psikoloji

vroom un beklenti teorisi
vroom'un (1964) beklenti teorisi (expectancy theory), motivasyon konusunda ortaya atılan süreç teorilerinden biridir.burada, bireysel davranış, davranışın neticelerinin algılanan değerine (valence) göre açıklanır. diğer yandan bireyler, hedeflerine ulaşma...

tutkulu aşk teorisi
schacter'in heyecanlar teorisine dayanan bu teori, aşkın iki şartı olduğunu öngörmektedir: bilişsel etkinliğe eşlik eden yoğun bir fizyolojik uyarılma (activation) halindeki bireyin bu heyecanını adlandırması ve ona bir neden atfetmesi.

sosyal karşılaştırma teorisi
festinger tarafından ortaya atılan bu teoriye göre bireyler kendileri ile ilgili bir kanaate varmak için görüşlerini, değerlerini, kabiliyetlerini veya duygularını değerlendirme gereksinimi hissederler. bu gereksinim objektif yollardan giderilemediğinde, ...

skript teorisi
kutupsallık teorisi (polarity theory) olarak da isimlendirilen ve ideoloji-kişilik ilişkilerini irdeleyen bu teori, batı düşüncesinde ideolojinin yeni bir kavramlaştırmasını sunan tomkins (1963, 1982) tarafından öne sürülmüştür.tomkins'e göre, hümanist ve...

simetri teorisi
newcomb tarafından önerilmiş bilişsel bir harmoni teorisidir. buna göre insanlar, diğerleriyle ilişkileri hakkındaki bilişlerinde ve duygularında simetri ararlar.

shweder moral teorisi
kohlberg sonrası moral teorilerdendir. kohlberg'in topluluğundan soyutlanmış bireye odaklı ahlak anlayışı yerine, kişileri topluluğu içerisine yerleştiren holist bir anlayışa dayanır. buradaki hareket noktası geleneksel toplumlarda kişilerarası ilişkileri...

psikanalitik teori
freud tarafından ortaya atılan psikanaliz, ilk önce xıx. yüzyılın determinist anlayışını insani olgulara genişletmesi, psişik yapıyı ve süreçleri içgüdüler temelinde açıklaması, früstrasyon ve çatışmaların neden ve neticelerini sistematik bir tarzda incel...

pekiştirme teorisi
pekiştirme teorileri (reinforcemenî theories), temel olarak öğrenme konusunu (tepkilerin kazanılması, öğrenilmesi) ele alan, kısacası öğrenme teorisi kavramlarını, kişiler arası ilişkiler bağlamına aktaran ve bunları uyaran-tepki paradigmasına göre ...

örtük teoriler
örtük veya zımni teoriler (implicit theory), günlük hayatta bireylerin kendilerinin veya diğerlerinin davranış ve yaşantıları konusunda üretip kullandıkları, ancak bilimsel olarak temellendirilmemiş görüşlerdir.bunlara naif teoriler de denebilir. zira öze...

örtük mutluluk teorileri
örtük veya zımni mutluluk teorileri, sosyal düşünceyle ilgilenen sosyal psikologların dikkatini çeken ve insanların günlük yaşamlarında ürettikleri teorilerdendir.bu teoriler, insanların kendilerinin veya diğerlerinin yaşamlarındaki mutluluk konusunda ort...

örtük kişilik teorileri
örtük veya zımni (implicit theory of personality) kişilik teorileri, insanların kendilerinin ve bilhassa diğerlerinin kişilikleri hakkındaki görüşlerini ifade etmektedir. burada teorinin örtük olması demek, açıkça ve biçimsel olarak ifade edilmemiş, ancak...

oyun teorisi
oyun teorisi, kaynağını, j. von neumann ve o. morgenstern'in (1944) theory of games and economic behaviour adlı klasik kitaplarında bulan stratejik bir yaklaşım ve analiz stili olarak nitelendirilebilir. oyun teorisi, günümüzde serbest piyasa ekonomisinde...

motivasyon teorileri
literatürde mevcut motivasyon teorileri, genel olarak iş/çalışma alanına ait, yani endüstri ve örgüt psikolojisi alanında geliştirilmiş teorilerdir. bunlar temel olarak iki grupta toplanmaktadır.birinci grup teoriler, bireyi belirli bir yönde davranmaya s...

mcclelland motivasyon teorisi
bu teori, (mcclelland learned needs theory), motivasyon konusunda ortaya atılan içerik teorilerinden biridir. mcclelland (1961), iş ortamıyla ilgili üç gereksinim üstünde durmuştur. üç ayrı çizgi (conünuum) üstünde yer alan bu gereksinimler, gerçekleştirm...

maslow gereksinimler teorisi
bu teori (maslow's hierarchy of needs} motivasyon konusunda ortaya atılan ilk içerik teorilerindendir (content theories). motivasyonu ihtiyaçlara bağlayan maslow (1954), temel olarak beş basamakta topladığı gereksinimlerin hiyerarşik bir düzende ve bir pi...

locke un hedefler teorisi
bu teori (locke's theory ofgoal-setting), motivasyon konusunda ortaya atılan süreç teorilerinden (process îheories) biridir. locke'a (1968, 1990) göre, bireyin işyerindeki randımanı ve davranışı, saptadığı hedeflerden etkilenmektedir.teorinin ilk ve...

kohlberg moral gelişim
kohlberg'in moral gelişim teorisi, insanın sosyal gelişimi alanında ortaya konmuş son derece kapsamlı bir çalışmanın ürünüdür. bu teoriden hareket ederek gerçekleştirilmiş 5000 civarında araştırma sayılmaktadır (clouse). teorinin son hali (1987), her biri...

kendini sunma teorileri
kendini sunma, kendini uyarlama, kimlik sunumu, görüntü verme, imaj oluşturma, izlenim oluşturma gibi birbiriyle ilişkili bir dizi olgu ve kavram, sosyal psikolojide yakın yıllarda gelişen bir araştırma alanının yapı taşlarını oluşturmaktadır.bireylerin b...

kendini doğrulama teorisi
swann (1983) tarafından ortaya atılan bu görüşe (self-verification theory) göre bireyler kendi haklarındaki pozitif ya da negatif görüşlerini doğrulayan kişileri, böyle olmayanlara tercih ederler. çünkü bireyler, diğerlerinin kendilerine karşı nasıl davra...

kendini değerlendirme teorisi
trope (1975, 1983) tarafından ortaya atılan bu teoriye (self-assessment theory) göre, belirli bir ustalık veya beceri konusunda kendinden emin olmayan bireyler, açık seçik bir bilgi verecek işleri yaparak kendilerini test etme eğilimi gösterirler. teşhis ...

kendini algılama teorisi
1970'li yıllarda bem tarafından formüle edilen bu teori (self-perception theory), bireylerin kendilerini daha iyi tanımayı nasıl öğrendiklerini husus almaktadır. atıf konusunda benliğin analizinde önemli bir katkı sağlayan bu teori, iki postülaya dayanmak...

kavramsal bağımlılık teorisi
schank (1975) tarafından ortaya atılan bu teori (conceptual dependency theory), cümlelerin anlamının temsilini husus almakta ve anlamı tıpkı olan iki cümlenin bir tek temsilinin bulunduğu görüşünden hareket etmektedir. bu esas önermeye göre, bir cümledeki...

iki faktörlü heyecan
heyecanların nasıl oluştuğu konusunda schachter ve singer tarafından ortaya atılan bu görüş, heyecanların iki faktörden kaynaklandığını öne sürmektedir: fizyolojik faaliyet artışı (kalp ritminin yükselmesi, terleme, vb.) ve bu aktifleşmeye ait atıflar. bu...

herzberg iki faktör teorisi
motivasyon alanında ortaya atılan içerik teorilerinden biridir (herıberg's motivation-hygiene theory veya two-factors theory). herzberg'in (1959) esas tezine göre, iş yerinde bazı etkenler doyumla, bazı etkenler de duyumsuzlukla ilgilidir. bu nedenle gere...

heider in atıf teorisi
heider (1944, 1946 ve 1958), modern sosyal psikolojiye geştaltçı perspektifi getiren sosyal psikologlardan biridir. insan davranışlarını birbirlerinden az çok bağımsız bir tepkiler dizisi gibi değil, bilişsel bir tüm olarak gören heider, kişiler arası ili...

günah keçisi teorisi
günah keçisi teorisi (scapegoat theory), iç grup yanlılığını, bir früstrasyon yaşayan bireyin, früstrasyon kaynağı çok kuvvetli veya etkilenemez olduğu vakit, saldırganlığını, nispeten daha zayıf olan bir dış grubun üyelerine doğru yöneltmesiyle açıklayan...

geştalt teorisi
geştalt teorisi, bir eşya veya olayın anlamlandırılmasında, uyaran veya biçimlerin bütünsel algısını vurgulayan görüş olarak tanımlanabilir. yüzyılın başlarında almanya'da wertheimer, koffka ve köhler tarafından geliştirilen bu teori, yüzyılın başında psi...

gerçek çatışmalar teorisi
gerçek çatışmalar teorisi (realistle coflict theory), gruplar arası çatışmalar konusunda ortaya atılmış görüşlerden biridir. muzaffer şerif (1966) tarafından öne sürülen bu görüşe göre, önyargı ve ayrımcılığın esas nedenlerinden biri, sınırlı kaynakları e...

etiketleme teorisi
sembolik etkileşimcilik çerçevesinde gelişen etiketleme teorisi (labelling theory), durkheim ve simmel'den başlayarak sosyal bilimlerin önemli bir problemi olan ve anomi kavramı temelinde ele alınan 'sosyal normlardan sapma' konusundaki önemli yaklaşımlar...

engellenme-saldırganlık
psikanalizden esinlenen ve dolard ve arkadaşları tarafından 1939'da ortaya atılan bu teorik yaklaşım (frustration-agression hypothesis), saldırgan davranışların temelinde bir engellenmenin bulunduğunu öne sürmektedir.teorinin bu ilk sürümünde, araçsal sal...