ana sayfa  » otizm

 otistik çocuklarda takıntılı davranışlar

takıntılı davranışlar, basitçe tanınabilen ve başladıktan sonra ne vakit sona ereceği belli olmayan ve tekrar tekrar tekrarlanan davranışların bazıları anlamında kullanılmıştır. örneğin; oturur ya da ayakta durur vaziyette sallanma, parmak ısırma, kafa sallama, el vurma, çevirerek oynama, nesneleri fırlatma, kendi çevresinde dönme gibi.

harun'un havaya nesneleri fırlatma, bilhassa topları vakit zaman de ayakkabılarını fırlatma gibi takıntılı davranışları vardı. bu davranışları kendisine veya başkalarına karşı zarar verici olmamasına karşın harun bu davranışları yapmak yerine daha yararlı etkinliklerle vaktini harcayabilirdi.

otistik bireylerin bazen takıntılı davranışları neden yaptıkları tam anlamıyla anlaşılmamaktadır. ancak boş kaldıkları vakit bu tür davranışları yaptıkları düşünülmektedir. bu nedenle takıntılı davranışlar çoğu vakit can sıkıntısına karşı bir uğraş olmaktadır. böyle durumlarda takıntılı davranışları önlemek için kişiye yapabileceği enteresan uğraşlar verilebilir.

sallanma, çevirerek oynama gibi davranışları ilk ortaya çıktıkları anlarda, yapılandırılmış aktiviteler bireyin günlük rutinine yerleştirilebilir. ancak daha ileri düzende ve yoğunluktaki takıntılı davranışlar için daha işlevsel davranış değiştirme uygulamalarına gereksinim duyulabilir.

mustafa atölyede tüm gün, bir köşede oturup bir parça gümüşten kağıdı çevirerek oynamakta ve gelişi hoş bir atölye etkinliğine katılmayı reddetmekteydi. atölye öğretmeni aşağı yukarı üç ay gibi kısa bir sürede tertipli olarak yiyecek pekiştireci (portakal suyu) kullanarak mustafa'ya çok basit mekanik işler yapmayı öğretti. mustafa bu işleri yapmayı öğrendikten sonra yaptığı işlerden çok hoşlanmaya ve gönüllü çalışmaya başladı. böylece bu işleri yaparken nesneleri çevirerek oynama davranışı gözden kayboldu.

bazı takıntılı davranışlar ise dışarıdan gelen uyarıcılara karşı bir koruyucu olarak ortaya çıkmaktadır. örneğin, özden, 13 yaşında genç bir kızdı. özden kalabalık ve gürültülü ortamlarda parmaklarını ısırmakta ve vokal bir ses çıkarmaktaydı. dikkatli yapılan gözlemler sonucunda özden'in çok rahatsız edici olan bu davranışını dışarıdan gelen seslerden korunmak için yaptığına karar verildi.

özden'e yüksek sesle müzik çalan bir volkmen verildi ve gürültülü ortamlarda volkmenini kafasına takıp çalıştırdığında pekiştirildi. özden, takıntılı davranış göstermeden önce volkmen dinleyerek gürültülü ortama alındı. bir müddet sonra bu davranışı kendi başına yapmayı öğrendi. özden kalabalık ve gürültülü ortamlarda parmağını ısırma ve vokal sesler çıkarma yerine volkmen dinlemeye başladı.

özden'in davranışının sebebini anlamak başlarda çok zor oldu. ancak, bunu anlamak için özden önce sessiz bir odada ufak bir uğraş verilerek kendi başına bırakıldı. daha sonra radyo sesi verildi. daha sonrada kalabalık bir odaya götürüldü ve her iki taktirde da takıntılı davranışlar dikkkatlice gözlendi ve buradan hangi yaklaşımın benimseneceğine dair fikir edinildi.

kaynak: yardımcı doçent hekim bünyamin birkan