ana sayfa  » biyografiler

 fakir baykurt

asıl adı tahir'dir. 15 haziran 1929 yılında akçaköy/yeşilova-burdur da doğdu. doğum tarihi kesin olarak bilinmemekle beraber şu sözleri ile 1929 yılında haziran ortası olduğu varsayılmaktadır; 1929 doğumlu olduğum doğru. ay, gün bilinmiyordu. anamla konuştuk. köyde orak mevsimi. tarlada sancılanıp eve gelmiş. haziran ortasıdır... tahir baykurt un annesinin adı elif ve babasının adı veli dir. doğduğunda ona savaşlarda vurulup geri dönmeyen amcasının adı olan tahir adı verilir. tahir 1936 yılında akçaköy ilkokulu'na başlar ve iki yıl sonra babasını kaybeder. babasının ölümünden sonra dayısı osman erdoğuş tarafından aydın iline bağlı burhaniye köyüne götürülür ve orada dayısının yanısıra dokumacılık yapmaya başlar. ıı. dünya savaşı nın başlaması ile dayısı askere alınır ve tahir akçaköy e dönerek okula devam etme imkanı bulur. 1942 yılında ağır bir sıtma geçirir bu dönem tıpkı zamanda şiir yazmaya başladığı dönemdir.
fakir baykurt - www.bilgiara.com
köy enstitüsü yılları
ilkokulu bitirdikten sonra isparta gönen köy enstitüsü'ne yazılır. köy enstitüsü yıllarında bilhassa şiire olan alakası çoğalır. köy enstitüsü yıllarında kendini okumaya verir. bu dönemde bilhassa türkçe'ye çevrilen klasikleri okur.

köy enstitüsü yıllarında ilk şiiri fesleğen kolum eskişehir de çıkan türke doğru dergisinde çıkar. edebiyata olan ilgisinden dolayı enstitüde de kitaplığın yönetimine seçilir ve daha fazla okuma fırsatı bulur. 1947 yılında köy enstitüleri ve kaynak dergisi'nde şiirleri çıkar ve bu yıllarda once şiirlerinde daha sonra bütün yazılarında fakir baykurt adını kullanmaya başlar. köy enstitüleri üstündeki baskıların artması ile birlikte bütün enstitülere daha baskıcı yönetimler atanmaya başlar. bu dönemde enstitüler daha önceki bir çok özelliğini yitirmeye başlarken eski öğrencilerin yaşam alışkanlıkları da bu yeni yönetimlerce problem olmaya başlar. fakir baykurt da yeni atanan müdürle problemler yaşar ve defalarca kovuşturmaya maruz kalır. ancak 1947 yılında köy enstitüsünü başarı ile bitirir ve yeşilova nın kavacık köyü'ne öğretmen olarak atanır.

öğretmenlik ve yazarlık yılları
1951 yılında ölene kadar birlikte olacağı muzaffer hanım la evlenir. bu yıl bundan başka körbağırsağı patlar ve iki kez amelliyat olur. öğretmenliği dereköy e aktarılır. üzerindeki baskılar devam eder, savcılıkça evine baskın yapılır ve koğuşturma geçirir. 1953 yılında ankara gazi eğitim enstitüsü edebiyat bölümü ne girer ve bir sene sonra bu sefer gayret dergisi nde çıkan bir yazısı sebebi ile yargılanır. 1955 yılında gazi enstitüsü'nü de başarı ile bitirirerek hafik de açılan ortaokula atanır. aynı yıl ilk kitabı olan çilli yayınlanır. 1957 yılında askere alınır ve ankara piyade yedek subay ortaokulu na öğretmen olarak atanır. ilk kızı ışık da bu yıl dünyaya gelir. 1958 yılında ilk romanı yılanların öcü cumhuriyet gazetesi nin açtığı yunus nadi roman ödülleri'nde birinci olur. ancak roman sebebi ile hem baykurt hem cumhuriyet koğuşturma geçirir. baykurt bu dönemden sonra cumhuriyet gazetesi nde yazmaya başlar. askerlikten sonra şavşat ortaokulu'na öğretmen olarak atanır ve ikinci kızı sönmez dünyaya gelir. yılanların öcü adlı romanı da remzi kitapevi tarafından basılır. ardından köy ve eğitim yayınları tarafından efendilik savaşı adlı kitabı yayımlanır. cumhuriyet teki bazı yazıları yüzünden öğretmenlikten alınıp ankara da milli eğitim bakanlığı yapı işleri bölümü nde görevlendirilir. sürüp giden yazıları ve yılanların öcü romanı yüzünden bakanlık buyruğuna alınarak cezalandırılır. altı ay açıkta kaldıktan sonra 27 mayıs 1960 da ankara ilköğretim müfettişliğine atanır ve tıpkı yıl efkar tepesi adlı kitabı basılır. 1961 yılında yazarın yılanların öcü adlı romanı tiyatroya ve filme uyarlanır. tiyatro gösterimi yasaklanır, film ise ancak cumhurbaşkanı cemal gürsel in hususa el koyması ile gösterime girer ancak filmin gösterimi sırasında olaylar çıkar. bu yıl bundan başka yazarın onuncu köy, karın ağrısı, ırazca nın dirliği kitapları yayımlanır. bir sene sonra yazarın oğlu tonguç dünyaya gelir. baykurt amerika ya giderek, bloomington daki ındiana üniversitesi nde göze kulağa hitap eden ders araçları ve yetişkinler için yazma öğrenimi görür. 1963 yılında yurda dönerek ankara ilköğretim müfettişliği görevini sürdürür. onuncu köy bulgarca ya çevrilir ve kitapları bulgaristan da türkçe olarak da basılır. yılanların öcü ile ırazca nın dirliği de almanya da, die racheder schlangen adıyla basılır. yılanların öcü rusça ya çevrilir.

türkiye öğretmenler sendikası
1965 yılında tös ün kuruluşuna katılır ve genel başkan seçilir. 1966 yılında ilköğretim müfettişliğinden uzaklaştırılarak yeni kurulan milli folklor enstitüsü nde uzman olarak atanır. kaplumbağalar ve amerikan sargısı romanları yayımlanır. 1967 yılında onuncu köy adlı eseri de rusça ya çevrilir. yazıları ve tös teki çalışmaları yüzünden sıkça koğuşturma geçiren baykurt gaziantep in fevzipaşa bucağına sürülür. tös devrimci eğitim şurası nı düzenler. bir yıl sonra da tös büyük eğitim yürüyüşü nü bir sene sonra da genel öğretmen boykotu nu düzenler. bu faaliyetlerinden sonra tekrar görevden alınarak bakanlık emrine alınır ancak danıştay kararı ile görevine geri döner. 1970 yılında fevzipaşa dan ankara ya ortadoğu teknik üniversitesi halkla ilişkiler ve yayın müdürlüğü görevine getirilir. anadolu garajı ve tırpan kitapları yayımlanır. tırpan ve sınırdaki ölü ile trt ödülleri'ni kazanır. ardından onbinlerce kağnı adlı kitabı yayımlanır.

sıkıyönetim yılları
1971 de ordunun yönetime el koyması ile başlayan sıkıyönetim döneminde baykurt iki kere gözaltına alınır. aynı yıl tırpan ile türk dil kurumu ödülü'nü kazanır. kitaplarının yeni basımları yapılırken yazar askeri tutukevinden ankara merkez cezaevi'ne aktarılır. 1973 yılında can parası ve köygöçüren basılır. baykurt un yurt dışına çıkışı da yasaklanmıştır. 1974 yılında içerdeki oğul basılır. keklik romanını yazar. can parası ile sait faik ödülü'nü kazanır. askeri yargıtay da tös davası ndan beraat etder. sınırdaki ölü ve keklik kitap olarak basılır. 1976 yılında sakarca basılır.

emeklilik yılları
sosyal sigortalar kurumu ndan emekli olan baykurt madaralı roman ödülü nün kuruluşuna yardımcı olur. 1977 yılında isveç te öğretmen yetiştirme çalışmalarına katılır ve yayla romanı basılır. frankfurt uluslar arası kitap fuarı na katılır ve almanya, hollanda ve isviçre ye geziler yapar, göçmen işçilerle iletişim kurar. 1978 yılında sakarca sahneye uyarlanarak istanbul şehir tiyatroları'nca oynanır. kara ahmet destanı ile orhan kemal ödülü nü kazanır ve kültür bakanlığı'na danışman olur. 1979 yılında tırpan adlı eseri de tiyatroya uyarlanır. devlet tiyatrosu tarafından izmir, ankara ve antalya da oynanır. baykurt, göçmen işçi konusunu incelemek üzere tekrar almanya ya gider. duisburg şehrinde yaşamaya başlar. yandım ali kitap olarak basılır. bu döenmde odtü de öğrenci olan oğlu tonguç da tutuklanır. 1980 yılında tırpan istanbul şehir tiyatroları'nca da sahneye konulur ve iki mevsim oynanır. tırpan dan ötürü baykurt ve taner barlas, avni dilligil en başarılı yazar ödülü kazanırlar. suna pekuysal da en başarılı oyuncu seçilir. rur havzası nda türk işçi çocukları için başlatılan raa programında görev alır ve bir ingiltere gezisi yapar. kızı ışık da bu yıl tutuklanır. baykurt, taner barlas ve oyunda rol alan sanatçılar ismet küntay ödülü kazanırlar. tırpan daki oyunu nedeniyle suna pekuysal ulvi uraz ödülü nü kazanır.

1981 de sakarca isveç te çizgi film yapılır ve macarca ya da çevrilir. ddr de bir inceleme gezisi yapar. öyküleri gürcistan da da kitap olarak basılır. kaplumbağalar filminin senaryo çalışmalarına katılmak üzere isviçre nin neuchatel şehrine gider. almanya daki göçmen işçilerin hayatını husus alan öyküleri gece vardiyası adıyla basılır. işçi çocuklarının hayatını dile getiren öyküleri de barış çöreği adıyla basılır. kitaptan yapılan seçmeler almanya ve hollanda da iki dilli olarak yayımlanır. 1983 yılındayüksek fırınlar kitap olarak basılır. oğlu tonguç la birlikte sovyetler birliği gezisi yapar. moskova, bakü, batum ve leningrad şehirlerine ve yasnaya poliana ya giderek tolstoy un yurtluğu nu ziyaret eder.

1984 yılında berlin senatosu çocuk yazını ödülü nü kazanır. gece vardiyası ve kara ahmet destanı almanca, yılanların öcü ile ırazca nın dirliği bulgarca basılır. türkiye de barış derneği ikinci davası nda sanık olarak aranır. 1985 yılında gece vardiyası ile alman endüstri birliği bdı nin yazın ödülü nü alır. dünya güzeli ve saka kuşları adlı kitapları türkçe ve almanca olarak basılır. 1986 yılında duisburg ta öğretmenliğe başlar ve yurt dışında meydana gelen türkiye aydınlarıyla dayanıma girişimi nin yönetiminde görev alır. duisburg treni adlı eseri basılır. kopenhag ta dünya barış kongresi ne katılır tıpkı yıl koca ren basılır.
1987 yılında keklik romanı 20 öyküsüyle birlikte rusça ya çevrilip basılır. londra ya bir gezi yaparak highgate te karl marks ın gömütünü ziyaret eder. aynı yıl aralarında bir çok yabancı dile çevrilen kitabının da bulunduğu 19 kitabı yaşar kemal, orhan kemal, aziz nesin, halikarnas balıkçısı, şolohov, hemingway, gonçorov, tolstoy, gogol, panait ıstrati gibi yazarlarla beraber gerekçe göstermeden yasaklanır. aynı yıl sakarca adlı eseri de hollandaca ve almanca olarak basılır. türkiye yunanistan dostluk gelişimi nin avrupa da kuruluşunda görev alır. tiflis te ilaya cavcavadze nin 150 nci doğum yıldönümü konferansına katılır.

1988 yılında içerdeki oğul u oyun olarak tekrar yazar. a. çetinkaya ile birlikte fridan halvaşi nin şiirlerini türkçe ye çevirir; kitap eninde sonunda adıyla almanya da basılır. 1989 yılında kuru ekmek romanını yazar. içerdeki oğul, amersfoort halk tiyatrosu nda oynanır. şiirleri de bir uzun yol adıyla basılır. moskova ya yeni bir gezi yaparak nazım hikmet in evinde ve arşivinde çalışır.
baykurt ders vermeyi pestalozzi okulu nda sürdürür. şiirleri hollanda da vuurdoorns ateşdikenleri adıyla basılır. 1991 yılında ortaokul öğrencileri için, kalem schreiber dergisini çıkarmaya başlar tıpkı yıl boynundan bir ameliyat geçirir. 1992 yılında bir uzun yol un almanca sı ein langer weg adıyla çıkar. yazar bu yıl bir de çin gezisi ertesi yıl da avustralya gezisi yapar. 1995 yılında almanya da öğretmenlik yaptığı çalıştığı pestalozzi okulu ndan emekliye ayrılır. öykü kitabı bizim ince kızlar basılır ve 7 kitaptan meydana gelen özyaşam öyküsünü bititir. 10 mart'da devlet tiyatroları opera ve balesi yardımlaşma vakfı tarafından fakir baykurt a saygı gecesi düzenlenir. bu yıl yarım ekmek romanı da yayımlanır. 1998 yılında telli yol öykü kitabı ile birlikte, özyaşam dizisinin ilk cildi özüm çocuktur yayımlanır. gezi yazılarının bir bölümünü dünyanın öte ucu (avustralya gezi izlenimleri) adıyla yayımlanır. benli yazılar deneme kitabıyla birlikte özyaşam dizisinin ikinci ve üçüncü ciltleri (köy enstitülü delikanlı; kavacık köyünün öğretmeni) çıkar. nisan genel seçimlerinde özgürlük ve dayanışma partisi izmir milletvekili adayı olur.

fakir baykurt 11 ekim 1999 da pazartesi günü pankreas kanserine yenik düşerek almanya nın essen kentinde essen üniversitesi kliniği nde hayata veda eder. cenazesi, 1977 den beri yaşadığı duisburg da düzenlenen bir törenden sonra istanbul a getirilerek zincirlikuyu mezarlığı nda toprağa verildi.

romanları
yılanların öcü (1954)
ırazcanın dirliği (1961)
onuncu köy (1961)
amerikan sargısı (1967)
tırpan (1970)
köygöçüren (1973)
keklik (1975)
kara ahmet destanı (1977)
yayla (1977)
yüksek fırınlar (1983)
koca ren (1986)
yarım ekmek (1997)
kaplumbağalar (1980)

öyküleri
çilli (1955)
efendilik savaşı (1959)
karın ağrısı (1961)
cüce muhammet (1964)
anadolu garajı (1970)
on binlerce kağnı (1971)
can parası (1973)
içerdeki oğul (1974)
sınırdaki ölü (1975)
gece vardiyası (1982)
barış çöreği (1982)
duirsbug treni (1986)
bizim ince kızlar (1992)
dikenli tel (1998)

toplum ve eğitim yazıları
efkar tepesi (1960)
şamaroğlanları (1976)
kerem ile aslı (1974)
kale kale (1978)
kamlumbağalar (1980)

çocuk kitapları
topal arkadaş
yandım ali
sakarca
sarı köpek
dünya güzeli (1985)
saka kuşları (1985)

şiir
bir uzun yol
dostluğa akan şiirler

aldığı ödüller
1958 yunus nadi roman ödülü (yılanların öcü)
1970 trt sanat ödülleri (tırpan)
1970 trt sanat ödülleri (sınırdaki ölü)
1971 türk dil kurumu roman ödülü (tırpan)
1974 sait faik hikaye armağanı (can parası)
1978 orhan kemal roman armağanı (kara ahmet destanı)
1979 tiyatro 79 dergisi tarafından yılın oyunu ödülü (sakarca)
1980 avni dilligil tiyatro ödülü (tırpan)
1984 berlin senatosu çocuk yazını ödülü (barış çöreği)
1985 alman endüstri birliği (bdı) yazın ödülü (gece vardiyası)
1998 sedat simavi roman ödülü (yarım ekmek)
1998 yaşam radyo ustalara saygı onur ödülü
1999 pir sultan abdal derneği ödülü