tarihte ilkler

doğum öncesi ilk kan nakli
20 eylül 1963 günü, yeni zelanda'da, auckland kentinde ulusal kadın hastanesi'nde dünyada ilk kez olarak bayan e.mcleod'un çocuğuna doğumdan derhal önce profesör george green tarafından kan nakli yapıldı. benzer bir işlem, 1964 yılı ağustos ayında ingiltere'de, lewisham hastanesi'nde yinelendi.

dünyada ilk kez türk doktoru tarafından bulunan hastalık
türk hekimi hulusi behçet (ist. 1889-1948), 25 yıllık çalışması neticesi, dünyada ilki kez bir deri hastalığı olan ve 1947 cenevre tıp kongresi'nde kendi adını alan "behçet hastalığı" nı buldu. hastalık, o tarihten başlayarak tüm dünyada bu adla anılmaya başlandı.

elektrikle aydınlatılan ilk cadde
1857'de, fransa'nın lyon kentindeki imperiale caddesi. laccassange ve thiers tarafından takılan ark lambalarıyla aydınlatıldı. 1878 yılında paris'in opera caddesi'nde yapılan aydınlatmaya kadar, bu konuda bir gelişme görülmedi.

elektrikle aydınlatılan ilk kasaba
daha önce kullanılan gaz lambalarının yerini elektrik lambalarına bıraktığı ilk kasaba, abd'nin indiana eyaletindeki wabash'dır. bu kasabanın meydanı 4 bin mumluk 4 brush ark lambası ile aydınlatılıyordu. değışıklık 31 mart 1880 günü yapıldı.

elektrikle aydınlatılan ilk noel ağacı
thomas edison'un yardımcılarından edward h.johnson, 1882 yılının noel'inde, new york'taki evinde noel ağacını süslerken, dalların arasına çok sayıda ampul de koydu. noel ağaçlarını süslemek için üretilen ilk elektrik donanımı ise, new jersey eyaletinde edison general electric co. tarafından gerçekleştirildi. ladies home journal dergisinin kasım 1901 say...

elektrikli sandalyede ölen ilk adam
elektrikli sandalye ile ölüme gönderilen ilk suçlu william kemmler, 6 ağustos 1890 günü new york'ta, auborn hapishanesi'nde can verdi. idam cezasını elektrik vererek uygulama fikri, karanlık bir tip olan harold p. brown tarafından ortaya atıldı. bir zamanlar thomas alva edison'un yardımcılığını yapan brown, edison'un baş teknisyeni dr. a.e. kennelly'nin...

erkek çocuklar için ilk dergi
"boy's own magazine" adlı dergi, 1855 yılı ocak ayında, s.o. beeton tarafından yayınlanmaya başlandı. içerisinde mayne reid gibi ünlü yazarların öyküleri, büyük kahramanların özyaşam öyküleri, sportif hususlar, çeşitli serüvenler ve resimli romanlar vardı. öyküler de bundan başka resimlenmişti. bu dergi öylesine tutuldu ki, 1862 yılında tirajı 40 bine y...

evde kullanılan ilk elektrik ampulü
rhode island'daki donanma eğitim istasyonu görevlilerinden profesör moses g. farmer, 1859 yılı temmuz ayında massachussetts'deki evinin ön kısmını, kendi buluşu olan bir lambayla aydınlattı. lambanın yanması için gereken akım, evin mahzenine yerleştirilen bir galvanik pilden geliyordu.

futbolda uluslararası ilk hakem
16 ekim 1924'te moskova'da, 15 mayıs 1925'te ankara'da vapılan türkiye-rusya fut bol karşılaşmalarını yöneten altınordulu hamdi emin çap'tır. hakemlik konusunda ingiltere'de eğitim görmüş olan hamdi emin çap, yurdumuzda da futbol dalında hakemliği gerçek şekilde kurmuştur. 1928'de futbol federasyonu başkanı olan çap, 1932 yılında da türkiye'de ilk özel ...

gemi üzerine ilk hava saldırısı
bir gemi üstüne düzenlenen ilk hava saldırısı, 1913 yılında gerçekleşti. ancak, aynı yıl içerisinde oluşan iki olaydan, hangisinin daha önce yaşandığına dair kesin kanıt yok. birinci balkan savaşı'nın sonlarına doğru, yunan donanması'nda görevli "farman" tipi bir uçak, keşif uçuşu yaptığı sırada, çanakkale boğazı'nda mevzilenmiş türk gemilerinin üstüne ...

güreşte ilk dünya şampiyonu
güreş dalında ilk "dünya şampiyonu" olan güreşçimiz, kara ahmet'tir. 1897 yılında avrupa'ya giden kara ahmet, yaptığı tüm karşılaşmaları kazandı. fransa'da 1899'da dünya şampiyonası düzenlenmişti. kara ahmet'in "grekoromen" dalında katıldığı karşılaşmalar, onu, dünyanın en önemli güreşçilerini tuşla yenerek dünya güreş şampiyonluğunu elde etmesiyle son ...

haber filmleri gösteren ilk sinema
2 kasım 1929 günü, new york'ta broadway' de açılan "embassy" adlı salonds, yalnızca haber filmleri gösterilirdi. bilhassa spor karşılaşmalarını yayınladığı vakit büyük ilgi gören bu salon, faaliyetini 1949 yılında, tv karşısında pes ederek durdurmak 7orunda kaldı. embassy, aynı zamanda sinema-tv rekabeti nedeniyle kapanan ilk sinema salonudur.

hava basınçlı ilk motor
bu tür bir motorun patenti, ilk kez 1890 yılında ingiltere'de herbert akroyd stuart tarafından alındı. üretimi ise. richard hornsby ve oğulları'nca 1892 yılında lincolnshire'da gerçekleştirildi. ilk satış da aynı yıl içerisinde yapıldı. orijinal akroyd-hornsby motorunun kompresyon oranı hayli düşüktü. dolayısıyla, ilk patlamayı sağlayabilmek amacıyla, s...

hava basınçlı motorlarla çalışan ilk araçlar
1895 yılı yazında, akroyd-hornsby motorlarından dört tanesi, abd'nin brooklyn kentinden valentine, lynn ve oğulları adlı taşıyıcı yapımcıları tarafından ithal edildi ve dört nakliye vagonuna takıldı. bu vagonlar, de la wergne refrigerating co. şirketi tarafından hizmete sokuldu.

havada çarpışan ilk uçaklar
iki uçağın havada birbirleriyle çarpışmasına ilk kez 7 nisan 1922'de tanık olundu. fransız havayolu şirketi "grands express"e ilişkin bir farman goliath, daimler havayollarına ait dh 18'in yoluna çıktı. kuzey fransa'da po- 22 ix üstünde oluşan kazada, kurtulan olmadı.

havadan ilk asker nakli
bu tür bir operasyon, ilk kez 1923 yılı nisan ayında, irak'ta ortaya çıkan kürt isyanı sırasında yapıldı. 280 kişiden meydana gelen "sih" birliği, tam teçhizattı olarak kingarban'dan kerkük'e, ingiliz kraliyet hava kuvvetleri tarafından "vickers vernon" tipi 12 kişilik uçaklarla taşındı. her askerde bir tüfek ve sekiz kiloluk malzeme vardı. tüm birliğin...

havadan ilk askeri indirme
havadan ilk savaş operasyonları, italyan ordusu'ndaki havacılık gönüllüleri tarafından yine 1911-1912 yılları arasında türk-italyan savaşı sırasında, libya üstünde gerçekleştirildi. tripoli'ye gönderilen italyan hava birliğinde (19 kasım 1911), 10 subay, 29 er ve 9 uçak vardı (2 bleriot, 2 etrich, 2 henri farman ve 3 nieuport). bu birlik, daha sonra bir...

havadan ilk propaganda
havadan yapılan ilk propaganda, 1806 yılı mayıs ayında gerçekleştirildi. ingiliz donanması'nın komutanları, 10. dundonald dükü amiral thomas cochrane'den, fransız halkına seslenen bazı bildirilerin dağıtılmasını istediler. donanma komutanlığı, söz konusu bildirilerin ingiliz kıyılarında avlanan fransız balıkçılarına verilmesini ve kendilerinden bu bildi...

her iki cinse de açık ilk kulüp
hem bayanların, hem de erkeklerin üye olabildikleri ilk kulüp, 17 aralık 1769'da kurulan "coterie" adlı örgüttür. aralarında leydi pembroke ve leydi momyneux*un da bulunduğu 6 kadın tarafından "yüksek değerlere ulaşmak" amacıyla kuruldu. kulübe üye olmak isteyen kadınlar, sadece erkek üyeler tarafından, erkekler de kadın üyeler tarafından aday gösterile...

idam cezasını kaldıran ilk ülke
1825 yılı aralık ayında, kardeşi i. aleksandır'- ın yerine tahta geçen rus çarı i. nikolas'ın saltanatının ilk yıllarında, kendisini devirmek üzere meşrutiyetçiler, bir devrim denemesine giriştiler. hareketin önde gelenlerinden 579 kişi, özel bir mahkeme önünde yargılandı. bunların yarısına yakın bir bölümü beraat etti. geriye kalanlardan 31'i sibirya'y...

iki katlı ilk otobüs
bu tür otobüslerin ilki, 1847 yılı nisan ayında londra'da adams and co. adlı şirket tarafından "economic conveyance co." şirketinin siparişi üstüne yapıldı. ilk katın tavanına birbirleri arkasına yerleştirilen sıralara, 14 yolcu oturabiliyordu. burada gitmeyi tercih eden kişilerden yarı ücret alınıyordu. 1851 yılında, bu otobüsler olağanüstü rağbet görd...

iki kıtayı bağlayan ilk köprü
asya ile avrupa kıtalarını birbirine bağlayan "ilk köprü" olan istanbul boğaziçi köprüsü, 1973 yılında cumhurbaşkanı fahri korutürk tarafından açıldı. cumhuriuyet'in 50. yıldönü- münde hizmete giren köprüden ilk yıl 11 milyon 318 bin 139 araç geçti vehasılatl62 milyon 901 bin 943 lirayı buldu.

ikinci kati da kapalı ilk otobüs
9 nisan 1909 günü londra'da widnes corporation tarafından tanıtılan dört yeni otobüsün, üst katları da "kapalı salon"a sahipti. ancak, yasal birtakım kısıtlamalar nedeniyle bu otobüsler, 2 ekim 1925 günü sefere başlatılabildi. sürücü mahalli, merdiveni, üst katı tamamen kapalı ilk otobüs ise, ancak 1930 yılında kullanıldı.

ilk adalet bakanı
tarihimizde ilk adalet bakam (adliye naziri) cevdet pasa'dir. 6 mart 1868 günü bu görevin basina getirilen cevdet pasa, adliye teskilatinin en basi ve sorumlusu olarak hizmet verdi.

ilk aerosol kutusu
bir sıvı ya da gazın iç baskının etkisiyle bir teneke kutudan dışarı püskürtülebileceği düşüncesi, ilk kez 1926 yılında norveçli erik rotheim tarafından geliştirildi. ancak, bu teori, uzun müddet uygulamaya konulamadı. nihayet 1941 yılında, iki amerikalı, l. i>. goodhue ve w.n. sullivan, karbondioksit yardımıyla püsküren, böcek öldürücü bir aerosol yapa...

ilk akdeniz oyunları
akdeniz'de kiyiları olan ülkeler arasında bütün spor dallarinda yapılan yarismalarin ilki, 1971'de türkiye'de izmir'de yapildi. akdeniz oyunları'nin ilki ise misir'da düzenlenmisti. bu oyunlar, her 4 yilda bir, bir baska akdeniz ülkesinde olimpiyat oyunlarınin kurallarina ideal olarak yapilir.

ilk aktör
dekor ve kostüm kullanılarak çekilen bir film de kamera karşısına geçen ilk aktör, "kraliçe mary'nin idamı" filminde kraliçe mary'- yi oynayan bay r.l.thomas'dır. raff and gammon şirketi tarafından alfred clark yönetiminde, 28 ağustos î895'te new yersey eyaletinin west orange şehrinde çekilen filmde, başrol olan kraliçe rolünü, kinetoscope co. şirketini...

ilk ambalajlı çikolata
çikolataların özel ambalajlar içerisinde satılmasını ilk düşünen ve uygulayan yapımcı firma, ingiltere'nin cadbury's adlı tanınmış kuruluşudur. cadbury's, 1866 yılında özel kutular içerisinde, portakallı, limonlu, ahududulu ve karışık lezzetli çikolataları piyasaya sundu. ilk paketlerin üstünde, firmanın sahibi richard cadbury'nin altı yaşındaki kızının...

ilk anayasa
türkiye'de ilk anayasa, ii. abdülhamit zamaninda 23 aralik 1876 günü yürürlüge giren "kanun-i esasi"dir. o dönem içerisinde kisi hak ve özgürlüklerini belirleyip yayma yolunda birtakim çabalara girisilmis, 1808'de "sened-i ittifak" ve 1839'da "gülhane hattı hümayunu", öbür adiyla "tanzimat fermani" ilan edilmisti. ancak her iki belge de devletin temel k...

ilk anayasa mahkemesi
türkiye'de ilk anayasa mahkemesi, 25 nisan 1962 günü yürürlüge giren 44 sayili yasayla kuruldu. bu mahkeme, yasalarla tbmm içtüzüklerinin anayasa'ya uygunlugunu denetlemek için kurulmus en büyük yargi organidir. bu mahkeme yoluyla ülkemizde ilk kez yasalarin anayasa'ya uygunluklarinin "yargi yoluyla denetimi" saglanabildi. anayasa mahkemesi'nin kararlar...