şifalı bitkiler sözlüğü - g
gelincik (poppy) : yazın kırlarda yetişen ve
gelincikgillere örnek olarak alınan bir çeşit çiçekli bitkidir. çoğu
kırmızı renklidir. yaz aylarında toplanıp, gölgede temiz bir kağıt
üzerine serilerek kurutulur. içeriğinde rheadine vardır. kokusu hoş
değildir. tadı da acıdır.
yararı : nefes darlığı, astım, bronşit ve göğüs nezlesinde
rahatlık temin eder. boğmacayı keser. kan tükürme ve kan kusmayı keser.
uykusuzluğu giderir. yanıkları iyileştirir. yılancık da yararlıdır.
gezağacı (fraxinus ornus) : ege ve akdeniz'in sahil
kısımlarında yetişen bir çeşit dişbudak ağacıdır. sarı boya elde
etmekte ve kudret helvası yapmakta kullanılır.
yararı : idrar söktürür ve kabızlığı giderir.
ginseng (panax) : ginseng in botanik ismi olan
"panax", yunanca "tam iyileşme" anlamına gelen "panacea" kelimesinden
türetilmiştir. ginseng in bütün şifalı bitkiler içinde en etkili
adaptogen (strese karşı direnci artıran bir ajan) olduğu düşünülür.
ginseng, fiziksel etkinlikleri ve vücut direncini artıran bir bitkidir
ve fiziksel ve mental (zihinsel) dayanıklılığı artırır. ginseng in uzun
bir süreden beri, bilhassa erkeklerin üretkenliğini, erkeklik hormonu
(testesteron) ve sperm miktarını, cinsel gücünü ve dolaşım sistemlerini
(özellikle prostata karşı) pozitif bir biçimde etkilediği de
bilinmektedir. bundan başka o, erkeklerde aşırı stres ve yorgunluktan
kaynaklanan performans düşüklüğünü de gidermektedir. ginseng in
kadınlar üstündeki beynin hafıza (bellek) merkezlerini uyarıcı
etkisinin bulunması ise yenidir. m.s 1. yüzyıla ilişkin bir çin metnine
göre; ginseng, zihni güçlendirici, irfan ve bilgeliği artırıcı bir
şifalı bitki olarak tanımlanmakta ve tertipli kullanımının yaşam
süresini artıracağı belirtilmektedir. kırmızı kore ginseng ise uzakdoğu
ülkelerinde 2000 yıldan fazla bir süredir kullanılmakta olan geleneksel
şifalı bitkiler içinde en yaygın olanıdır. bundan başka uzakdoğu
insanları arasında gizemli bir bitki olarak büyük bir ün ve şöhrete
sahiptir. çoğu insan ginseng in kuvvet verici bir tonik ve çeşitli
hastalıklara karşı bir koruyucu olduğuna inanmaktadır.
faydası : çin kaynakları; kırmızı kore ginseng inin kalp,
akciğer, sindirim sistemi organları, ve böbrekler üstünde oldukça
etkili bir tonik etkisine sahip olduğunu yazmaktadır. kırmızı kore
ginseng; karaciğeri, alkol tüketiminin, toksik ve çeşitli hastalıkların
etkisinden korumaktadır. araştırmalar, kırmızı kore ginseng inin stresi
azaltıcı ve hatta yok edici tesirleri olduğunu ortaya koymuştur. stres,
depresyon veya diğer sert ve negatif şartlar altındaki vücut
metabolizmasını koruyan bir tonik etkiye sahiptir. şeker hastalığının
iyileşmesine yardımcı olur ve kandaki şeker, lipit ve kolesterol
seviyesini düşürür. tümör hücrelerinin çoğalmasını yavaşlatır ve hatta
engeller. anemiye (kansızlık) karşı iyi gelir ve bilhassa kanser
hastalarında görülen kandaki bazı eksiklikleri giderir. bağışıklık
sistemini güçlendirir ve kalp-damar sistemi üstünde pozitif etkisi
vardır.
gözlükotu (gözotu) : kırlarda kendiliğinden yetişen
bir çeşit bitkidir. yaprakları dantela şeklindedir. çiçekleri; küçük,
beyazımtırak, mavi ve kırmızı benekli olup, yapraklarının ortasındadır.
çiçekleri, yaz aylarında toplanıp, kurutulur.
yararı : göz nezlesi ve göz iltihaplarını iyileştirir. mide ve bağırsak gazlarını giderir.
greyfurt (altıntop) : turunçgiller familyasından;
bahçelerde yetiştirilen bir ağaç ve meyvesidir. meyvesi, portakaldan
daha iri, kanarya sarısı renginde, tadı hafif acımsı ve ekşidir.
içeriğinde c vitamini vadır.
yararı : iştah açar. karaciğerin normal çalışmasını temin eder.
safra ifrazatını arttırır. hazmı kolaylaştırır. idrar tutukluğunu
giderir, bol oranda idrar söktürür. vücutta biriken suyu ve zehirli
atıkları atar. kanı temizler. bedeni ve zihni yorgunluğu giderir. felç
ve kanamaları engeller. akciğer ve göğüs hastalıklarında yararlıdır.
gül (rosa) : gülgillerin örneği olan bitki ve bunun
çiçeğidir. bir çok çeşidi vardır. bunlar; kokusu, rengi, biçimi, iriliği
ve ufaklığı bakımından birbirlerinden ayrılır. en fazla görülen çeşitleri;
sarı gül, van gülü, yediveren gülü, yabani gül ve şam gülüdür. pembe
gülün taze çiçeklerinden gülsuyu ve gül esansı elde edilir. içeriğinde
geraniol, rodinol, eugenol, citronel ve feniletilalkol vardır.
hekimlikte çiçeklerinin renkli yaprakları kullanılır. bunlar, gonca
halindeyken toplanıp, sıcak bir yerde kurutulur ve ışık almayan
kutularda saklanır.
yararı : antiseptik olarak kullanılır. ishali keser. boğaz
ve bademcik iltihaplarını giderir. göz kanlanmaları ve göz nezlelerinde
faydalıdır. bundan başka krem ve parfümeri sanayiinde kullanılır.
gül ağacı : pekçok türü olan gül çiçeklerin sultanıdır
denilebilir. orta güneşli, killi-kumlu ve kırmızı toprakları çok sever.
yediveren, bodur, sadberk, sarmaşıktır. güllerinin devamlı canlı olması
için yanmış çiftlik gübresi ile diplerinin her ilkbaharda gübrelenmesi
gerekir. daldırma ya da çelikle üretilir. bunları dikme vakti hemen
ilkbahar öncesinde ve don tehlikesinin ortadan kalktığı günlerde
başlar. ancak toprağın sonbahar'da derin işlenmiş olması gerekmektedir.
fidanlar için 40 cm civarında derinlikte kazılacak çukurlar birbirinden
1 metre mesafede olmalıdır. fidan dikiminde çukur açarken üstten çıkan
toprağa bir miktar yanmış gübre ile karıştırıp alta, alttan çıkan toprağı da
üste vererek yapılır hafif sıkıştırarak can suyu verilir. güllerde en
çok, yaprakları ve gövdeyi pudralanmış sarmaya başlayan bir mantar
hastalığıyla, yapraklara dadanan afitlerin (yaprak biti) verdiği
zararlar görülür. tarım ilaçları satılan yerlerde lazım ilaçları
bularak mücadele yapmak olasıdır. şifası, sağlıklı yetişen güllerin
yaprakları, dalları, taze ya da gölgede kurutularak saklanan
çiçekleridir.
faydası : ağız yaralarında; ideal bir kavanoza 1 litre su, 50
gram taze gül çiçeği yaprağı koyularak, güneşte 1 hafta bekletilerek
gerektiğinde kullanılabilecek çok yararlı bir gargara ilacı elde edilir.
çabuk kızaran, ya da yorgunluktan yaşaran gözler için;
gül fidanlarının taze yaprakları ve körpe dallarını tıpkı ölçüde suyla
kaynatarak elde edilen sıvıyı bir pamuğa sürerek yapılan banyo iyi
gelir.
bulantı için; taze ya da kurutulmuş 40 gram gül
çiçeği yaprağı, 1 litre suda haşlanır. ara sıra birer kahve fincanı
içilirse kişiyi rahatlatır.
öksürük için; bulantıdaki gibi hazırlanan çayın içilmesi kişiyi rahatlatır.
güzellik için;
1 ölçü vazelini, hazır satılan 3 ölçü gül suyu ile iyice karıştırıp
hazırlanacak losyon, eldeki çatlakları giderir. elleri güzelleştirir.
gülhatmi (althaea rosa) : ebegümecigillerden; yaprakları geniş ve oval, çiçekleri büyük ve türlü renklerde olan bir süs bitkisidir.
yararı : balgam söktürür. vücuda rahatlık verir nezle ve
öksürükten kaynaklanan şikayetleri giderir. boğaz, bademcik ve diş eti
iltihaplarını tedavi eder. bağırsak iltihaplarını giderir.
günlük (buhur) : tropik bölgelerde yetişen sığala ağacından elde edilen reçinedir.
yararı : nefes darlığını giderir, vücuda rahatlık verir tütsü olarak kullanılır.
gümüşdüğme (tanacetum parthenium - chrysanthenum parthenium)
: gümüşdüğme, 20-60 cm yükseklikte, güçlü kokulu ve otsu bir
bitkidir. yaprakları parçalı, parçalar seyrek ve tüylü olup;
kapitulumlar dalların ucunda 5-30 çiçekli kümeler durumunda toplanmıştır.
kapitulumlar 13-22 mm çapında, kenardaki çiçekler dil şeklinde ve
beyaz, ortadakiler tüp biçiminde ve sarı renklidir. 1980 lerin başında
bitkinin taze yaprakları bazı avrupa ülkelerinde migren e karşı (günde
2-3 taze yaprak ekmek içerisine koyularak veya bal ile ezilerek yemek
suretiyle) kullanılmaya başlanınca, modern herbalisler, bazı
üniversiteler ve klinikler bir dizi araştırmaya başladılar. 1980 lerin
başlarından başlayarak yapılan bu bilimsel araştırmalar migrene karşı
pozitif neticeler verince gümüşdüğme binlerce yıldan sonra tekrar ilgi
çekti. gümüşdüğme bitkisinin etken maddesi olan parthenolid lerin,
ağrıyı ileten prostoglandin leri ve migreni tetiklediğine inanılan
serotonin hormonunun üretimini engellediği, kılcal damarlarda platelet
(kanın pıhtılaşmasını sağlayan ufak hücreler) oluşumunu azalttığı bu
araştırmalar neticesinde bulunmuştur.
faydası : yapılan çalışmalar gümüşdüğme nin migren in
sıklığını ve şiddetini göstermektedir. ek olarak migren e eşlik eden
bulantı, baş dönmesi ve depresyon gibi semptomlarda da bir azalma
gözlenmiştir.gümüşdüğme nin migren e karşı tesirini hissedebilmek için
birkaç ay (1-2 ay) tertipli kullanımı büyük önem taşımaktadır. yakın
zamanda ingiltere de yapılan bir araştırmada ise gümüşdüğme nin
içeriğinde esas yağlar, flavonoid glikozitler, pinen türevleri ve
kostik asit e ilave olarak yeni bir flavonol olan ve tanetin adı
verilen anti-inflammatuar (anti-inflammatory) etkili bir madde
bulunmuştur. bu etkisinden dolayı söz konusu bitki ingiltere de
romatoid artrit veya artrit (arthiritis-mafsal-eklem iltihabı)
tedavisinde de kullanılmaya başlanmıştır. (bu çalışma phytochemistry
dergisinin ocak 1995 baskısında yayımlanmıştır.)
güvercinkökü (jatrorrhiza palmata) : jatrorrhiza palmata adlı bitkinin köküdür. içeriğinde kolombin ve barberin denilen maddeler vardır. tadı acıdır.
yararı : ishali keser. iştahı açar. mideyi kuvetlendirir. fazla kullanıldığı takdirde, mide ve bağırsaklara zarar verir.
güveyfeneri (gelinfeneri) : patlıcangillerden;
kireçli topraklarda yetişen bir çeşit bitkidir. çiçekleri
pembe-beyazdır. yemişleri kiraza benzer. terkibinde c vitamini vardır.
lezzeti acımtıraktır. meyveleri eylül - ekim aylarında toplanıp,
kurutulur.
yararı : idrar ve ter söktürür. karında toplanan suyu boşaltır. böbrek taşlarının düşürülmesine yardımcı olur. sarılıkta da yararlıdır.
güzelavratotu (belladon) : patlıcangillerden; kireçli
topraklarda yetişen 180 santimetre kadar boyunda, birkaç sene yaşayan
nahoş kokulu bir bitkidir. meyveleri kiraz gibi oval ve siyah
renktedir. içeriğinde atropin vardır. zehirlidir. ev ilaçlarında
kullanılmaması gerekmektedir.
yararı : hekimlikte ağrıları dindirmek için kullanılır. mide
ve bağırsak hastalıkları, astım, beyin hastalıkları, kalp hastalıkları
ve sinir hastalıklarında kullanılır.
lütfen türkçe yazım ve imla kurallarına uymaya özen gösterin.
imla kuralları; dilin birliğini, düzenini ve yazınızın okuyan herkes tarafından anlaşılmasını sağlar.