ana sayfa    ekonomi, iktisat    insan kaynakları yönetimi

a
aday: bir işi resmi olarak talep eden kişi.
analitik düşünme: bir sorunu çözmek için, bilgileri ayrıştırarak
ve problemi oluşturan unsurları göz önüne alarak sonuca varmak için yürütülen sistematik
düşünme stili.


b
bağlılık: işlerin pozitif veya negatif gittiği durumlarda çalışma
arzusunu kesintisiz destekleyen duygusal bir süreç.
bir defalık prim: çalışanların başarılarını ödüllendirmek amacıyla
ve performansa dayalı nakit ödeme.
bilgi için ödeme: çalışana, göreviyle ilgili yeni bilgi ve beceriler
elde etmesine bağlı olarak  ödenen ek ödeme.
bilgilendirmeye yönelik eğitimler: ürün bilgisi, imalat teknikleri,
hizmet prosedürleri, pazar bilgisi, şirket politikaları, mali analiz teknikleri,
dış ticaret, vergi mevzuatı gibi hususlarda yapılan sınıf eğitimleri.
beceri geliştirmeye yönelik eğitimler: iletişim, etkili sunuş,
dinleme, karar alma, problem çözme, liderlik, motivasyon, toplantı yönetimi, takım
oluşturma, çatışma yönetimi gibi hususlar katılımcı merkezli ve uygulama ağırlılıklı
olarak verilen eğitimler.


ç
çalışan için hisse senedi sahipliği planı: çalışana şirketin
sahipliğinin bir kısmının verilmesi ve onların da kârlılık ve performans artışından
doğrudan etkilenmesinin sağlanması.
çalışma grubu: üyeleri, genellikle bilgiyi, en iyi uygulamaları
veya bakış açılarını paylaşmak ve her bireyin kendi sorumluluk alanındaki performansını
nasıl gerçekleştireceğine karar vermek için birbirleriyle ilişki kuran takımlar.
çalışma saatleri: gün içinde işin resmen açık olduğu 
saat aralığı.
cam tavan: organizasyonda azınlık gruplarının, kariyerlerinde
yükselmelerini önleyen görünmez engel.
çatışma: organizasyonlarda yaşamın normal bir şartı ve kaçınılmaz
bir gerçeğidir. iyi ya da kötü olarak nitelendirilemez. iki ya da daha fazla insanın
aynı anda tıpkı yeri ya da kaynağı kullanmaya teşebbüs etmesidir. iki kişinin ya
da grubun gereksinimleri, çıkarları veya isteklerinin birbiriyle çelişmesidir. anlaşmazlık,
savaş,  duygusal gerilim veya çarpışma.


d
danışmanlık: bir yöneticinin çalışanına iş performansını etkileyen
kişisel sorunlarını tanımlaması ve üzerine gitmesi için yardım etme, destekleme süreci.
değerlendirme merkezi: genellikle yönetim görevlerine başvuran
ya da yükseltilecek olan adayların yerine getirmesi istenen bir dizi simülasyon,
egzersiz ve görevden meydana gelen ve belirli bir vakit dilimine yayılan bir seçme ve değerlendirme
süreci.
değerler: bir organizasyonda çalışanların bireysel ve kollektif
olarak üstün gördükleri, yücelttikleri, önemli ve değerli bulduklarının tamamı.
değer zinciri analizi: bir organizasyonun kendi içerisindeki kuvvetli
ve zayıf yönlerini sistematik olarak tanımlamak ve analiz etmek için kullanılabilecek
bir çerçeve.
dengeli netice kartı: yöneticilere uzun dönemli stratejik hedeflerin
kısa dönemli eylemlere dönüştürülmesinde aşamalı bir yaklaşım ile yol belirten ve
sonuç olarak stratejik kararlar ile uygulamaları bütünleştiren yeni bir yönetim
sistemi.
devamsızlık: çalışanın izin almaksızın işte bulunmama durumu.

dış kaynak kullanımı: bir organizasyonun kendi kaynaklarıyla
yürüttüğü bir aktivitesi, stratejik iş ortaklığı yoluyla organizasyon dışından, alanında
uzmanlaşmış kişi ya da kurumlara yönlendirerek gerçekleştirilmesi.
durumsal mülakat: soruların direkt gerçekleştirilen iş aktivitelerine
yönelik olarak sorulduğu, işte rastlanan özgün problemler ve durumlara göre yapılandırılmış
bir mülakat tekniği.
durumsallık: yönetici ya da liderin çalışanların olgunluk düzeyine,
yani bilgi ve beceri ve tutumlarına bağlı olarak stilini değiştirmesi ve duruma
göre; eğitici, koç, mentor ya da kaynak olarak liderlik etmesi.


e
eğitim: organizasyonlarda işe alınan insanların işlerini etkili
bir biçimde yapabilmeleri için sahip olmaları gereken bilgi, beceri ve tutumların
onlara verilmesi.
eğitim gereksinim analizi: çalışanların hangi bilgi, beceri ve
tutum eksikliği içerisinde olduğunu ve bu açığın nasıl ve ne vakit kapatılabileceğini
sistematik olarak inceleme.
eğitim politikası: çalışanların organizasyon içerisinde ya da dışında
katılacağı eğitim ve geliştirme aktivitelerinin “kuruma özgü” gerekçelerinin yazılı
ya da sözlü açıklaması.
eğitimin transferi: eğitimde edinilen bilgi, beceri ve davranışların
iş yaşamında kullanılması.
eğitim yönetimi: organizasyonun insan kaynaklarının belirlenecek
vizyon, misyon, amaçlar, uzun dönem planlar ve stratejiler doğrultusunda eğitilmesi
ve geliştirilmesi için ideal eğitim politikasının belirlenmesi, eğitimin planlanması,
eğitimin organizasyonu, eğitim bütçesinin belirlenmesi ve eğitimlerin aktivitesinin
değerlendirilmesi çalışmalarının tamamı.
eleman seçme: kabiliyetleri, becerileri ve alakaları organizasyonun
ihtiyaçlarına en ideal olan adayların sistematik bir biçimde belirlenmesi çalışmaları.
empati: başkalarının duygularını sezmek, bakış açılarını anlamak
ve endişeleriyle aktif bir şekilde ilgilenmek.
endüstriyel ilişkilier: çalışan ile işveren arasında
 iş hukukunun uygulanması, işçi ve işverenin karşılıklı olarak hakları
ve yükümlülükleri.
entelektüel sermaye: bir organizasyonun çalışanları, müşterileri
ve tedarikçileri gibi bütün insan kaynaklarının sahip olduğu, değere dönüştürülebilen
ve rekabetçi üstünlük sağlayan bilgi.
ergonomi: çalışanın fiziksel özellikleri ile işin fiziksel ortamı
arasındaki etkileşimin ve uyumun incelenmesi.
esnek çalışma programları: aile, eğitim ya da sağlık gibi nedenlerle
alışılmış iş gün ve saatlerine uyum sağlamakta güçlük yaşayanlar için normal sekiz
saatlik çalışma gününde bazı farklılıklar getirmek.
etik anlayış: aklın ve sağduyunun yönlendirdiği görüşleri izlemek,
yerleşik, toplumsal ve ahlak kurallarına saygılı davranmak ve bu hedefle şahsi
istek ve çıkarlardan özveride bulunmak.
eylem planı: kısa dönem içerisinde nelerin yapılması gerektiğini,
bunları kimlerin, ne vakit, nerede ve nasıl yapacağını, yürütme sorumluluğu ve onay
yetkisinin kimlerde olduğunu, kime bilgi verileceğini ve kimlerden destek isteneceğini
belirten kararlar dizisi.


f
farklılıkların yönetimi: yaş, cinsiyet, din, inanç, kişilik
gibi yönleriyle değişik insanları etkili bir biçimde yönetmek için planlanan ve uygulanan
organizasyonel sistemlerin; farklılığın yararlarını en üst düzeye çıkarırken, sorunlarını
ve sakıncalarını en alt düzeye indirecek biçimde kurulması.


g
göreve ait roller: bir takımın amacına ulaşması için takım
liderinin ve üyelerinin ne yapmaları gerektiği, takımın işinin ne olduğu, niçin
yapıldığıyla ilgili roller.
grup: belirli hususlarda ortak değerleri paylaşan ve toplumsal
rolleri, gelişmiş ilişkileri,  beklentiler sistemiyle birbirine bağlanan insan
topluluğu.


h
hedeflerle yönetim: yönetici ile çalışanının karşılıklı görüşerek
hedef belirlemesini ve belirli hedeflerin elde edilmesine dayalı olarak çalışanın
değerlendirilmesini içeren bir yönetim ve performans değerlendirme yaklaşımı.

i
insan kaynakları planlaması: bir organizasyondaki insan kaynaklarının
iç ve dış gelişmelere ideal olarak ve etkili bir şekilde oluşturulması, geliştirilmesi
ve kullanılması amacıyla gözden geçirilmesine, yapılandırılmasına ve değerlendirilmesine
ilişkin bütün çalışmalar.
iletişim: insanlar arasında bilgi, haber, duygu ve düşüncelerin
alınıp verilmesini sağlayan ve etkili olduğunda güveni, anlayışı, paylaşımı, ortak
yaşamı kolaylaştıran iki yönlü bir süreç.
işveren: çalışanları istihdam eden kişi ya da kurum.
iş analizi: işi oluşturan öğelerin çözümlenmesi yoluyla işin
etkin yapılmasında belirleyici olan etkenlerin ortaya konulması.
iş basitleştirme: kişinin yapması gereken işlerin sayısını azaltarak
görev etkinliğini artırmayı amaçlayan, işleri; basit, tekrarlı, standart hale getirirerek
eğitim ve beceri geliştirme gereksinimini ortadan kaldıran bir süreç.
iş başvurusu: kurumda işe alınma sürecinin başvurusu. 

iş değerleme: bir işin gereksinimlerini değerlendirip diğer
işlerler karşılaştırarak işin değerini ortaya çıkarma süreci. 
iş doyumu:  
iş genişletme: bir dizi görevi yeni, daha kapsamlı ve daha enteresan
bir iş durumuna getirmek için birleştirmek ve bir çalışana birden çok işin sorumluluğunu
vermek.
iş rotasyonu: çalışanın yerine getirdiği farklı işlerin sayısını
artırmak ve motivasyonu sağlamak amacıyla sistematik olarak çalışanı bir işten başka
bir işe (bir görevden diğer bir göreve) geçirmek.
iş stresi: organizasyonlarda işle bağlantılı olarak yaşanan
gerilimler, endişe ve kaygılar.
iş takımları: belirli bir hedefi elde etmek için sorumluluk alan
birbirleriyle bağlantılı insanların oluşturduğu biçimsel iş grupları.
iş tanımı: bir işin içerdiği görevlerin, sorumlulukların ve
iş özelliklerinin listesi.
iş tasarımı: bir işin nasıl yapılacağının ve başarı gösteren olması
için hangi görevlerin yerine getirilmesinin gerektiğinin tanımlanması.
iş tatmini: bir çalışanın yaptığı işin ve elde ettiklerinin
ihtiyaçlarıyla ve şahsi değer yargılarıyla örtüştüğünü ya da örtüşmesine olanak
sağladığını farketmesi neticesi yaşadığı bir duygu.
iş zenginleştirme: sorumluluk alma, farkedilme, takdir edilme
kişisel gelişim ve büyüme, öğrenme ve başarma duyguları gibi yüksek kademede motivasyon
sağlayan etkenleri işin yapısı içerisinde bir araya getirmeyi amaçlayan iş tasarımı
süreci.
işten çıkarılma: genellikle yapılan hatalardan dolayı kişinin
işine son verilmesi. 


k
kariyer: bir insanın hayatı boyunca süren işle ilgili deneyimlerinin
tümü.
kariyer geliştirme: insanların iş hayatları boyunca kariyer
amaçlarına ulaşabilmeleri için yürüttükleri uyum sağlama, yetkinlik, yeterlilik
ve kişilik geliştirme gibi bütün eylemler ve faaliyetler.
kariyer planlama: kişinin bilgi, beceri, ilgi, değer yargıları
ve kuvvetli ve güçsüz yönlerini değerlendirmesi, organizasyon içi ve dışı kariyer olanaklarını
tanımlaması, kendisi için kısa, orta, uzun dönemli hedefler saptaması, eylem planlarını
hazırlaması ve bunları uygulaması süreci.
kariyer yönetimi: insan kaynakları planları ile sistemin bütünleştirilmesi,
kariyer yollarının belirlenmesi, kariyer bilgisinin artırılması için açık işlerin
duyurulması, çalışanların performanslarının değerlendirilmesi, astlara kariyer danışmanlığı
yapılması, iş deneyimlerinin artırılması ve eğitim yazılımlarının düzenlenmesi faaliyetlerinin
tümü.
katılımcı yönetim: çalışanların kendi işlerinin günlük etkinliklerini
daha fazla denetleyebilmelerine olanak veren bir yönetim anlayışı.
kazanç paylaşımı: bir birimdeki yöneticilerin ve çalışanların
takım olarak çalışmasını özendirmek amacıyla önceden belirlenen performans hedeflerine
ulaşıldığında elde edilen kazançla orantılı olarak ödüllendirilmesi.
kıyaslama: bir organizasyonun kendini değerlendirerek, rakiplerini,
iş ortaklarını, diğer sektörlerdeki başarı gösteren örnekleri inceleyerek, iç ve dış pazarlardaki
uygulamaları araştırarak ve en iyi uygulamaları örnek alarak zayıf olduğu yönleri
geliştirmesi.
koçluk: bireyleri ve takımları sonuçlara ulaştırmak için yetkilendiren,
geliştiren ve cesaretlendiren ideal ortam ve şartları yaratan yönetsel bir eylem.
kurum kültürü: bir vizyon ve misyon çevresinde toplanan insanların
sahiplendikleri belirli bir inanç ve değerler sistemi.
küçülme: işletme yönetiminin bilinçli ve proaktif olarak aldığı
kararlar ve uyguladığı stratejiler ile çalışanların sayısını, maliyetleri, işleri
ve süreçleri azaltması süreci.


l
lider: organizasyonlarda insanların gayretlerini, belirlenen
amaçları gerçekleştirmek üzere birleştiren, harekete geçiren, tüm kabiliyetlerini
ortaya koymalarını sağlayan ve onları etkili şekilde yönelten kişi.


m
mentor: kendisinden daha az deneyimli bir çalışanın gelişmesi
için ona yardım eden deneyimli ve kıdemli bir çalışan ya da yönetici.
mentorluk: şahsi ve profesyonel gelişime yardımcı olmak üzere
deneyimlerini, uzmanlıklarını ve düşüncelerini birbirine aktaran iki insan arasındaki
bir yardımlaşma ve paylaşma ilişkisi.
misyon: bir organizasyonun varlık sebebi.
motivasyon: bir eylemi yerine getirmek için bazı içsel ve dışsal
faktörlerden alınan güçle coşku, canlanma ve davranışlarda kararlılık göstermek.
mülakat: adaya sorular sorulması yoluyla, işe ideal olup olmadığının
değerlendirildiği görüşme.


o
organizasyon: ortak bir amacın gerçekleştirilmesi için bireysel
çabalarını sistematik biçimde birleştiren insanlar topluluğu.
organizasyonel öğrenme: organizasyonu oluştaran bireylerin yaptıkları
işleri daha iyi anlaması ve daha etkili olması için lazım kabiliyetlerin geliştirilmesi;
yeni ve yararlı bilginin tanımlanması, elde edilmesi ve uygulanması süreci.
oryantasyon: işe yeni katılanlara, organizasyonu ve kendi iş
birimlerini tanıtmak ve işe alıştırmak için uygulanan tanıtım yazılımı.
outplacement: işten yeni çıkarılan ya da ayrılan insanlara,
iş bulmada uzmanlaşmış danışmanların yeni iş bulma kabiliyetlerini artıracak biçimde
danışmanlık yapması.


ö
öğrenme: insanların görevlerini yerine getirmek için gereksinim
duydukları bilgi, beceri ve tutumları elde etmesi.


p
performans: amaçları elde etmenin aktivite seviyesi ve verimliliği.
performans anlaşması: yönetici ile çalışanın hedefleri, engelleri
ve bunların aşılması için gerekenleri görüşüp karara bağlaması. çalışanın yüksek
performans göstermeye söz vermesi.
performans değerlendirme: bir organizasyonda çalışanların amaçlara
ne kadar aktif ve verimli bir biçimde ulaştıklarının biçimsel olarak ölçülmesi ve
değerlendirilmesi süreci.
performans için ödeme: çalışanlara bireysel performanslarına
göre ödeme yapılması ya da bir çalışanın performansa yaptığı katkıyla orantılı olarak
ödüllendirilmesi.
performans standartları: bir işlevin ya da görevin, beklentileri
karşılaması ya da aşması için hangi kademede yerine getirilmesi gerektiğini tanımlayan
yazılı ifadeler.
performans yönetimi sistemi: organizasyonel amaçlara ve çalışanların
ortaya koyması gereken performansa dair ortak bir anlayışın organizasyonda yerleşmesi
ve çalışanların bu amaçlara ulaşmak için gösterilen ortak çabaya yapacağı katkıların
düzeyini artırıcı biçimde yönetilmesi, değerlendirilmesi, ücretlendirilmesi, ödüllendirilmesi
ve geliştirilmesi.
personel sirkülasyonu: bir organizasyonda çalışanların, organizasyonda
kaldıkları müddet ve işten ayrılma, işe girme hızları.


r
rehberlik: bir tarafın ya da her iki tarafın becerilerinin ve
performansının geliştirilmesi için ideal ilişki ortamı oluşturma süreci.


s
seçim: organizasyonların iş başvurusu yapanları bilgi, beceri,
tutum ve yetenekleriyle değerlendirip kabul edilecek ve reddedecekleri belirledikleri
işe alım süreci.
sistem: ortak bir amacın gerçekleştirilmesi için, karşılıklı
etkileri birleşen bağımsız ve etkin bireyler, parçalar veya bağlantılı süreçler
topluluğu.
sistem analizi: aralarında ilişki bulunmakta olan insanların, birimlerin
ya da işlerin birbiriyle etkileşimleri belirlenerek bir tüm olarak incelenmesi.
strateji belirleme: bir organizasyonun misyon ve amaçlarını
tanımlayarak, dış fırsatları ve tehlikeleri değerlendirerek, kuvvetli ve zayıf yönlerini
inceleyerek izleyeceği stratejiye karar vermesi.
stratejik yönetim: bir organizasyonun iç ve dış çevresinin,
bunların birbiriyle ilişkisinin analiz edilerek organizasyonun uzun dönemli amaçlarına
ulaşabilmesi için ideal davranış biçimlerinin belirlenmesi ve uygulanması.
stratejik insan kaynakları planlaması: insan kaynakları planlaması
çalışmalarını organizasyonun stratejik yönelimleriyle ilişkilendirme ve uyumlama
sürecidir.
strateji uygulama: bir organizasyonun stratejisini hayata geçirmek
için kaynaklarını tahsis etme ve yapılarını harekete geçirme süreci.
stres: bir kişinin kendi istekleriyle çatışan, onu zorlayan
ve tıpkı zamanda fırsatlar da sunan dinamik bir durumla karşı karşıya kalması; neticenin
kendisi için hem belirsiz hem de önemli olması.
stres mülakatları: iş başvurusunda bulunmakta olan bir adayın basınç
altında dengesini nasıl koruduğunu, uyum kabiliyetini ve stres esnasında nasıl davrandığını
görmek amacıyla bilinçli olarak bir stres ortamı yaratılan görüşme süreci.


t
takım: üyeleri tafafından benimsenmiş bir amaç çerçevesinde,
belirlenmiş görev ve sorumlulukları yerine getirmek üzere bir araya gelmiş çalışanlar
topluluğu. 
tam zamanlı iş: çalışma haftasının bütün günleri çalışılan iş. 
tatil: yılın belli bir bölümünü kapsayan, çalışanların işe gitme
zorunluluğunun olmadığı vakit müddeti. 
temel yetkinlikler: organizasyonda yaşamanın en esas gereklerini
yerine getirebilmek için gereksinim duyulan iletişim,  ilişki kurma, uyum kabiliyeti
ve çalışma isteği gibi beceriler ve tutum.
toplam kalite yönetimi: iç ve dış müşterilerin ihtiyaçlarını,
beklentilerini karşılamak amacıyla ürün ve hizmetlerin kalitesini, verimliliğini
sürekli olarak iyileştirmek için yönetimin ve çalışanların kabiliyetlerini, kapasitesini
geliştirmeye odaklı yönetim yaklaşımı.


v
vardiya: belli bir grup çalışanın, günün belirlenmiş saatleri arasında
çalışması. 


y
yapılandırılmış mülakat: davranışsal ve durumsal değerlendirme
sorularını içeren, geçerliliği geleneksel mülakatlara göre daha yüksel olan iş görüşmeleri. 
yedekleme planlaması: organizasyonda üst seviye pozisyonlara
getirilmeye ve mevcut üst seviye yöneticilerin yerine geçmeye hazır olan yöneticileri
belirlemeye, izlemeye ve geliştirmeye yönelik rapor.
yeniden yapılanma: iş süreçlerinin daha aktif olması ve son
ürün ya da hizmetlerin kalitesinin artırılmasını sağlamak için gözden geçirilmesi
ve tekrardan tasarlanması.
yetenek testi: adayın, iş için lazım doğal özelliklere sahip
olup olmadığını ölçmek için kullanılan test