karadeniz bölgesi
türkiye'nin coğrafya bölgelerinden biri. yurdumuzun kuzeyini kaplar. doğusunda kafkasya, güneyinde doğu anadolu ve iç anadolu bölgeleri, batısında marmara bölgesi vardır. kuzeyi baştan başa karadeniz kıyılarıdır. karadeniz bölgesinin kıyıları dik, yüksek ve kayalıktır. girintisi, çıkıntısı yoktur. yamaçlar gür ormanlar ve zengin otluklarla kaplıdır. bunların arasında tarlalar, bahçeler, yer alır. bölgenin başlıca şehir iskeleleri şunlardır : bize, trabzon, giresun, ordu, samsun, sinop, zonguldak. bu iskelelerin derhal hepsi rüzgârlara açıktır. fırtınalı havalarda gemiler buralarda barınamaz. yalnız sinop limanı en büyük fırtınalarda bile dalgasızdır.
rüzgârlara açık limanlardan trabzon ve ereğli, samsun dalgakıranlarla korunmuş ve tesislerle iyi bir hale konmuştur. rize'den samsun'a kadar dik olan kıyılar samsun'a yaklaştıkça alçalır. burada kıyı geniş ve kumsal bir düzlük halini alır. burası çarşamba ovasından geçerek karadeniz'e dökülür.
samsun'dan sonra da kıyı düz ve kumsal olarak uzanır (bafra ovası). kızılırmak, bafra ovasından geçerek karadeniz'e dökülür.
yüzey biçimleri : karadeniz bölgesi dağlıktır. dağlar kıyı boyunca uzanır. deniz kenarına paralel uzanıp giden bu dağlar kıyıların yüksek ve girintisiz çıkıntısız olmasına sebep olmuştur. bölgenin dağlarına kuzey anadolu dağları denir. doğu tarafındakiler doğu karadeniz dağları, batı tarafındakiler batı karadeniz dağlarıdır. rize taraflarında 4.00 metreye yaklaşan dağların yüksekliği, orta taraflarda ve batıda 2.00 metreyi geçmez.
sular : karadeniz'e dökülen başlıca akarsular şunlardır : çoruh, yeşilırmak, kızılırmak, sakarya. bunlardan başka pekçok dereler ve çaylar da vardır.
kuzey anadolu dağlarının kuzey yamaçlarından inen bu ufak sular, yatakları kısa ve dik olduğu için, pek sert akarlar. hele dağlarda karlar erimeye başladığı vakit sular artar, kışları daha hırçınlaşır, yataklarından taşar, etrafı sular altında bırakırlar, geçtikleri yerlerdeki tarlalara, bağlara, bahçelere, hattâ köy ve kasabalara yayılır; evleri, köprüleri yıkar, büyük zararlara neden olurlar.
bu zararların önüne geçmek için bentler yapmak lâzımdır. bentler yapılırsa fazla akan sular buralarda toplanır, yazın sular buralarda toplanır, yazın sular azaldığı vakit bu toplanan sularla tarlalar, bahçeler sulanabilir.
karadeniz bölgesinde bol yağmur yağar. kışlar çok sert geçmez, yazları da pek sıcak olmaz. yani iklimi ılımandır.
kıyıdan uzaklaşarak içerilere doğru gidildikçe yağışlar azalır, ormanlar seyrekleşir, otluklar küçülür. buralarda yazlar daha sıcak, kışlar da olabildiğince sert geçer. şu halde karadeniz bölgesinin kıyıdan uzak kalan iç kısmında iklim serttir.
bir yerin iklimini yumuşatan sebeplerden biri de denizlerdir. denizler geç ısınıp geç soğurlar. bunun için bulundukları yerin havasını yazın serin, kışın ılık tutarlar, ayrıca denizlerden esen rüzgârlar karalara yağmur getirim işte bundan ötürü karadeniz bölgesinin denizden uzak olan iç kısımlarında iklim sert ve yağış azdır.
doğu karadeniz bölümünün iklimi, batı karadenizinkin den daha sıcaktır. çünkü kafkas dağları bu bölgeyi kuzeyden esen soğuk rüzgârlara karşı yüksek bir duvar gibi korumaktadır.
bu bölgeye fazla yağmur yağması nedeni de kıyıya paralel olan yüksek dağlardır. su buharıyla yüklü rüzgârlara çarparak yükselir, soğur ve buralarda bol yağmur yağmasına neden olurlar.
nüfus ve şehirler : karadeniz bölgesi yurdumuzun en kalabalık bölgesidir. halk çiftçilikle, şehir ve kasabalar, ela da esnaflıkla geçinir.
bölge her mevsimde yağışlı, hele doğu karadeniz bölümü yazın da yağmurlu olduğu için buralarda arpa ve buğday iyi yetişmez. çiftçilerin en fazla ektikleri mısır, fasulye, tütün, pancar, kete ve kenevir'dir. buğday ve arpa bunlardan daha az ekilir. bafra ve çarşamba ovalarında dünyanın en nefis tütünleri yetiştirilir.
yurdumuzun en zengin fındık bahçeleri trabzon'la ordu arasındadır. her yıl toplanan fındıkların çoğu yabancı ülkelere satılır. bu satışlar bize milyonlarca lira kazandırır.
bölgenin doğu kıyılarına yakın yerlerde yazlar sıcak kışlar ılık geçtiği için buralarda çay, portakal, mandalına gibi sıcak memleket ürünleri yetiştirilir.
kıyı otlaklarında sığır, iç kısımlarda koyun, keçi gibi hayvanlar beslenir. bölgenin ormanları çok olduğu için bir kısım halk da kerestecilik yapar. kerestecilik daha çok batı karadeniz bölümündedir. burada geniş çam ormanları vardır. ağaç denizi adı verilen bu bölgede iyi cins kerestelik ağaçlar bulunur.bölgenin iç taraflarında yağış azdır. burada bol oranda arpa, buğday gibi tahıllar ekilir.
kıyı halkı denizcilik ve balıkçılıkla geçinir. halkın bir kısmı da maden işçiliği yapar, yahut fabrikalarda çalışır, karadeniz bölgesinin en önemli şehirleri şunlardır. samsun, zonguldak,trabzon, çorum, tokat, amasya, giresun rize, artvin, ordu, sinop, kastamonu, bolu, gümüşhane.
karadeniz bölgesinin başlıca madeni maden kömürüdür. maden kömürü zonguldak etrafında işletilen ocaklar, dan çıkarılır. 1829 yılına kadar fabrika ve gemilerimizde kullanılan maden kömürleri yabancı memleketlerden satın alınırdı. uzun mehmet adında bir köylü ilk defa burada maden kömürü buldu. o zamandan beri işletilmekte olan maden kömürü ocaklarının verimi her yıl bir miktar daha artırılmaktadır.iç anadolu bölgesinde bulunmakta olan divrikte çıkarılıp trenlerle safranbolu yakınlarındaki karabük'e getirilen demir, demir ve çelik fabrikalarında işlenmektedir.
bunlardan başka amasya'da ve turhal'da (tokat vilâyeti) şeker fabrikaları, çorum'da çimento taşköprüde (kastamonu vilâyeti) kendir fabrikaları, çatalağzında (zonguldak vilâyeti) elektrik santralı ile batı karadeniz bölümünde de bir çok kereste fabrikaları ereğlide demir ve çelik fabrikaları vardır.
yorumlar
yorum ekle