ı. ufak çizgi veya birleştirme çizgisi (-) satır sonunda tam bitmeyen kelimenin öteki satıra geçen kısmının birleşeceğini anlatmak üzere satır sonundaki parçanın sonuna konulur.

bu gibi ayırmalarda satır sonunda hecenin tam bitmesine dikkat edilmelidir.

iki millet veya iki tarih arasında veya iki şeyin ortaklığını göstermek üzere de birleştirme çizgisi kullanılır.

ıı. büyük çizgi (-), cümle içerisinde bundan başka bir anlamı ifade için araya sokulan sözlerin iki tarafına konulur.

karşılıklı konuşma veyahut birinin ağzından bir söz nakletme hallerinde bu çizgi, tek olarak konuşma sözlerinin başına konur.

konuşmada karşılıklı konuşmaların isimleri veya isimlerin bazı harfleri gösterilirse çizgi bu isimlerden veya harflerden sonra gelir.

tırnak sinyali (" "), bir başkasının yazısından veya sözünden nakledilen kısımların başına ve sonuna konulduğu gibi, cümle arasında geçen ve başında ayrı bir punto ile belli edilmeyen kitap ve makale başlıkları ve cümlede dikkati çekmesi istenilen sözler de bu işaret içerisinde yazılır.

bir yerden nakledilen uzunca ibarelerin başına ve her satırına tırnak işaretinin açma biçimi () konulup en sonuna kapama biçimi () konulduğu da vardır.

parantez sinyali (), cümle içerisinde geçen bir sözün, o cümleye bağlı olmayan bir izahını veya başka bir dilden karşılığını içerisine alır.

misal gibi kullanılan ve göze çarpması istenilen bazı kelimeler de parantez içerisine alınabilir.

birtakım maddeler sayıldığı sırada ,1, 2, 3.. gibi rakamlar veya a, b, c. gibi harfler konuldukça onlardan sonra yalnız parantezin kapalı biçimi () konulur.

köşeli parantez (), cümleden tamamıyla ayrı bir söz veyahut haşiyeye müracaat için konulan rakam, harf, yıldız gibi işaretleri çerçeveler.

parantez ve köşeli parantez, birbirleri yerinde de kullanılabilir.

paragraf sinyali ($) ayrı maddeleri az çok farklı olan hususları veya örnekleri birbirlerinden ayırmak için kullanılır.