ı. iş analizi
işin unsurlarının (işin içerdiği görev, hareket ve davranışların) listesinin çıkarılması sürecidir. bu süreç sonun da işin gerçekçi bir fotoğrafının çıkarılması gerekmektedir. bazı işlerde ikiyüze yakın görev bulunabilir. iş analizi yapılarak, iş tanımları ve iş gerekleri belirlenir. iş tanımları işin içerdiği görevleri kapsar. iş gerekleri işi yapacak kişinin sahip olması gereken bilgi, kabiliyet, beceri ve kişilik özelliklerini kapsar. iş analizi yapılarken iş tanımları incelenir. mevcut iş tanımları varsa bunlar incelenir(ıso 9000 belgeli işletmelerde kesinlikle vardır) ancak güncel olmamaları halinde (daraltma, genişletme, bölümlendirme yapılmış olabilir) yönetim tarafından güncelleme yapılamalıdır bu durum da iş analazi yapılır ve iş tanımlar tekrardan belirlenir. görev tanımları belli değilse iş tanımları çıkarılır. bunun beş değişik yolu vardır.
a. iş tanımı çıkarma yöntemleri
1- başka şirketlerin iş tanımlarından yararlanılır.
2- internetteki veri tabanlarından yararlanılır.
a) dot’tan yararlanılır.
b) onet’ten yararlanılır.
3-türkiyedeki meslekler sözlüğünden yararlanılır.
4-yurtdışındaki meslek sözlüklerinden yararlanılır. bilhassa abd ve kanada meslekler
sözlüğü.
5-kendi başımıza tekrardan yapabiliriz.
b. iş analizi yapma yöntemleri
c.
1-ticari olarak yapısallaştırılmış olan yöntemler
belirli iş analizi şirketleri standart iş analizi formları geliştirmişlerdir. bu formların nasıl doldurulacağına,puanlanacağına ve yorumlanacağına dair kapsamlı ve sistemli paketler oluşturmuşlardır. işletmeci bunları olduğu gibi alabilir. son yıllarda internet üstünden paket proğramı olarak satılmaya başlandı. bu proğramlarda veriler bilgisayar ortamında otomatikmen analiz edilir ve rapor gönderilir. bu proğramlara müdahale edilmesi olanağı yoktur. iş programları yönetici,büro personeli ve bedensel işçi için farklıdır. paket yazılımı hangi nedenle kullanacağımız önemlidir.
araştırmacı kendisi yapacaksa altı değişik yöntem takip edilebilir
a-) gözlem yöntemi
b-) mülakat yöntemi
c-) günlük tutma yöntemi
d-) vaka yöntemi
e-) anket yöntemi
f-) karma yöntem
a-) gözlem yöntemi: çalışnaın sergilediği davranış ve hareketleri gözleyerek saptarız. örneğin satış elemanını bir kaç ay gözleriz. ancak gözlem yapmak yeterli olmayacaktır. bazı davranış, beceri, hareketler vb. gözlemlenebilir.
b-) mülakat yöntemi: çalışana, neyi nasıl yaptığını, ne periyotta yaptığı gibi sorular sorulabilir. ancak salt mülakat yeterli olmayacaktır. çünkü subjektivitesi yüksek bir yöntemdir. kimi çalışanlar tevazu gösterip çarpıtmaya neden olabilecekken kimileri ise abartı yapar.
c-) günlük tutma yöntemi: çalışanın yaptığı enterasan işleri günlük oalrak not tuttururuz. ancak bu taktirde luzumsuz bilgiler yazılabilir.
d-) vaka analizi: çalışanlardan, yaptığı işe dair ( kendisini üzen veya sevindiren, kendince pozitif ve olumsuz) bir vaka dinleriz. bu yolla iş profilini çıkarırız.
e-) aket yöntemi: tıpkı pozisyondaki bir kaç çalışana uygulanır, ve neticeler birlikte analiz edilir.
e.1) açık uçlu anket yöntemi
bu yöntemde sorulabilecek bazı sorular:
* günlük olarak hangi işi yaparsın?
* haftalık olarak hangi işi yaparsın?
* aylık olarak hangi işi yaparsın?
* yıllık olarak hnagi işi yaparsın?
* bu pozisyandaki çalışan hangi becerilere sahip olmalı?
* kullandığınız alet ve teçhizatlar nelerdir?
* nasıl çalışıyorsun?
* hangi ortamda çalışıyorsun?
* gerek senin gerek işletmenin riziko durumu nedir? (pozisyona ilişkin)
e.2) kapalı uçlu anket yöntemi:
internet vb. kaynaklardan yararlanılabilir. çalışandan hazırlanan form üstünde ideal gördüğü seçenekleri işaretlemesini isterik. formda sorulabilecek soru örnekleri:
* görev listenizi hazırlayınız
sürekli, arasıra, nadiren veya hiç yapılmayan görevler
* görevlerin önem dereceleri:
( çok önemli, önemli, orta derecede önemli, önemsiz, hiç önemli değil)
* bu görevlerdeki kusur işletmeye ne miktarda risk getirir
(çok, orta, az)
bu formdan yola çıkarak iş profilini çıkarırız. hangi görevin ne denli önemli olduğunu belirleriz.
f-) karma yöntem
gözlem, mülakat, anket yöntemlerinin birliklte uygulanmasıdır. bu taktirde yöntemlerin sakıncaları nispeten giderilmiş olur
ıı. iş analizi ve pozisyonlar
birbirinden önemli ölçüde değişik işlere anahtar işler denir. benzer grupta yer alan ve ilişkili pozisyonlara iş ailesi (iş grubu) denir. orta ölçekli bir işletmede seksen anahtar iş olabilir. muhasebe iş ailesinin içinde, mahsup, veri girişi, ön muhasebe, tahsilat, tevdiye gibi birbiri ile ilişkili işler vardır.
iş analizi yapılırken, iş aileleri bazında yapılır. böylelikle, iş analizi sayısı yüzde seksene varan ölçülerde düşer. psikoteknik test bataryası anahtar işler için değil iş aileleri için oluşturulur. iş analizi yapılacak posizyonun esas boyutları belirlenir. bir işi karakterize eden beş altı esas işleve, posizyonun esas boyutları denir. örneğin butik satış elemanının esas iş boyutları:
1-) karşılama ve ilgileme ile görevleri
· müşteriyi ayakta karşılamak
· müşteriye tebessümle hitap etmek
· müşteriyi dinlemek
2-) bilgilendirme
· sorularına yanıt vermek
· ürünün özelliklerini bilecek
· bilgileri doğru biçimde anlatacak
3-) ürün takibi
· azalan ürünü yerine koymak
· ürünü katlayıp yerleştirmek
· tezgahı temiz tutmak
· müşteri isteklerini kaydetmek
4-) müşteriyi uğurlama
5-) satış işlemleri (fiş doldurma)
iş analizi
etiketler [