tarihte ilkler

ilk deniz fenerleri
türkiye kıyılarında deniz fenerleri yapımına kırım savaşı sırasında başlandı. boğazlar'da anadolu ve rumeli, karadeniz'de karaburun, marmara'da yeşilköy, çanakkale'de çimenlik, kumkale, gelibolu fenerleri, 1856 yılında dikildiler. 1857 yılında da istanbul ahırkapı, çanakkale'de nara ve kilitbahir fenerleri yapıldı.

ilk deniz haritası
türkiye'de ilk deniz haritasını 1513 yılında pirî reis yaptı. pirî reis'in doğduğu yer olan gelibolu'da çizdiği bu harita, ceylan derisi üstüne yapılmıştı. 1517'de yavuz sultan selim'e mısır keresi sırasında sunuldu. atatürk'ün emriyle de bu harita, 1935'te bastırıldı.

ilk deniz müzesi
1897-1898 yıllarında istanbul kasımpaşa'da kuruldu. ikinci dünya savaşı çıkınca, anadolu'ya kaçırılan tarihi eserler, savaştan sonra yine buraya getirildi. 1949'da dolmabahçe camii'ne, oradan da bugün istanbul deniz müzesi olan beşiktaş'taki yerine taşındı. bu müzede, denizcılıkle ilgili çok değerli eserler bulunmaktadır.

ilk denizaltı
türkiye'ye ilk denizaltı gemisi, 1885 yılında ingiltere'den getirildi. ingiliz gemi mühendisi karet'in denetiminde yapılan bu denizaltı, çok beğenildiğinden, iki denizaltı daha alındı. ancak, son denizaltıların kurulma ve takılma işlemi, istanbul taşkızak'ta gerçekleştirildi. 1888 yılında denize indirildiler. bu ilk denizaltılar, buharla çalışıyorlardı....

ilk denizcılık okulu
hamit naci'nin takviyesiyle kuruldu. özel bir okuldu. 1909 yılında açıldı. 1928 yılında devletleştirilen 3 haziran 1946'da yüksek denizcılık okulu adını açıldı. lise bölümü kaldırıldı. okul, sivil kaptanla yüksek kademede denizci yetiştirir.

ilk depremler
m.s. 1. yy' da meydana gelen depremler, ilk bilinenlerdir. daha önceki depremler ile ilgili elde belge yoktur. önemli depremler şunlardır: 668'de izmir'de 20 bin, 1458'de erzincan'da 30 bin, 1509'da istanbul'da 13 bin, 1688'de izmir'de yaklaşık olarak 20 bin, 1883'te çeşme'de 15 bin, 1939'da erzincan'da 32 bin 372, 1943'te ilgaz'da 4 binden fazla kişi ö...

ilk dergi
1850 yılında yarı türkçe, yarı fransızca, içinde tıp konusunda yazılar bulunmakta olan aylık bir dergi çıktı. "vakayi-i tıbbiye" (tıp olayları) adlı bu çok özel dergiyi saymazsak, türkiye'- de ilk derginin münif paşa'nın 1861'de yayınladığı "mecmua-i fünûn" (fenler dergisi) olduğu söylenebilir.

ilk deterjan
deterjan dediğimiz sentetik karışımlarla kıyaslanırsa, sabun çok daha yetersiz bir temizleyicidir. deterjanın içerisinde bulunmakta olan hidrofilik atomlar, suyu çok severler. yine deterjandaki hidrofobik denilen bir grup atom da, sudan hiç hoşlanmaz. bu son gruba giren atomlar, kendilerini yağlara ve öteki kirlere bağlarlar. sonra suyu seven hidrofilik...

ilk devalüasyon
türkiye'de yapılan ilk devalüasyon (para değerini düşürme) olayı 7 eylül 1946 yılındadır.

ilk dikenli tel
ilk dikenli telin patenti, 25 haziran 1867'de abd'nin ohio eyaletinde lucien b.smith tarafından alındı. bu telin üzerine tahta plakalar takılmış, bu plakaların üzerine de olta biçiminde kancalar monte edilmişti. ancak bu ilk "dikenli tel"in gelişi hoş bir parçasına daha sonra rastlanmadığından, patenti alınmasına karşın üretilip üretilmediği bilinemiyor...

ilk dil kurultayı
ilk dil kurultayı, 26 eylül 1932'de dolmabahçe sarayı'nda toplandı. atatürk'ün dilek ve isteğiyle 12 temmuz 1932'de kurulan türk dil kurumu, ilk kurultayında, türkçe'nin yaşayıp köklenmesi ve yabancı sözcüklerden arındırılması yolunda çalışmalar yapmıştı. türk dil kurumu'nun ilk kurucuları samih rifat, ruşen eşref ünaydın, celâl sahir erozan, yakup kadr...

ilk direksiyon dersleri
londra'da motor carriage supply co. şirketi, 1900 yılı haziran ayından başlayarak direksiyon dersleri vermeye başladı. şirketin öğretmeni, bir bayan öğrenci tarafından "sabırlı, ısrarlı ve cesaret verici" olarak nitelendirilen bay harkinson'du. şirket, direksiyon derslerini ek iş olarak veriyordu. çünkü, the motor carriage supply co., londra'nın gerçek ...

ilk diskcokeylik
ingiltere'de, radyoda ilk kez diskcokey yapma görevi compton mackenzie'ye verildi. ancak, mackenzie, yazılımının başlamasına birkaç gün kala gittiği bir av partisinde kaybolunca, yerine kayınbiraderi christopher stone geçti. stone, ilk plak anonsunu 7 temmuz 1927 günü bbc'nin savoy hill'deki 3 numaralı stüdyosundan yaptı. gerçi daha önceleri de radyoda ...

ilk diş hekimliği okulu
fransa kralı 14. louis'nin bir fermanıyla, 1669 yılında, cerrahlar koleji'ne diş hekimi de yetiştirme görevi verildi. iki yıllık bir eğitimden sonra adaylar sınava alınarak başarılı olanlar "diş konusunda uzman" unvanına layık görülüyorlardı. bu konuda ikinci akademik kuruluşun ortaya çıkması için bir buçuk yüzyıl geçmesi gerekti, 1841 yılında abd'nin m...

ilk diş matkabı
parisli diş tabibi pierre fauchard, 1728'de yazdığı "le chirurgien-dentiste" adlı kitabında, bir diş matkabının tanımını yaptı. daha önce hiçbir belgede rastlanmayan bu yeni aygıt, çürümüş diş dokularını gevşetmek için düşünülmüştü. parmakların değişik yönlerde hareket ettirilmesiyle çalışıyordu.

ilk diş uzmanı
yalnız diş sağlığı ile ilgilenerek diş hekimliğini kendisine meslek edinen ilk uzman, peter de la roche'tur. kendisinin 1661 yılında londra'da dişçilik yaptığı biliniyor. 18. yüzyıla gelinceye kadar, hatta pekçok ülkede 19. yüzyılda bile diş sağlığı ile, dişçilerden çok berberler, demirciler ve baytarlar ilgileniyordu. diş hekimliğini, tıp biliminin bir...

ilk dişçilik okulu
türkiye'de ilk dişçilik okulu, 16 eylül 1909'da eğitime başlayan "darü'l-fünûn-ı osmanî tıp fakültesi eczacı ve dişçi kabile ve hastabakıcı mektepleri" adlı okuldur. istanbul kadırga'daki menemenli mustafa paşa konağı'nda eğitim çalışmalarını sürdüren okul, 1925 yılında beyazıt camii yakınındaki eski jandarma dairesi'ne taşındı. 1934-35 yılında fakülte ...

ilk doğum kliniği
1892 yılında istanbul demirkapı'da açıldı. adı, "seririyyat-ı vilâde" (çocuk kliniği) olan burada, ebelik ve kadın hastalıkları bilimleri, hem gelen hastalar üstünde uygulanır, hem de öğrencilere öğretilirdi. özel bir klinikti.

ilk doğum kontrol hapi
ilk doğum kontrol hapı, abd'nin massachussetts eyaletinde, shrewsbury kentinde biyolojik araştırmalar yapan worcester vakfı hesabına çalışan dr. gregory pincus tarafından geliştirildi. dr. pincus, 1950 yılında aile planlamasına ait çalışmalar yapmak üzere vakfa davet edilmişti. hedefi, "zararsız, kesinlikle güvenilebilir, basit, pratik, uygulaması kolay...

ilk dolmuş
türkiye'de dolmuşçuluk, ilk kez istanbul'da 1940-41 yıllarında başladı. ii. dünya savaşı sırasında dışarıdan taşıt alınamayınca, istanbul şoförleri, "dolmuş" yoluyla yolcu taşımaya başladılar. belediye, bunlara karşı savaş açtı, ancak etkili olamadı. halkın da benimsediği bu tür yolculuk, daha sonra anadolu'daki kentlere de yayıldı.

ilk düğme
metal düğme, uygarlığa romalıların bir katkısıdır. ancak, romalılardan çok daha önce, m.ö. 2000 yıllarında, yakındoğu'da düğme dönekullanıldığı biliniyor. bu ilk düğmeler, genellikle hayvan kemiklerinden ya da tahtadan yapılıyordu. 13. yy'dan başlayarak düğme, avrupa' da da yaygın bir şekilde kullanılmaya başlandı. 1700'lü yıllarda, ingilizler, düğmeler...

ilk dünya güzellik kraliçesi yarışması
dünya hoşluk kraliçesi yarışması ilk kez 1951 yılında mecca ltd. halkla ilişkiler direktörü eric morley tarafından düzenlendi. o yıl, morley'in patronları, kendisinden londra festivali'ne uluslararası bir yenilik getirmesini istemişlerdi. morley de uzun uzun düşündükten sonra, bu tür bir yarışmanın gerçekten ses getireceğine inandı ve bu düşüncesini ger...

ilk eczacılık okulu
türkiye'de eczacılık öğrenimine, 1839 yılında başlandı. okul, tıp okuluna bağlı idi. 3 yıllık eğitim müddeti vardı. bu okulun o zamanki kuruluş hedefi, ordunun eczacı eksiğini gidermekti. bitirme sınavları, padişahın önünde yapılırdı. ilk askeri eczacı, 1842 yılında diploma aldı."tarih-i edebiyat-i osmaniye'' olan bu kitaplar, birer ders kitabı niteliği...

ilk ehliyet
14 ağustos 1893 tarihinde paris emniyet müdürlüğü, bir kararname yayınladı: "hiçbir motorlu araç, sahibinin başvurusu üstüne tarafımızdan verilecek sürücü belgesi olmadan kullanılamaz. sürücülerin hataları nedeniyle, söz konusu belgeleri iptal etme hakkına her vakit sahibiz." bu duyuru üstüne, araba sahipleri, paris emniyet müdürlüğü'ne başvurdular. ken...

ilk ehliyet sınavı
ehliyet sınavı zorunluluğu, ilk kez paris emniyet müdürlüğü'nün 14 ağustos 1893 günü yayınladığı kararnamenin üçüncü maddesinin 18. paragrafıyla getirildi. sınavda, adayların araba kullanma yeteneklerine, arabaya olan hâkimiyetlerine ve motor bilgilerine bakılıyordu. bundan başka, adayların 21 yaşını doldurmuş olmaları şartı da vardı. 10 mart 1899'dan b...

ilk ekmek
ekmek, binlerce yıldır insanoğlunun esas gıdası olma özelliğini korumaktadır. günümüzden 9 bin yıl önce, mezopotamya'da ilkel tahıl ürünlerinin tarımı yapılıyordu. derhal hemen aynı dönemde de amerika kıtasında, california yöresinde yaşayan yerliler de, ekmeklik un elde edebilmek için bazı ürünleri ekip biçiyorlardı. önceleri tahıl iki düz taş parçası a...

ilk ekometre
ses dalgalarının yardımıyla, okyanusların derinliklerini ölçmeye ve belirli derinliklerde neler bulunduğunu anlamaya yarayan ekometri yöntemine yönelik çalışmalara, 1912 yılında titanik gemisinin bir buzdağına çarparak 1513 yolcusuyla birlikte sulara gömülmesinden sonra ilgi duyuldu. ingiliz iklimbilimcisi l.f.richardson, ses dalgalarının bir cisme çarp...

ilk el ve ayak bakımcıları
günümüzde manikürcü ya da pedikürcü olarak faaliyet belirten el ya da ayak bakımcılarının ilk ustaları, 1593 yılında londra'da ortaya çıktı. o dönemde yazdığı "garip haberler"adlı yapıtında thomas nashe, bazı insanların geçimlerini başkalarının nasırlarını keserek kazandıklarını belirtiyordu. o dönemin pedikür uzmanları, mesleklerini panayırlarda ya da ...

ilk elbise kiralama firması
ingiltere'nin covent garden yöresinde faaliyet belirten moss bros şirketi, ilk elbise kiralayan firma olarak tarihe geçti. 1860 yılında moses moss tarafından kurulan bu şirket, aslında kullanılmış elbiseler alıp satıyordu. elbise kiralamaya ise 1897 yılında tamamen bir rastlantı neticesi başladı ve sürdürdü. charles ponds adlı amatör bir vokalist, elind...

ilk elçi
çelebi mehmet, gelibolu ve eğriboz savaşları sonunda, yani 1417'de yapılan bir anlaşmanın eşini, bir elçi ile venedik'e gönderdi. ancak, bu elçinin adı bilinmemektedir. türk tarihinde ilk elçinin de, uygurlar zamanında görev aldığı sanılmaktadır. ilk devamlı elçiliğin ise iii. selim zamanında kurdurulduğu bilinir. ilk devamlı elçimiz de, 1792 yılında lo...