tarihte ilkler

ilk casusluk örgütü
osmanlılarda casusluk, devletin kuruluşuyla başlamıştır. araştırmalar, osmanlı devleti' nin kurucusu i. osman'ın beyliği çevresindeki bey ve tekfurlara karşı casuslar kullandığını gösterir. tarihimizde belirli ilk casusluk örgütünü istanbul'u almayı aklına koyan fatih sultan mehmet kurmuştur. uçan kuştan kuşkulanan ii. abdülhamit ise, casusluk örgütüne ...

ilk cebir problemi
i.ö. 1700 yılından kalma bir mısır papirüsünün üstünde, ahmes adlı bir yazar tarafından yazıldığı anlaşılan şu satırlar vardı: "bir uzunluk, kendisinin yedide biri kadar bir başka uzunlukla toplandığında ortaya çıkan sonuç 19 olduğuna göre, acaba bu uzunluğun kendisi ne kadardır?" ahmes adlı yazar, aynı papirüsün üstünde, sorunun çözümünü rakamlarla değ...

ilk cerrahhane ameliyathane
14 mart 1827'de ii. mahmut'un emriyle cerrahhane-i âmire adıyla kuruldu. istanbul şehzadebaşı'nda açılan bu kuruluşun yönetimi ve eğitimi, bir macar dönmesi olan mehmet necati efendi tarafından yapıldı. 20'ye yakın cerraha (operatöre) meslekle ilgili bilgiler verildi.cerrahhane,1832 yılında topkapı sarayı duvarlarının dışına taşındı. yaşı küçük erlerden...

ilk ceset yakılması
26 eylül 1769 günü, honoretta pratt adlı ingiliz kadının cesedi, londra'da hannover square'de yakıldı. bayan pratt, sir john brooks'un kızı, irlanda maliye bakanı john pratt'ın da eşiydi, ölümünden sonra yakılmasını istiyordu. bu ilk kremasyonun yapıldığı yerde, bugün şu şekilde bir plaket vardır: "kalabalık kentlerin mezarlıklarından çıkan buharların, ...

ilk ceset yakma makinesi krematör
açık bacalı ilk ceset yakma makinesi, padua'da hekim l. brunetti tarafından yapıldı. dr. brunetti, bu aygıtı ilk kez 10 mart 1869 günü 35 yaşındaki bir kadının cesedini yakmak için kullandı. 1873'te viyana fuarı'nda yakma makinelerini ve oralarda yakılan insanların küllerim gören dr. brunetti, ingiltere'- ye döndüğünde, hususu kraliçenin başcerrahı sir ...

ilk ceza yasaları
ülkemizde ilk ceza yasalarının yapımı fatih sultan mehmet ile kanuni sultan süleyman'- ın dönemlerinde gerçekleşti. ancak, bu yasalar, genel ceza kurallarının hepsini kapsamaktan olabildiğince uzaktı. ilk genel ceza yasası, 1840 yılında yürürlüğe giren "genel ceza yasası" dır.

ilk charter seferi
28 haziran 1911 günü yapıldı. o gün, "olympic" adlı gemi, new york'tan londra'ya dönüyordu. yolcular arasında bulunan philadelphialı tüccar w.a. burpee, geminin hareketine çok az bir müddet kala gözlüklerini kırmış ve onarılmaları için wanamaker adlı mağazaya göndermişti. burpee, daha sonra tamirci mağazaya bir telsiz mesajı çekerek, gözlüklerinin londr...

ilk ciklet
ticari olarak ilk cikleti 1848 yılında john curtis evindeki sobanın üstünde üretti ve "state of maine pure spruce gum" adı altında pazarladı. 1850 yılında portland'a taşındı ve "şekerli kaymak", "beyaz dağ", "dördü birden", "en büyük ve en güzel" gibi adlarla parafin cikletler üreterek sattı. bu arada, sattığı cikletlerin içerisine bazı armağanlar koyma...

ilk coğrafya
coğrafya hakkında yayınların türkçeye çevrilişi, osmanlıların ilk dönemine kadar uzanır. ii. murat'la fatih, coğrafya bilimine büyük önem verirlerdi. osmanlı imparatorluğu'nun deniz sınırları genişledikçe de deniz coğrafyacılığı ilerledi. pirî reis'in"kitâb-ı bahriye" (denizcılık kitabı), şeydi ali reis'in "mir'atü'l-memâlik" (ülkelerin aynası) ve muhit...

ilk cuma tatili
osmanlı imparatorluğu'nda, tanzimat'a kadar "hafta sonu" dinlenme tatili yoktu. müslümanların tatil günü sayılan cumanın osmanlılarca tatil günü olarak seçilmesi, 1839 yılındadır. bilindiği üzere, cumhuriyet'in ilanından sonra 1935'te çıkarılan bir yasa ile,"pazar" günü, hafta sonu tatili olarak kabul edildi.

ilk cumhurbaşkani
türkiye'nin ilk cumhurbaşkanı, mustafa kemal atatürk'tür. 29 ekim 1923 gününün gecesi, türkiye büyük millet meclisi'nin yaptığı olağanüstü toplantıda üyelerin oybirliğiyle türkiye cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanlığına seçilmiş oldu.

ilk çalar saat
almanya'da würzburg kentinde, 1350-1380 yılları arasında yapılan ilk çalar saat duvara aşılabilecek biçimde planlanmıştı. bu saat, halen würzburg'daki mainfrankisches müzesi'nde muhafaza edilmektedir. ortaçağ'da çalar saatler, bilhassa manastırlarda yaygın bir şekilde kullanılıyordu. zira, buralarda belirli zamanları kaçırmamak gerekiyordu.

ilk çapraz bilmece
ilk çapraz bilmece, liverpool doğumlu arthur wynne tarafından hazırlandı ve 21 aralık 1913 günü new york world gazetesinin hafta sonu ekinde yayınlandı. wynne, gazetenin oyun ve eğlence bölümünü hazırlayan serviste çalışıyordu. şefi, yeni bir şey bulması için kendisini yoğun bir şekilde sıkıştırmaya başlayınca, çocukluğunda büyükbabasının kendisini oyal...

ilk çay üretimi
yurdumuzda çay üretimine, japonya'dan 1878 yılında getirilen tohumların örnek çiftliklere ekimiyle başlandı. bu ilk denemenin pozitif netice verdiğini gören halkalı tarım okulu müdürü ali rıza ertem, rize ve artvin dolaylarında çay üretmek için büyük çaba gösterdi. çayın işlenip kullanılabilecek duruma gelmesini sağlamak amacıyla ilk kez rize'de yapımev...

ilk çek
hamiline yazılmış ilk çek, 22 nisan 1659 günü, londra'da nicholas vanacker'a ödendi. 10 pound değerindeki bu çeki ödeyen banka, "clayton and morris"ti. el yazısıyla yazılmış olan çekin aslı, 1976 yılı aralık ayında londra'da sotheby's müzayede salonlarında yapılan bir açık artırmada 1300 pounda satıldı. bugün kullandığımız çeklerin atası olan bu ilk çek...

ilk çikolata fabrikası
1924 yılında istanbul'da çalışmaya başladı. fabrika kurulmadan önce çikolata, türkiye' ye dışarıdan getirilirdi.

ilk çimento üretimi
yurdumuzda ilk çimento üretimi, 1911 yılında danca'da kurulan çimento fabrikasıyla başladı.

ilk çirçir makinesi
1792'de abd'nin georgia eyaletindeki pamuk plantasyonlarında bulunduğu sırada, eli whitney, pamuğu çiğitlerinden ayırmak için bir makine yapabilirse, bunun sağlayacağı kolaylıkları düşündü. birkaç haftalık çalışma sonucunda, amacına ulaştı ve ilk çırçır makinesini yaptı. whitney'in bu buluşuyla, günde yarım kilo pamuk temizleyebilen insanlar, ortalama 2...

ilk çocuk dergisi
1751 yılında, john newberry tarafından yayınlandı. orijinal adı "the lilliputian magazine" idi. "genç beyefendilerin ve genç hanımefendilerin kesinlikle okumaları" önerilen bu derginin boyutları, 10 cm x 5 cm idi. (dergiye lilliputian adının verilmesinin sebebi de buydu. bilindiği üzere, lilliput, gulliver'in gittiği cüceler ülkesinin adıdır). içerisind...

ilk çocuk kulübü
1872 yılı ekim ayında, londra'nın kensington semtinde rahip daniel eisdale'in yöneticiliğinde faaliyete geçen "kıbrıslı çocuklar kulübü", bilinen ilk çocuk kulübüdür. kulübün faaliyetlerine ait olarak birkaç gün sonra, "st. john's parish magazine" adlı dergide şu satırlar yer aldı: "üç hafta önce faaliyete geçen bu kulübün üyeleri, beulah salonlarında p...

ilk çocuk tiyatrosu
türkiye'de ilk çocuk tiyatrosu temsilleri, 1935. yılında istanbul şehir tiyatrosu'nda verildi. ilk oyun da m.kemal küçük'ün yazdığı çocuklara tiyatro dersi, gülmeyen çocuk'tu. büyük ilgi gördü. dolayısıyla 1947'de devlet tiyatrosu, izmir şehir tiyatrosu'nda çocuk tiyatrosu bölümleri açıldı.

ilk çoğaltma makinesi
ingiltere'nin birmingham kentinde, buhar makineleri işi yapan james watt tarafından bulundu. watt, 24 temmuz 1778 günü, dr. black'a yazdığı mektubunda, buluşundan şöyle söz ediyordu: "birkaç gün önce, yazdığım yazıları çoğaltan bir makine yapmayı başardım. bu sayede, mektuplarımı basitçe çoğaltabiliyorum." aygıt, düz bir basınç yatağı ile bir yanda bir ...

ilk dağcılık
ilk türk dağcısı, profesör ali vehbi türküstün'dür. 1877-1937 yıllarında yaşayan bu dağcımız, avrupa'daki montblanc tepesi'ne, türk bayrağını ilk diken türk'tür. türküstün'ün adı, türk dağcıları tarafından niğde aladağlar'ın yüce bir doruğuna verildi. dağcılık, türkiye'de onunla başladı.

ilk daktilografi dünya şampiyonumuz
türkiye, 1956'da uluslararası daktilo yarış alanlarında uygulanan kuralları benimsedi. deneylilerde, dakikada net 107 sözcük yazan ece özbayrak, 1965 yılında paris'te düzenlenen ve 21 ülkenin 159 yarışmacısı arasından şampiyon olarak, bu konudaki "ilk" unvanını aldı.

ilk damga pulu
1873 yılında damga tüzüğü'nün yürürlüğe girmesiye kullanılmaya başlandı. bundan önce damga pulu yerine "varak-ı sahiha" denilen damgalı kâğıtlar kullanılıyordu. bu kâğıtların ilk kez kullanılmaya başlanışı da telmas adlı bir ispanyol'un devlete gelir sağlamak için verdiği öneriyle olmuştu.

ilk danıştay
1837 yılmda"meclis-i abkâm-ı adliye" adıyla ii. mahmut'un takviyesiyle kuruldu. bu ilk danıştay, devleti ilgilendiren konulan görüşmek, yasa tasarılarını hazırlamak, günümüzdeki anlamıyla bakanlar kurulu'nun yapmayı tasarladığı işleri inceleyip, bir düzene koymayı amaçlıyordu.

ilk davullar
m.ö 3500 yıllarında, insanların bir çerçeve üstüne geçirdikleri hayvan derisinden yaptıkları davulları çaldıkları biliniyor. bunun kanıtına pekçok çin söylencesinde rastlamak olasıdır. bin yıl sonra sümerler, mezopotamya'da insan boyunda oval davullar yaptılar. afrika'da, davulların hatırlanamayacak kadar eski zamanlardan beridir bir haberleşme aracı ol...

ilk dedektif öyküsü
ilk polisiye öykü, 1841'in nisan ayında edgar allan poe tarafından yazıldı. "morg sokağı cinayeti" adlı öykü, philadelphia'da, graham's magazine adlı dergide yayınlandı. öykünün konusu, paris'te geçiyordu ve kahramanı da, tuhaf kişilikli auguste dupin adlı şövalyeydi. esasında olayın fransa'da geçmesi ve kahramanının da bir fransız olması, bir bakıma zo...

ilk demiryolu
tarihimizde ulaşıma açılan ilk demiryolu, 1854 yılında osmanlılar dönemindeki kahireiskenderiye demiryoludur. türkiye sınırları içerisinde kalan ilk demiryolu ise, izmir-aydın arasında döşenen bir bölümdür. bu yolların hepsi de, ingilizler tarafından yapılmıştı. osmanlı devletinin ilk demiryolu yapımına başlaması, anadolu-bağdat demiryolunun bir bölümü ...

ilk demokratik gelişim
1807 yılında yürürlüğe giren "sened-i ittifak" la başlar. bununla ilk kez, padişahın yetkileri kısıtlanıyordu.