?

Ekonomi etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
Ekonomi etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

Iso 9000 ile ilgili bilgi

İso 9000 ile ilgili bilgi

İso: ınternational standardization organization



milletlerarası standardizasyon teşkilatı standardizasyon: standardizasyon, belirli bir faaliyetle ilgili olarak ekonomik fayda sağlamak üzere ilgili tarafların yardım ve işbirliği ile belirli kurallar koyma ve bu kuralları uygulama işlemidir. standard: standart; standardizasyon çalışması neticesi ortaya çıkan belge, doküman veya eserdir.



kalite: bir ürün veya hizmetin belirlenen veya olabilecek gereksinimleri karşılama kabiliyetine dayanan, özelliklerinin toplamıdır.



kalite güvencesi: ürün veya hizmetin, kalite içi belirlenen istekleri karşılamak maksadıyla, yeterli güveni sağlaması için gereken planlı ve sistematik faaliyetlerin bütünüdür.



kalite planı: belirli bir ürün, hizmet, sözleşme veya proje hakkında özel kalite uygulamalarını, kaynakları ve faaliyet sıralarını veren dokümandır.



kalite tetkiki: kalite hakkında faaliyetlerin ve neticelerinin, planlanan düzenlemelere uyup uymadığının, bu düzenlemelerin etkili olarak uygulanıp uygulanmadığının ve hedefe ulaşmak için ideal olup olmadığının sistematik ve tarafsız olarak incelenmesidir.



muayene: bir ürün veya hizmetin bir veya birden çok özelliğinin ölçme, deney ve mastarlama gibi işlemlere tabi tutularak, neticelerin belirlenen şartlara uygunluğunun kıyaslanmasıdır.



ürün: genel anlamıyla, bir organizasyonun girdilerini belli bir süreçten geçirdikten sonra elde ettiği çıktıdır. kara harp okulu nun ürünü: kara harp okulu kalite politikasında belirtilen nitelikleri sağlamaya dönük olarak harbiyelilere, akademik, askeri, fiziki, liderlik alanlarında bilgi, beceri, meziyet açısından kazandırılan "katma değer hizmet" ürün olarak tanımlanmaktadır.



müşteri: müşteriler iki boyutta incelenmektedir: 1. iç müşteri 2. dış müşteri. iç müşteri, organizasyon içerisinde çalışan herkesi kapsar. dış müşteri ise, organizasyonun dışında olan ve organizasyonun ürün ve hizmetlerini kullananları kapsar. örneğin, kara harp okulu'nun iç müşterileri, görev yapan subaylar, astsubaylar, harbiyeliler, sivil memurlar, erbaş ve erleri kapsar. dış müşteriler ise başta sınıf okulları olmak üzere tüm birlikleri kapsar.



taşeron: bir işi yapmayı üstlenen kimseden iş alan kişi yada kurumdur. kara harp okulu için, kara harp okulu na kaynak sağlayan birimlerdir. (as. lise, sivil lise, misafir öğrenci sağlayan ülkeler ve eğitim öğretim malzemesi sağlayan işletmeler)



tedarikçi: kalite güvence sistemini uygulayacak olan firma veya kurumun kendisidir.



ıso 9000 kalite güvence sisteminin gelişimi

sanayi devrimi öncesi kalite anlayışı ustalık şeklindeydi. bir üretici ürettiği mamulün nitelikleri başka bir ifadeyle kalitesi oranında "usta" sıfatı kazanıyordu. bu nedenle üretim ve kalite olguları iç içe geçmişti. sanayi devrimini takiben üretim adet ve türlerinin bir patlama yaşaması, kalite olgusunun geri planda kalmasına neden oldu. dünya savaşları, nitelikli işgücünün yerini yeterli endüstri kültürüne sahip olmayan kişilere bırakması neticesi doğurdu. bu durumla eşzamanlı olarak savunma sanayi ve nükleer teknolojideki gelişmeler muayene faaliyetlerinin ve istatistiksel yöntemlerin ön plana geçmesine yol açmış, fakat muayene faaliyetleri süreç sonunda bozuğu sağlamdan ayırmak olarak algılandığından, "yüksek kaliteye ancak yüksek maliyetlerle ulaşılabilir", "kalitede yoğunlaşma verimliliğin düşmesine yol açar" gibi yanlış kanaatler yerleşmiştir. sonuçta bitmiş mamulün muayeneye tabi tutulması yerine, muayeneye gerek bırakmayacak biçimde üretim sisteminin güvenceye alınması düşüncesi gelişmiş ve nükleer enerji, uzay havacılık ve genelde savunma sanayiinde sektörel kalite sistemleri ortaya çıkmaya başlamıştır.



ıso 9000 kalite güvencesi standardının esası 1963 de a. b. d. de savunma teknolojisindeki yüksek kalite talepleri nedeniyle hazırlanan mıl-q-9858 e dayanır. 1968 de bunu bu kez nato için hazırlanan ve bütün nato üyesi ülkelerde askeri kalite güvencesi standardı olarak kabul edilerek yürürlüğe giren aqap (allied qality assurance publication müttefik kalite güvencesi yayını) standartları almıştır. günümüzde firmalar savunma sanayiine girebilmek için kalite sistemlerinin ilgili aqap standardına uygunluğunu belgelendirmek mecburiyetindedirler.



globalleşen dünyada uluslar arası ticari ilişkilerin artması ve daha önemlisi kompleks bir hal alması ıso tarafından 1987 de ıso 9000 serisi kalite güvencesi standardının yayınlanmasına ve 1988 de bunun avrupa standartları örgütü (comite europeen de normalisation) tarafından en 29000 serisi kalite güvencesi standardı olarak alınmasına yol açmıştır. halen avrupa, a. b. d. ve japonya dahil dünyanın derhal hemen bütün ülkelerinde geçerli genel hedefli kalite güvencesi standardı ıso 9000 dir. ve farklı kodlarla ülke diline çevrilerek, ingilizcesiyle birlikte yayınlanmaktadır. ülkemizde ts ıso 9000 almanya da dın ıso 9000,, fransa da nfx50 131-133, ingiltere de bs 5750...



ıso 9000 standarlar serisini tanıtımı

ıso 9000 serisi şu standartlardan oluşmaktadır.

ıso 9000 kalite yönetimi ve kalite güvencesi standartları seçim ve kullanım kılavuzu

ıso 9001 kalite sistemleri-tasarım/geliştirme, üretim tesis ve hizmette kalite güvencesi modeli

ıso 9002 kalite sistemleri, üretim ve tesiste kalite güvencesi modeli

ıso 9003 son muayene ve deneylerde kalite güvencesi modeli

ıso 9004 kalite yönetimi ve kalite sistemleri elemanları kılavuzu

ıso 9004-2 hizmetler için kılavuz kalite sözlüğü

ıso 9005 kalite sözlüğü

ıso 10011-1 kalite sistemleri tetkiki-kılavuz, tetkik

ıso-10011-2 kalite sistemleri tetkiki-kılavuz, kalite sistemi tedarikçileri için nitelendirme krıterleri

ıso 10011-3 kalite sistemleri tetkiki kılavuz, tetkik yazılımlarının yönetimi



ıso 9003 çok sınırlıdır. yalnızca "son muayene ve deney" hususlarını kapsamaktadır. ıso 9001 ve ıso 9002 nin aralarındaki yegane fark ıso 9001 de "tasarım" ve "servis" konularını yer alması, 9002 de ise bunlara yer verilmemesidir. ıso 9000 in diğer standartları ise kalite güvence sisteminin kavramlarını açıklamak, uygulamada yönlendirici ve yardımcı olmak amacıyla hazırlanmış, rehber olarak kullanılabilecek dokümanlardır.



ıso 9001 kalite güvence sistemi



ıso 9001 standardı aşağıdaki 20 maddeden oluşmaktadır.



1. yönetim sorumluluğu

2. kalite sistemi

3. sözleşmenin gözden geçirilmesi

4. tasarımın kontrolü

5. doküman ve veri kontrolü

6. satın alma

7. müşterinin temin ettiği ürünün kontrolü

8. ürün tanımı ve izlenebilirliği

9. proses kontrolü

10. muayene ve deney



11. muayene, ölçme ve deney teçhizatının kontrolü

12. muayene ve deney durumu

13. ideal olmayan ürünün kontrolü

14. düzeltici ve engelleyici faaliyetler

15. taşıma, depolama, ambalajlama, muhafaza ve sevkıyat

16. kalite kayıtlarının kontrolü

17. kuruluş içi kalite tetkiki

18. eğitim

19. servis

20. istatistik teknikler



1. yönetim sorumluluğu

1. 1 kalite politikasının tespiti,

1. 2 sorumluluk ve yetkilerin düzenlenmesi

1. 3 kalite organizasyonun oluşturulması

1. 4 kaynakların tahsisi

1. 5 yönetim temsilcisinin belirlenmesi

1. 6 yönetimin gözden geçirmesi



2. kalite sistemi

2. 1 kalite sistemini anlatan kalite el kitabının ve maddelerini anlatan prosedürlerinin hazırlanması

2. 2 kalite sistemini işleten prosedürlerin hazırlanması

2. 3 kalite planlamasının yapılması

2. 4 iş talimatlarının hazırlanması ve standartlığının temin edilmesi



3. sözleşmenin gözden geçirilmesi

3. 1 sözleşmenin devamlı gözden geçirilebilmesi için dokümante edilmiş prosedürler oluşturulmalı

3. 2 gözden geçirme faaliyetinin icrası

3. 3 sözleşmedeki farklılıkların nasıl yapılacağının anlatılması

3. 4 sözleşmelere ilişkin kayıtların muhafaza edilmesi



4. tasarımın kontrolü

4. 1 tasarımla ilgili genel konuların belirlenmesi

4. 2 tasarım ve geliştirme planlaması

4. 3 kuruluş hakkında ve teknik ilişkilerin belirlenmesi

4. 4 tasarım girdilerinin belirlenmesi

4. 5 tasarım çıktılarının belirlenmesi

4. 6 tasarımın gözden geçirilmesi

4. 7 tasarımın doğrulanması

4. 8 tasarımın geçerliliği

4. 9 tasarım değişiklikleri



5. doküman ve veri kontrolü

5. 1 genel esasların belirlenmesi

5. 2 doküman veri onayı ve yayını

5. 3 doküman veri değişiklikleri



6. satın alma

6. 1 genel esasların belirlenmesi

6. 2 taşeronların değerlendirilmesi

6. 3 satın alma verileri

6. 4 satın alınan ürünün tedarikçi tarafından doğrulanması

6. 5 satın alınan ürünün müşteri tarafından doğrulanması



7. müşterinin temin ettiği ürünün kontrolü

müşterinin temin ettiği ürünün doğrulanması, depolanması, bakımının kontrolünün yapılması amacıyla dokümante edilmiş prosedürler oluşturulmalı, sistemin devamlılığı sağlanmalıdır

müşterinin temin ettiği ürün, müşterinin kendi malı olan fakat sözleşmede belirtilen koşulları karşılamak amacıyla tedarikçi tarafından kullanılan ürüne verilen isimdir.



8. ürün tanımı ve izlenebilirliği

ürün : seri numarası üretim tarihi parti no bar-kod gibi araçlarla izlenebilmelidir.



9. proses kontrolü

9. 1 üretim, tesis ve servisi tanımlayan ve olmaması halinde kaliteyi negatif yönde etkileyebilecek dokümante edilmiş prosedürler

9. 2 ideal üretim, tesis ve servis teçhizatının kullanılması ve ideal çalışma ortamının sağlanması

9. 3 referans standartlara/kodlara, kalite planlarına ve /veya dokümante edilmiş prosedürlere uyulması

9. 4 ideal proses parametrelerinin ve ürün karakteristiklerinin izlenmesi ve kontrolü,

9. 5 ideal olduğu durumda, proseslerin ve teçhizatlarının onaylanması,

9. 6 en açık biçimde belirtilen işçilik kriterleri(yazılı standartlar, temsili numuneler veya açıklayıcı resimler gibi),

9. 7 proses yeterliliğinin devamını sağlamak için teçhizatın lazım bakımı



10. muayene ve deney

10. 1 genel konuların düzenlemesi

10. 2 girdi muayene ve deneylerinin yapılması

10. 3 proses sırasında muayene ve deneylerin yapılması

10. 4 son muayene ve deneylerin yapılması

10. 5 muayene ve deney kayıtlarının tutulması



11. muayene, ölçme ve deney teçhizatının kontrolü

11. 1 genel konuların belirlenmesi(ölçme, metroloji, kalibrasyon, ölçü standardı, ölçüm belirsizliği, referans malzeme)

11. 2 kontrol prosedürlerinin oluşturulması

11. 3 kayıtların tutulması

12. muayene ve deney durumu



yapılan muayene ve deneylere göre ürünün uygunluğunu veya uygunsuzluğunu gösterecek biçimde ideal araçlarla tanımlanmalı ve idame ettirilmelidir.



13. ideal olmayan ürünün kontrolü



uygun olmayan ürünün incelenmesi ve elden çıkarılması ve buna yönelik sistemin kurulması



14. düzeltici ve engelleyici faaliyetler



düzeltici faaliyetlerin icrası:

müşteri şikayetleri ve ürün uygunsuzluklarına ait raporların aktif bir biçimde ele alınması, sebeplerinin araştırılması, kontrollerin yapılması.



önleyici faaliyetlerin icrası:

tespit edilen problemlere yönelik olarak ideal bilgi kaynaklarını kullanarak engelleyici önlemler almak, engelleyici faaliyet gerektiren problemlerle uğraşmak için lazım adımları belirlemek,kontroller yapmak,yönetim gözden geçirmesi anında sunmak.



15. taşıma, depolama, ambalajlama, muhafaza ve sevkıyat

15. 1 genel konuların belirlenmesi,

15. 2 taşıma,

15. 3 depolama,

15. 4 ambalajlama,

15. 5 muhafaza etme,

15. 6 sevkıyat



16. kalite kayıtlarının kontrolü

kalite kayıtlarının tanımlanması, toplanması, tasnifi, ulaşılması, dosyalanması, muhafazası, bakımı ve elden çıkarılması için dokümante edilmiş prosedürler oluşturmalı ve devamlılığı sağlanmalıdır

kalite kayıtları; okunabilir olmalı, ilgili ürünleri tanımlayabilir olmalı, saklama süreleri belirlenmeli, kolaylıkla ulaşılabilmeli, muhafazası sağlanmalı, saklama süreleri belirlenirken mantık ölçüleri ve kanuni süreler göz önüne alınmalıdır.



17. kuruluş içi kalite tetkiki

17. 1 planlanmış ve dokümante edilmiş olmalı,

17. 2 tedarikçi bağımsız olmalı,

17. 3 prosedürlere ideal olarak yapılmalı,

17. 4 neticeler dokümante edilmeli ve sorumlu yönetim personeline haber verilmeli,

17. 5 yönetim personeli zamana bağlı olarak düzeltici faaliyetleri yürütmeli

17. 6 her türlü uygunsuzluk tespit edilmeli,



18. eğitim

18. 1 eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi,

18. 2 eğitim planının hazırlanması,

18. 3 kaliteyi etkileyen faaliyetleri uygulayan bütün personelin eğitimi temin edilmeli,

18. 4 eğitim performansı değerlendirilmeli,

18. 5 eğitimle ilgili kayıtlar tutulmalı19. 1 servis hizmetinin gereklerinin tedarikçi, hizmet veren servis kuruluşları ve kullanıcılar tarafından en açık biçimde belirlenmesi,



19. servis

19. 2 servis faaliyetlerinin planlanması,

19. 3 servis birimlerinin ve testlerin yapımında kullanılan ölçü ve test aletlerinin kalibrasyonlarının yapılması,

19. 4 servise yönelik dokümantasyonun hazırlanması ve muhafazası,



20. istatistik teknikler

20. 1 istatistik teknik ihtiyaçlarının belirlenmesi,

20. 2 prosedürlerin oluşturulması,

20. 3 kullanılacak istatistik tekniklerin belirlenmesi,

20. 3 istatistiksel kalite kontrolün yapılması(veri toplama, analiz etme, yorumlama, çözüm teklifleri getirme,

Ar - ge nedir ?

Ar - ge nedir ?

"araştırma ve geliştirme" bir şirketin bilim adamları ve mühendisler istihdam etmek suretiyle, şirketin çalışma alanı doğrultusunda bilim ve teknolojiyi yeni ürünler, prosesler ya da hizmetler geliştirmede kullanmak üzere yaptığı çalışma ve faaliyetleri anlatmak için kullanılan yaygın bir terimdir arge nin başlıca görevi teknolojik gelişmeleri kullanarak şirketin kar edebilirliğini devamlı olarak yenilemek ve artırmaktır. yenilikçi düşünce, değişim ve gelişim, yeni teknolojiye sahip olmak rekabette üretim verimi, fiyat, reklam ve pazarlama kadar mühimdir.



arge'nin doğası ve zihinsel sermaye

kimsenin bilmediğini yapmayı hedefler. dolayısıyla riskli bir çalışmadır, ihtimaller üstüne yürütülür. arge yöneticileri çok oranda başarı gösteremeyen sonuca hazırlıklı olmalıdırlar.

günümüzde yeni teknoloji geliştirmek, yani "zihinsel sermaye yaratmak" parasal sermaye yaratmaktan çok daha önemli ve kolay değildir. zihinsel sermayenin geliştirilmesinde ise ana rolü arge oynar.

arge için ne kadar yatırım yapılmalıdır ?

arge harcaması/ şirketin toplam geliri = yeni ürün başına yapılan arge masrafı / yeni ürünün şirketin toplam gelirine katkısı

arge'nin tarihsel gelişimi



arge kavramının tarihsel gelişimi 3 kuşakta ele alınabilir:

1. kuşak arge: 1950-60 lı yıllar,

2. kuşak arge: 1970-80 lı yıllar,

3. kuşak arge: 1990 ve sonrası



arge'nin şirket içerisindeki görevleri

arge nin görev ve faaliyetleri, içerisinde bulunduğu şirketin çalışma alanı ve ekonomik koşulları ile direkt ilgilidir.



arge nin 3. kuşak uygulamalarına göre, başlıca görevleri şunlardır:

1. artımlı arge çalışması,

2. radikal arge çalışması,

3. esas arge çalışması,

4. uygunluk çalışması,

5. müşteri destek çalışması.



arge çalışmalarının mali açıdan değerlendirilmesi



uygunluk çalışması: kaçınılamayan genel masraflardır.



müşteri destek çalışması: satış masrafları kalemine dahil edilir.



artımlı arge çalışması: bu çalışmadan istifade edecekler tarafından ödenecektir.



radikal arge çalışması: şirketin ideal oranda kaynak ayırması gereken faaliyetlerdir.



temel arge çalışması: bu da şirketin yeni projelerle hayatını devam ettirebilmesi için lazım olan hareketsiz bir masraftır



arge harcamalarının mali açıdan geri kazanılması ancak şirketin yaptığı işlerin bir tüm durumunda değerlendirilmesi ile olası olacaktır.



şirket organizasyonunda arge'nin yeri

arge fiziksel olarak şirketin fiili etkinlik sahasının ne çok uzağında ne de çok yakınında olmalıdır.



arge çalışanlarının karakteristik özellikleri



çoğunlukla çok iyi eğitim almış ve bir disiplinde profesyonelleşmiş mühendis ve bilim adamlarıdırlar.

ancak genellikle "yöneticilik" konusunda ne yeterli bilince ne de eğitime sahiptirler. sahip oldukları kendine güven duygusu, onları daha bağımsız ve kendi tercihleri doğrultusunda çalışma yapmaya yönlendirir.

arge çalışanları konularında uzmanlaştıkça zaman geçtikçe maddi tatminsizlik hissederek yöneticilik türü işlere yönelirler. arge de kalifiye elemanlardan daha çok istifade edebilmenin tek yolu onları tatmin edici biçimde ödüllendirmektir.



bağımsız arge yapılanmasına duyulan ihtiyaç

endüstride son yıllarda esas arge faaliyetlerinin ücret karşılığında bağımsız arge laboratuvarlarına yaptırılması eğilimi güç kazanmaktadır.

bağımsız arge ler, her bir anlaşma sonunda hem müşteri memnuniyetini hem de kar etmeyi hedeflerler. dünya çapında faaliyet belirten şirketler ise bulundukları dalda bir numara olmayı hedeflerler.



temel hususlarda araştırma yapma problemi

teknolojinin temellerine inerek araştırma yapmak hem pahalı, hem uzun vadeli amortisi riskli hem de elde edilecek sonuçlardan başkalarının da istifade etme şansı olması nedeniyle çok kolay değildir.

bu sorunun aşılması için bir çözüm, araştırmayı yapanlar ile bu araştırma neticelerini kullanacak olanların biraraya getirilmesidir. böylelikle ileride olması muhtemel teknolojik, ekonomik ve sosyal gelişmelerin uzman bakışı ile tahmin edilmesi daha kolay olacaktır.



kapsamlı ve sistematik bir "toplam tasarım" yaklaşımına duyulan gereksinim

problemlerin ayrı ayrı mühendislik dalları tarafından doğru teşhisi ancak çözüm sürecindeki eksik ve yanlışlar,



arge bulgularının iyi bir yönetim rehberliğinde değerlendirilememesi,

"toplam tasarım" stratejisi, aynı paralelde araştırmalarını yürüten tüm tasarım ve arge departmanlarını, hepsinin ortak odak noktaları olan "ürün"de buluşturmayı ve sistematik bir ürün geliştirme süreci oluşturmayı hedefleyen bir yaklaşımdır.



hedef ve kapsam:



hedef: ayrıntılı tasarım aşamasına geçmeden önceki piyasa araştırmasını kendine girdi alan ve mühendislik tasarımının başlangıcı olan "ön-uç tasarımı" aşamasındaki tasarım yönetimine rehberlik etmek.



kapsam: üretilecek "ürünün ve statüsünün tesbiti", "ürün tasarım şartnamesinin hazırlanması" ve lazım bütün "tasarım disiplinlerinin" ele alındığı, "ürün odaklı ve sistematik" bir tasarım sürecinin ortaya konulması.



"ürün statüsü"nün tasarım yönetiminde önemi

tasarım sürecinin doğru biçimde yönlendirilebilmesi için ürün statüsünün ve şirketin hangi statüde ürünler için daha elverişli olduğunun belirlenmesi gerekmektedir.

ürün statüsünün öğrenmiş olunması eldeki imkanların optimum biçimde kullanılmasını temin eder, gerekmeyen yerlere kaynak israfını engeller.

ürün statüsünün öğrenmiş olunması, şirketin üretime dair geleceğe yönelik doğru planlar yapmasına yardımcı olur.



piyasa araştırmasının tasarım yönetimindeki yeri

doğru bir piyasaya ve iyi tesbit edilmiş bir ihtiyaca cevap verecek bir ürün için iyi bir piyasa araştırması şarttır.

piyasa araştırması süresince elde edilen, insanların bir ürünü diğerine tercih etme sebeblerinin çoğu toplam tasarım süreci içinde tasarlanabilir özelliklerdir:



-güvenilirlik



-kalite



-emniyet



-dayanıklılık



-kolay bakım



-ergonomi



-statü



-marka



-performans



-estetik-moda



-ek özellikler



-konfor



-kredi politikası



-ulaşılabilirlik, teslim hızı, aktif dağıtım



-kanuni ya da alışılagelmiş standartlara uygunluk



-boyut



-paketleme



-satış sonrası servis ağı



-çevreyi kirletmeme



-farklı ortamlarda kullanılabilme



-raf ömrü



-kolay kurulma



-yasal düzenlemeler



neden iyi bir tasarım yönetimi gereklidir ?

sayıca artan üretim ve ürünlerde çeşitlilik,

bilinçlenen tüketici,

globalleşmenin de etkisiyle yükselen rekabet,



rekabet edebilme gücünü en üst düzeye çıkarmanın birinci koşulu iyi bir tasarım yönetimi ile daha iyi bir ürün tasarlamaktır.

iyi bir tasarım yönetimi pazarlamayı, tasarımı ve üretimi bir arada düşünerek yazılımlarını yapar.



ürün tasarımında başarı ve başarısızlık nedir ?

"başarısız bir ürün, üreticisinin beklentilerine piyasada cevap veremeyecek taktirde kalan üründür".

"başarılı bir ürün ise, belirlenen süreyi ve maliyet sınırlarını aşmadan, organizasyonun iş akışını bozmadan, hedeflenen performans seviyesini yakalayarak ve müşteri tarafından kabul görerek şirketin hedeflerini gerçekleştiren üründür".



başarısızlık nerede başlar ?

başarısızlığın sebebleri nelerdir ?

-eksik piyasa araştırması

-piyasa koşullarını dikkate almama

-etkin bir proje seçme ve değerlendirme sistemine sahip olamama

-yanlış proje yönetimi

-yaratıcı fikirlere sahip olamama

-yeniliklere açık olmama



ürün statüsü nedir ?



ürün statüsü kavramı bir ürünün bütün kavramsal tasarımının gerçekten statik (durağan) mi, geçici olarak statik mi, yoksa dinamik (değişen) mi olduğunu anlatmak için kullanılıyor.

statik ürünlerin tasarım ve üretimiyle uğraşan firmalara statik firma denmektedir. şayet bir firma buluşa ve yeniliğe dayanan dinamik ürünler üretiyorsa, dinamik bir firmadır.



statik ve dinamik ürün

dinamik ürünler için "buluş", "radikal", "hızlı", hatta "yüksek teknoloji" gibi kavramlar kullanılırken; statik ürünler için "gelişen", "hakim", "olgun", "yavaş", "geleneksel" gibi kavramlar kullanılıyor.

statik ürünlerin ilk şartlarına bakılarak geleceğinin tahmin edilmesi kolaydır. dinamik ürünlerin ise olabildiğince değişken ve kestirilemeyen koşulları vardır.

statik ürünün tasarımı yavaş yavaş, artımlı geliştirilir. kavramsal tasarımının değişmesi söz konusu değildir. dinamik bir ürünün tasarımı, kavramlarda radikal farklılıklar içeren buluşlara dayanarak değişir.



s-eğrisi



a: statik ürün, b: dinamik ürün



neden ürün statüsüne bakılmalıdır ?



şirketin kaynaklarını gerektiği yerlerde ve maksimum verimlilik meydana getirecek biçimde kullanması için,

ürün statüsündeki farklılıkları önceden tahmin ederek lazım önlemleri alması, fizibilite analizleri, adaptasyon yazılımları ve lazım yönde yatırımları yaparak kendini yeni duruma hazırlaması için lazımdır.

Serbest bolge

Serbest bölge

Serbest bölgeler bulundukları ülkenin siyasi sınırları içerisinde yer alan fakat dış ticaret, vergi ve gümrük mevzuatı açısından gümrük hattı dışında sayılan bölgelerdir. serbest bölgelerde sinai ve ticari faaliyetler için ülkede sağlanandan daha geniş muafiyet ve teşvikler tanınır.



türkiye de serbest bölgeler türkiye gümrük bölgesi nin parçası olmakla beraber;

serbest dolaşımda olmayan gelişi güzel bir gümrük diyetine tabi tutulmadığı; gümrük vergisi, ticaret ve kambiyo uygulamaları bakımından türkiye gümrük bölgesi dışında kabul edildiği;

serbest dolaşımdaki eşyanın ise,çıkış diyeti hükümlerine tabi tutularak konulduğu yerlerdir.



serbest bölgelerin kuruluş amaçları



serbest bölgeler yabancı sermaye yatırımlarını ve dış ticareti arttırmak, yerli üreticilerin dünya piyasalarındaki fiyattan girdi temin etmelerini sağlayarak uluslararası rekabet güçlerine katkıda bulunmak, ihracata dönük sanayilerin gelişmesini teşvik ederek ihracatı arttırmak, döviz girişini arttırmak, yeni iş nimetleri yaratarak istihdam sorununun çözümüne yardımcı olmak, gelişmiş üretim ve yönetim tekniklerinin yurtdışından ülkeye getirilmesiyle ekonomik standartları yükseltmek amacıyla kurulurlar.



3218 sayılı serbest bölgeler kanunu



madde 1. bu kanun, türkiye de ihracat için yatırım ve üretimi arttırmak, yabancı sermaye ve teknoloji girişini hızlandırmak, ekonominin girdi gereksinimini ucuz ve tertipli bir biçimde temin etmek, dış finansman ve ticaret nimetlerinden daha fazla yaralanmak üzere, serbest bölgelerin kurulması, yer ve sınırlarının tayini, yönetimi,faaliyet hususlarının belirlenmesi, işletilmesi,bölgelerdeki yapı ve tesislerin teşkili hakkında konuları kapsar.



serbest bölgelerin ülke ekonomisine katkıları



- serbest bölgedeki üretim faaliyetlerinde kullanılmak üzere, iç pazardan ihraç edilen ham madde, yarı işlenmiş ve mamul mallarla ülke üretiminin artmasına katkıda bulunur.

- sağladıkları avantajlarla ülke ihracatını ve döviz girdisini arttırır.

- ithal girdi kullanarak üretim yapan yerli firmalara gümrük vergisiz ve kdv siz mal giriş imkanı sağlayarak, yurt dışındaki rakiplariyle aynı koşullarda üretim yapma olanağı yaratır.

- ülkede kullanılması düşünülen yeni ticari ve ekonomik politikaların denenebilmesini sağlar.

- yabancı sermayeli firmaların, risk faktörünün düşük, karlılığın yüksek olduğu serbest bölgelere yatırım yapmalarını teşvik eder. böylece ülkeye yeni teknolojilerin girmesini hızlandırır.

- serbest bölgede yarattığı direkt istihdamın yanısıra, bölgedeki üretim ve ticari faaliyetlerle ülke içerisindeki diğer faaliyetlere etki ederek dolaylı istihdam ayartır.

- büyük partiler durumunda serbest bölgeye getirilen malların gerektiğinde ufak partiler durumunda ülkeye ithal edilmesini sağlayarak üretim maliyetlerini düşürür.



-1-

- dünya standartlarındaki alt ve üst yapıları,asgari kademede tutulan bürokrasi ve kırtasiyecilik uygulamaları ile ülkemiz ekonomisinin vitrini halinde olup,tıpkı zamanda dünya ekonomisinde başgösteren genel eğilimlerin ilk yansıdığı yerler olması bakımından ülkemiz ekonomi politikalarının belirlenmesinde yol gösterici fonksiyonu görür.



1. 4 dünyada serbest bölgeler

ı. dünya savaşı öncesi kurulan singapur ve hong kong serbest limanları ile, daha sonra kurulan panama,irlanda tayvan ve güney kore serbest bölgelerinin elde ettikleri büyük başarılar, serbest bölgeler fikrinin pek çok ülkece kabul edilmesine katkıda bulunmuştur. 1967 yılında serbest bölgelerin,birleşmiş milletler ekonomik ve sosyal ilişkiler komisyonunca gelişmekte olan ülkelerin ihracatlarını arttırmada önemli bir araç olarak kabul edilmesinden sonra, serbest bölge sayısı hızlanarak artmıştır.



sonuç olarak abd,ingiltere,almanya,macaristan,yugoslavya,suudi arabistan,pakistan,hindistan,tayland,çin gibi farlı rejimlerle idare edilen 80 ülkede, 450 nin üstünde serbest bölge kurulmuş ve serbest bölgeler üstünde gerçekleşitirilen ticaretin hacmi 500 milyar dolara ulaşmıştır.



yakın çevremizde yer alan serbest bölge sayısı 25 civarında olup,bunlar iran,suriye,lübnan,ürdün,mısır,libya,kuzey kıbrıs,güney kıbrıs,yunanistan ve romanya da bulunmaktadır.



bu gelişmelerin dinamiğini sağlayan öğe ise şu biçimde özetlenebilir. gelişmiş ülkelerdeki işçi ve bilhassa vasıfsız işçi fiyatları, gelişmekte olan ülkelerdeki işçilik ücretlerinin birkaç katıdır.



1. 5 türkiye de serbest bölgeler

serbest bölge çalışmalarının türkiye de uzun bir geçmişi vardır. osmanlı gümrük vergi sisteminde, 1850 yılından sonra yapılan değişikliklere karşın aksaklıklar önlenememiştir. bu aksaklıklar ve ugulamada ortaya çıkan problemler, ithalatın gümrük vergi ve resimlerinin pahalıya mal olmasına neden olmuştur.



serbest liman ve bölge kurulmasının sağlayacağı faydalar, bilhassa dış ticaret ve beyoğlu tüccarı tarafından sıkça vurgulanarak fikrin yaygınlık kazanmasını sağlamıştır. fakat bu tavsiyeler, gümrük gelirinin bir bölümünü alan düyun-u umumiye tarafından, gelir kaybına neden olacağı endişesiyle pozitif karşılanmamıştır.



serbest bölge kurulması yönünde ilk önemli girişim 1908 devriminden sonra olmuş, ittihat ve terakki bu hedefle bir komisyon kurmuştur. ancak komisyon, çekmece gölü veya yedi kule sahillerinde tesis olunacak bir serbest bölgenin 300 milyon altın franga mal olacağını hesaplamış ve bu iş için alınacak borcun faizinin bile karşılanamayacağının görülmesi üstüne, proje uygulanmamıştır.



kurtuluş savaşı sonrasında, serbest liman konusu istanbul ticaret ve sanayi odası tarafından oluşturulmuş olan istanbul ihtisas komisyonun hazırladığı rapor ile tekrar gündeme gelmiştir.



serbest bölge hakkında ilk ve tek uygulama bir miktar dolaylı bir yoldan, türk hükümeti ile amerikan ford kumpanyası arasında 27. 11. 1928 tarihinde yapılmış bir anlaşma neticesinde, özel bir kanunla gerçekleşebilmiştir. türkiyenin bu ilk serbest bölge uygulama deneyimi dış nedenlerle kısa süreli olmuş ve başarı gösteremeyen olarak kapanmamıştır.



ikinci serbest bölge denemesi, mayıs 1946 tarihinden gerçekleştirilen şark halı ve kilimleriyle hayvan postlarının ihracı için kurulacak serbest bölge için çıkarılan yasadır. buna göre, eminönü nde bir antrepoda bu ürünler toplanacak ve tekrardan ihraç edilecektir. ancak piyasaya işlerlik kazandırmadığı için bu ikinci girişimden de bir netice alınamamıştır.

1950 de demokrat parti nin iktidara gelmesiyle yabancı sermayeye verilen önem artmış ve aralık 1953 tarihinde yeni bir serbest bölgeler kanunu kabul edilmiştir. ilk yasada olduğu gibi, serbest bölgenin yerinin ve burada yer alacak faaliyetlerin belirlenmesi yetkisi bakanalar kurulu na verilmiştir. bu konuda, serbest bölge gümrük hattı dışında sayılmış; burada pasaport kanunu, gümrük kanunu gibi yürülüğe girmiş kontrol ve formaliteler, bütün vergi ve resim, harç

ve benzeri kanunlar uygulanmasına rağmen, gelir,kurumlar, ve esnaf vergileri,bu muafiyet dışında bırakılmıştır.



2. serbest bölgelerde teşvik ve avantajlar



- serbest bölgelerde vergi,resim,harç,gümrük ve kambiyo mükellefiyetlerine dair mevzuat hükümleri uygulanmaz.

firmalar bölgedeki faaliyetleri nedeniyle elde ettikleri gelirlerle ilgili olarak; gelir,kurumlar ve kdv dahil tüm vergilerden muaftır. bundan başka, işçi fiyatları üstünde gelir vergisi ödenmediği için işçilik maliyeti de düşüktür.



- serbest bölge faaliyetlerinden elde edilen kazanç ve gelirler hiç bir izne ve vergiye tabi olmaksızın yurt dışına veya türkiye ye transfer edilebilir.



- türkiye deki tam ve dar mükellef gerçek ve tüzel kişilerin serbest bölgelerdeki faaliyetleri bu nedenle elde ettikleri kazanç ve iratlar, kambiyo mevzuatına ideal olarak, türkiye ye getirilmesi durumunda de gelir ve kurumlar vergisinden muaftır.



- serbest bölgeler gümrük hattı dışında sayıldığında, serbest bölgeler ile türkiye nin diğer yerler arasında yapılan ticarette dış ticaret diyeti hükümleri uygulanır. başka bir söylemle,türkiye den serbest bölgeye satılan mallar ihracat diyetine, serbest bölge kullanıcıları türkiye den ihraç fiyatına (kdv siz) mal ve hizmet satın alabilirler. diğer taraftan serbest bölge ile diğer ülkeler ve diğer serbest ülkeler arasında dış ticaret diyeti hükümleri uygulanmaz.



- serbest bölgeye getirilen türkiye veya ab menşeeli yada buralarda serbest dolşımda bulunmakta olan malların, serbest dolaşımda bulunma statüsü değişmeden, türkiye ye veya ab üyesi ülkelere girişinde gümrük vergisi ödenmez. bundan başka,üçüncü ülke menşeeli malların serbest bölgeye girişinde ve bu malların türkiye veya ab üyesi ülkeler dışındaki üçüncü ülkelere gönderilmesi durumunda de gümrük vergisi ödenmez. ancak, serbest bölgeden türkiye ye veya ab üyesi ülkeler dışındaki üçüncü ülkelere gönderilmesi durumunda de gümrük vergisi ödenmez. ancak, serbest bölgeden türkiye ye veya ab üyesi ülkelere gönderilen serbest dolaşım halinde olmayan üçüncü ülke menşeeli mallar için ortak gümrük tarifesi nde belirtilen oran üstünden gümrük vergisi ödenir.



- serbest bölgeler "türkiye-ab gümrük birliği gümrük bölgesi"nin parçası sayıldığından; serbest bölgelerden türkiye veya ab menşeeli ürünler ile türkiye de serbest dolaşım halinde bulunmakta olan ürünler a. tr belgesi düzenlenerek ab ye gönderilebilir. üçüncü ülke menşeeli ürünler ise ortak gümrük tarifesi nde belirtilen oran üstünden serbest bölge gümrük müdürlüğü ne gümrük vergisi ödenerek serbest dolaşıma geçirildikten sonra a. tr belgesi düzenlenerek ab ye gönderilebilir.



- serbest bölgede sağlanan teşvik ve avantajlardan yerli ve yabancı tüm firmalar eşit olarak faydalanır.



- mallar serbest bölgede müddet sınırlaması olmaksızın kalabilir.



- bir serbest bölgenin faaliyete geçmesinden başlayarak 10 yıl süreyle grev ve lokavt uygulanmaz.



- fiyat, kalite ve standartlarla ilgili olarak kamu kurum ve kuruluşlarına verilen yetkiler serbest bölgelerde uygulanmaz.



- serbest bölgedeki faaliyetlerle ilgili her türlü ödemeler dövizle yapılır.



- serbest bölgelerden türkiye ye yönelik mal satışına ve serbest bölge ile diğer ülkeler arasında yapılacak takas ticaretine kısıtlama getirilmemiştir. - başvuru ve faaliyet süresince her türlü bürokrasi en aza indirilmiştir. serbest bölgeler özel sektör şirketlerince işletilmektedir.



- serbest bölgeler; ab ve orta doğu pazarlarının yakınında, akdeniz, ege ve karadeniz deki büyük limanlara, uluslararası havaalanlarına, karayolu ağlarına, kültür,turizm, ve eğlence merkezlerine yakın yerlerde kurulmuştur.



- serbest bölgelerin altyapısı gelişmiş ülkelerdeki benzerleri ile aynı standarttadır. açık ve kapalı alan kiraları diğer ülkelere göre düşüktür.



- serbest bölge bankalarında %5 bsmv ödenmez; bankalardan düşük faizli kredi alabilme imkanı vardır.



3. serbest bölgelerde mal hareketleri



3. 1 serbest bölgelere giriş ve çıkışlar



3218 sayılı serbest bölgeler kanunu na göre serbest bölgeden türkiye ye sevk edilen mallar ithalat, türkiyeden serbest bölgelere sevk edilen mallar ise ihracat sayılmaktadır.



serbest bölgelerle diğer ülkeler ve diğer serbest bölgeler arasındaki ticaret, dış ticaret mevzuatına tabi değildir. mallar, serbest bölgeden türkiye dışındaki ülkelere ve türkiye deki diğer serbest bölgelere ihracat diyetine tabi olmadan sevk edilir ve buralardan ithalat diyetine tabi olmadan serbest bölgeye getirilir. bu taktirde, serbest bölgeden diğer ülkelere türkiye üstünden sevk edilen mallar ve yurt dışından getirilen serbest bölge adresli malların türkiye den geçişi,transit diyetine tabidir.



kürşad tüzmen

Manipulasyon nedir ?

Manipülasyon nedir ?

Manipülasyon, piyasalarda hile ile kazanç elde etme olayıdır.



manipülasyon yapanlar üstünde oynadıkları varlığın ücretini diledikleri yönde değiştirerek haksız kazanç temin ederler veya bir varlıktan aşırı oranlarda alım-satım yaparak ücretini etkilerler. örneğin, piyasada bir şirket için, kamu bankasına olan kredi borcunu ödeyemediği, işçi çıkardığı ve konkordatoya gideceği yönünde haberler çıkarıyorlar ve bu negatif söylentiler sebebi ile şirket hisselerinin ücreti taban yapınca bu hisseleri alıyorlar, daha sonra piyasalardan topladıkları bu hisseler gerçek değerini bulunca satıyorlar ve çok büyük kârlar elde ediyorlar.



manipülasyonlar, piyasalar ve ekonomiler için son derece zararlı olan yanlış yönlendirmelere sebep olmaktadırlar. dolayısıyla tüm ülkelerde manipülasyonları önleyecek kanunlar vardır. ancak, gerek manipülasyonları tespit etmenin güçlüğü gerekse manüplasyon yapıldıktan sonra çok geç kalınmış olması nedeniyle pek fazla uygulanamamaktadırlar.











sermaye piyasalarında, spekülasyon, manipülasyon, içeriden bilgi sızdırmak suretiyle yapılan işlemler bir özel sektör yolsuzluğu olarak gündeme gelmektedir. benzer işlemlere para ve döviz piyasalarında da rastlanılmaktadır.



spekülasyon ve spekülatör kavramları küresel yaklaşımlar altında hak etmediği yasal bir çerçeveye oturtulmakta hatta spekülatör piyasayı stabilize eden bir eylemci olarak görülebilmektedir. halbuki spekülasyon, manipülasyon işlemleri netice olarak ya kamu kaynağını ya da bir tasarrufu haksız olarak ele geçirme eylemidir.

Spekulasyon nedir ?

Spekülasyon nedir ?

Spekülasyon,

ileride ortaya çıkabilecek fiyat dalgalanmalarından yararlanarak kazanç sağlamaktır.




çağdaş ekonomilerde spekülasyon hareketlerinin çoğunluk noktası borsalardır. vadeli borsa işlemleri, geniş çapta spekülasyona imkan hazırlayan bir alet niteliğindedir.



spekülataörler, arbitraj yapanlardan değişik olarak risk alırlar. çünkü spekülatörler piyasadaki mevcut yapıyı değerlendirerek beklentilerini oluştururlar ve bu duruma göre alım-satım yaparlar. bu nedenle spekülatör, piyasayı inceler ve önemli olay gerçekleşmeden önce harekete geçer. büyük riskleri göze alan spekülatörlerin uyguladıkları yöntemlerde ise, ne tür bir sonuçla karşılaşacağı, piyasanın ileride ne yönde hareket edeceğine bağlıdır. bu yöntemlerin son derece büyük zararlara yol açabileceği mutlaka gözardı edilmemelidir.

Arbitraj nedir ?

Arbitraj nedir ?

Arbitraj, spekülasyon ve manüplasyon, ekonomi piyasasında yaygın olarak kullanılan ancak sıklıkla birbirine karıştırılan kavramlardır.



arbitraj, döviz piyasasındaki ya da ülkeler arasındaki faiz oranlarındaki farktan yararlanmak üzere fonların kısa vadeli ve hızlı hareketlerini ifade eden bir terimdir. örneğin new york ta 1 euro 1. 35 dolar dan işlem görürken, londra da 1 euro 1. 55 dolar dan görüyorsa, arbitraj getirisi sağlamak isteyen kurumlar new york ta dolar karşılığında euro satın alır ve bu euro ları londra da satarlar.



değişik piyasalarda meydana gelen fiyat farklılıklarından yararlanmak sebebiyle yapılan hisse senedi, değerli maden ve evrak işleri de arbitraj kapsamına girer.



gerek döviz pozisyonunu dengelemek, gerekse kur farkından yararlanmak veya harici bir talebi (müşteri talebini) karşılamak maksadıyla bankalar tarafından yapılan döviz tahvil muamelesi bir arbitraj işlemidir.



özellikle uluslararası piyasalarda mevcut döviz riskinin azaltılması amacıyla yapılan swap işleminde de, bir tarafın gereksinimi olanı karşı taraftan alması karşılığında buna tekabül eden başka bir dövizin verilmesi, başlangıçta belirtilen kurdan vade tarihinde tekrar dövizlerinin değişimi, biçiminde cereyan eden bir arbitraj işlemi söz konusudur.

Portfoy yonetimi

Portföy yönetimi

Portföy yönetimi, birikimlerin para ve sermaye piyasalarında tasarrufçu adına yetkili aracı kuruluşlar tarafından belli bir ücret karşılığında yönetilmesidir. bu faaliyet için ilgili kuruluşun spk dan alınmış yetki belgesi bulunmasına dikkat edilmelidir.



yatırımcı bu hizmetten yararlanmak için yetkili bir aracı kuruluşla portföy yönetim sözleşmesi imzalamalıdır. aracı kuruluş yatırımcının almak istediği risk derecesine ve tercih ettiği yatırım araçlarına göre portföyü yönetir. ancak, portföy yönetim şirketi belirli bir getiri garanti edemez.



portföy yönetimi şirketlerinin avantajı, kişiye veya kuruma özel birebir hizmet vermesidir. bu kurumların hizmet aldığı araştırma kadrosu, yurtiçi ve yurtdışı piyasaları takip ederek yatırımların günün şartlarına ideal değerlendirilmesini temin eder. bundan başka, profesyoneller tarafından alınan yatırım kararları değişen piyasalarda esnasında hareket etme yeteneği sağlamaktadır.



yatırımcı portföyünü nasıl takip edebilir ?



yatırımcılar hesap durumlarını ve hareketlerini diledikleri anda aracı kuruluşla bağlantıya geçerek telefonla, faksla veya internet yolu ile öğrenebilmektedir.

aracı kuruluşlar, müşteri tarafından aracı kuruluşta işlem yapıldığı takdirde,

bu işlemlerle ilgili olarak, hesap ekstresi, menkul kıymet listesi ve menkul kıymet hareket dökümünü aylık dönemler itibariyle, işlem yapılan ayı izleyen 7 gün içerisinde müşterilerin adreslerine göndermek mecburiyetindedirler.



ülkemizde hisse senetleri aracı kuruluşta hesaben izlenmekte, takasbank'ta fiziki olarak yatırımcı adına saklanmaktadır. yatırımcılar diledikleri an 212-315 22 22 "alo takas" hattını arayıp menkul kıymetlerinin durumunu öğrenebilir, aracı kuruluştan gelen bilgilerle karşılaştırabilirler.

Franchising

Franchising

Franchising,



sözleşmeye dayalı,doğrudan bütünleşmiş bir pazarlama sistemidir. franchising sisteminde pazarlanan,ürün veya hizmetin yanı sıra,sistemin kendisidir.

bu işletme sistemi,know-how ve markanın imtiyaz hakkı sahibi, belirli müddet ,şart ve sınırları kapsayan bir anlaşmayla,işin yönetim ve organizyonuna ait devamlı disiplin ve destek sağlayarak bir bedel karşılığında,bağımsız yatırımcılara sisteminin ve markasının kullandırır.

franchise vermek için ilk olarak ortada başarı ile çalışan bir işletme test edilmiş bir sistem ünlü bir marka olmalıdır.



bölge franchise alan (area franchisee):

veren pazarın her noktasını aynı etki,nlikte ulaşamadığı takdirde belli yükümlüklerini ve haklarını bölgesel olarak bölge franchise alana devir eder. bölge franchise alan kendisi işlemler açabilir veya alt franchise alanlara açtırabilir. bir anlamda master franchise alanda bir tür bölge franchise alandır. yalnız orada pazar bütün dünya,bölge tüm bir ülkedir.



alt franchise alan (sub franchisee) :

bölge franchise alan tarafından, tek bir işletme için sistemi ve markayı kullanma hakkı verilen kişi veya kuruluştur. franchise veren anlaşmada taraf veya lehtar olabilir.



franchise giriş bedeli (royalty):

franchise alanı sisteme girmek için franchise verene ödediği başlangıç bedelidir.



franchise kullanım bedeli (franchise fee) :

alanın işletme süresince sistemi ve markayı kullanması karşılığında periyodik olarak franchise verene ödediği hareketsiz veya hasılata göre belirlenen bedeldir.



master franchise alan (master franchisee):

yurt dışında geliştirilmiş bir sistemin bir ülkedeki haklarını alan kişi veya şirket master franchise alan olarak adlandırılır.



franchise veren (franchisor ,franchiser):

sistemin ve markanın haklarına sahip olan ve franchise antlaşması ile bu hakları üçüncü yatırımcılara kullandıran kişi veya kuruluştur. franchise verenin aynı sistemle çalışan kendi işletmesi veya işletmeleri olabillir de olmayabilir de. franchise veren sistemin gereği olan tanıtım,araştıma, eğitim,denetim, ve bu gibi takviyeleri de üstlenir.



franchise alan (franchisee ):

sistemin ve markanın belli bir satış - hizmet noktası ve / veya bölgesi için haklarını anlaşma ile alarak uygulayan bağımsız yatımcıdır.



franchisingde analizler



franchise' de fayda ve risk analizi :

franchise alana faydaları :

1-kendi işini kurmak

2-sistemin parçasını olmak

3-tanınmış marka

4-başlangıç eğitimi

5-eleman temini ve denetim

6-mali ve hukuki destek

7-teknolojik gelişim

8-verimli ortak reklam

9-yönetim teknikleri

10-düşük ve gerçekçi yatırım

11-ucuz satın alma

12-müşteri bağlılığı ve itibar

13-kredi temini

14-hızlı karlılığa geçiş

15-bölge korunma



franchise alanın riskleri :

1-yüksek yatırım

2-yüksek işletme giderleri

3-güdümlü çalışma

4-katı kurallar

5-devir ve terk kısıtlama

6-yaratıcılığın yok olması

7-satınalma özgürlüğünü kaybetme

8-anlaşmanın kötüye kullanılabilmesi



franchise verene faydaları :

1-yatırımın azalması

2-hızlı nakit girişi

3-sürekli gelir

4-hızlı yayılma

5-yerinden aktif yönetim

6-ulaşılamayacak pazardan kar

7-artan reklam gücü

8-artan marka tanınırlığı

9-artan satın alma gücü

10-iyi yerlerde bulunma

11-anlaşmalı işletmeler

12-etkin dağıtım

13-hızlı tahsilat

14-pazardan bilgi akışı

15-denetleyebilme



franchise verenin riskleri:

1-işi öğretme

2-kötü niyet

3-işletme kapatmada itibar kaybı

4-fırsat kaybı

5-bölge tahsisi

6-artan genel giderler

7-markanın riski

8-tahsilat riski





franchise paketi aşağıdakileri içermelidir:



* franchisor hakkında tanımlayıcı bilgi

* yönetici ve kilit adamların iş tecrübeleri

* şirketin geçmiş sicili

* franchise'ın tanımı

* lazım başlangıç yatırımı

* franchisor'a yapılacak diğer ödemeler

* finansmanla ilgili bilgi

* franchisee'nin iş yönetimindeki sınırlamalar

* franchisee şahsi katılım derecesi

* sözleşme'nin fesih ve yenilenmesine yönelik maddeler

* mevcut franchisee'lerin sayısı ve başarı oranları

* franchisor'ın yer seçimi/geliştirmesi konusundaki hakları

* franchise garanti edilen eğitim ve destek

* pilot operasyonla ilgili finansal bilgi

* franchisor'la ilgili finansal veriler

* franchisor'ın mali ve diğer profesyonel danışmanlarının listesi



neden franchising ?

* istihdam kapasitesini artırır.

* şehirlere olan göçün ve dengesiz şehirleşmenin önüne geçer.

* geri kalmış bölgelere teşebbüs gücü gerektirir.

* yeteneklerin gelişmesi açısından eğitim merkezi olurlar.

* makro ekonomik dengesizliklere karşı denge unsurudurlar.

* marjinal siyasi ve sosyal akımlara karşı yumuşatıcı role sahiptirler. zira onlar ülkenin çoğunluğunu oluştururlar.

* işinizi kurmanızı ve riskleri en aza indirgemenizi temin ederler.

* tekbaşınalıktan kurtarıp bir sistemin halkası yaparlar.

* kendini ispat etme ve tanıtma çabalarından kurtarırlar.

* düşük giderlere aktif reklam temin ederler.

* mal ve hizmet standartlarında devamlılığı temin ederler.

* yenilenme ve geliştirmeden de faydalanma imkanı temin ederler.

* piyasa kredilibilitesine sahip olma imkanı temin ederler.

* düşük tek tip dizayn ve dekorasyon imkanı temin ederler.

* hızlı ciro ve kar artışı temin ederler.

* hızlı büyüme ve pazar payını arttırma imkanı temin ederler.

* teknolojik transfeden faydalanma imkanı temin ederler.

* iş ve hizmet anlayışının batılılaşmasını temin eder.

* markaya güven oluştururlar.

* tüketiciyi korurlar.

* dışa açılmayı temin ederler.

* taklitçilikten korunmaya güven getirirler.

* yer seçiminde faydalı olurlar.

Mali piyasalar

Mali piyasalar

Fon kullanan girişimciler ile fon arz eden tasarruf sahipleri arasındaki akımı düzenleyen kurumlar, akımı sağlayan yatırım ve finansman araçları ile bunları düzenleyen hukuki ve idari kurallardan meydana gelen yapıya mali piyasa denir.



mali piyasalar para piyasası ve sermaye piyasası olmak üzere ikiye ayrılır:



para piyasası:



para piyasasının özelliği kısa vadeli fon arz ve talebinin karşılaştığı piyasa olmasıdır. para piyasalarında vade genellikle bir seneyi aşmaz. araçları; para, döviz, repo-ters repo, ve bir yıla kadar vadeli menkul kıymetlerdir.



sermaye piyasası:



sermaye piyasası, orta ve uzun vadeli kaynak gereksinimi olanlarla tasarruflarını değerlendirmek isteyenleri buluşturan piyasadır. araçları hisse senedi, tahvil, hazine bonosu, finansman bonosu gibi menkul kıymetlerdir.

Sosyal gostergeler

Sosyal göstergeler

Şehirleşme

şehirlerde yaşayan nüfusun toplam nüfusa oranı önemli bir göstergedir. yaşam standartları yükselmez ise şehirleşme çoğalır. belli bir refah düzeyinden sonra ise tersine (daha az kalabalık yerlere) göç başlar.



nüfus artış hızı

türkiye'nin yıllık nüfus artış hızı ortalama % 2. 1'dir. ekonomik büyüme hızı nüfus artış hızının altında kalırsa kişi başına düşen milli gelir azalır. yani reel olarak fakirleşmiş oluruz.



yaş grupları

nüfusun yaş gruplarına göre dağılımı önemli bir göstergedir. eğitim ve sosyal güvenlik kurumlarının planlama yaparken bu göstergeden faydalanır. genç nüfus fazla ise eğitim harcamaları, yaşlı nüfus fazla ise sosyal güvenlik harcamaları çoğalır. yaş grupları göstergesi firmaların pazarlama faaliyetlerini yönlendirmeleri açısında da mühimdir.



işsizlik

türkiye'de işsizlik oranı kesin olarak belirlenememektedir. işsizlik oranı hesaplanırken iş ve işçi bulma kurumuna gelen başvurular temel alınır. pek çok işsiz insan iş ve işçi bulma kurumuna başvurmamaktadır. bu sebeple tam analiz yapılmaz.



bu konuda sağlıklı rakamlar saptanması için işsizlik sigortası uygulamasının yaygınlaşması gerekmektedir. ülkemizde bu konudaki çalışmalar henüz çok yeni sayılır.



yıllık nüfus artışının ortalama % 2. 1 olduğu düşünülürse işe gereksinimi olan gençlerin tamamına iş bulmak için büyüme hızının yaklaşık % 8 olması gerekmektedir. ancak hele bu yıl büyüme hızımızın eksi olduğu düşünülürse durumun pek de içaçıcı olmadığını anlarız.

Parasal gostergeler

Parasal göstergeler

Enflasyon nedir ?

yaygın olarak düşünülenin aksine enflasyon bir sebep değil bir sonuçtur. kısaca fiyatlardaki artış oranı olarak tanımlanabilir.



enflasyonu ne arttırır ?

# kapanmayan kronik bütçe açıkları devletin devamlı ve artan biçimde borçlanacağı anlamına gelir. hazine borçlanabilmek için gittikçe daha yüksek faiz miktarları önermek zorunda kalır. bu durum faizlerin düşmesini önler.

# tarımsal üretimdeki gerileme neticesi arzın talebi karşılamaması ücretleri tırmandırır.

# iç piyasada tam rekabet şartları gerçekleşmiyor ise fiyat artışları gelir.

# kredi faiz miktarları enflasyon oranının üstünde ise fiyat artışları başlar.

# ihracattaki artış üretimdeki artıştan fazla ise iç piyasaya sürülen mal miktarı talebi karşılamaz. böylece fiyatlar yükselir.

# para arzındaki artış enflasyonist etki yapar.

# yerli sanayinin koruma duvarlarının fazla olması eksik rekabete yol açar. fiyatlar olması gerekenden daha yüksek seviyeye çıkar.

# ücret artışları fiyat artışlarını getirir.

# döviz kurlarının enflasyon oranının üzerinde artması fiyat artışlarına neden olur.

# psikolojik faktörler de vardır. herkes fiyatların yükseleceğini beklerse fiyatlar yükselir.



enflasyon endeksleri nelerdir ?

# tefe - toptan eşya ücretleri endeksi :

üretimin yapıldığı noktadaki fiyatlar üstünden ölçülür. ürünün fabrika çıkış ücreti veya tarladaki ücreti temel alınır. 640 çeşit ürünün ücretleri baz alınarak endeks hesaplanır.



# tüfe - tüketici ücretleri endeksi : bir ailenin karşılaştığı ortalama fiyat artışlarını ölçer. kentler için hesaplanırken 347 adet mal ve hizmetin ücreti baz alınarak hesaplanır. kırsal bölgeler için ise 280 adet malın ücreti kullanılır.



gayri safi milli hasıla & milli gelir nedir ?

ülke vatandaşlarının ürettikleri mal ve hizmetlerin toplamı gayri safi milli hasıla'dır. üretim yerine bakılmaz. yani türk firmalarının yurtdışı faaliyetleri de hesaba katılır.



gayri safi milli hasıla'dan sermaye kullanımının düşülmesi ile net milli gelir rakamı elde edilir. ancak sermaye kullanımı hesabını pratikte yapmak olabildiğince kolay değildir.



kişi başına düşen yıllık milli geliri bulmak için ise sözkonusu yılın gayri safi milli hasılası yılın ortalama dolar kuruna bölünür. çıkan rakam nüfusa bölünür.



büyüme oranı nedir ?

gayri safi milli hasıladaki büyüme oranıdır. ekonominin genel eğilimini yansıtır. şayet rakam eksi ise ekonomi küçülüyor yani tehlike çanları çalıyor demektir. yatırımlar durmuş, işyerleri kapanıyor bu nedenle işsizlik artıyor demektir.



bütçe açığı ne demektir ?

parasal göstergelerin en mühimi sayılabilir. devletin giderleri gelirlerinden fazla ise devlet para ve sermaye piyasalarından borçlanma yoluna gider. geçtiğimiz yıllarda devletin bu piyasalardan yüksek oranda borçlanması sebebiyle faiz miktarları düşürülemiyordu. 2000 yılında uygulanmaya başlanan ekonomik yazılımın ilk başlarında faiz miktarları düşürüldüyse de yazılımın başarı gösteremeyen olması neticesi faizler tekrar tırmanışa geçmiştir.



dış ticaret açığı ne demektir ?

ülkenin toplam ihracatı ile toplam ithalatı arasındaki farktır. hükümetin izlediği kur ve teşvik politikaları dış ticaret açığını doğrudan olarak tesirler. açığın fazla olması ülke ekonomisinde enflasyondan devalüasyona kadar pek çok olumsuz sonuca neden olur.



para arzı nedir ?

merkez bankası denetimindeki para arzı; faizler, döviz kurları ve fiyatların genel düzeyi üstünde direkt etkilidir. para arzı, mal ve hizmet üretiminden daha hızlı artması enflasyon sebeplerinden biridir.



dış ödemeler dengesi nedir ?

bir ülkenin 1 yıl içerisinde kendisi dış ülkelere yaptığı ödemelerin toplamını belirten tablodur.



cari işlemler dengesi ne demektir ?

dış ödemeler dengesinin en önemli bölümüdür. yıl içerisinde yapılmış mal ve hizmet alışverişlerinden doğan ödemeler ve döviz giriş-çıkışını gösterir. döviz geliri döviz harcamalarını geçiyorsa cari işlemler dengesi "fazla" veriyor demektir. döviz harcamaları döviz gelirini geçiyorsa "açık" var demektir.



cari işlemlerin ilk bölümünde ithalat ve ihracat yer alır. bir de görünmeyen işlemler bölümü vardır. burada borç faiz ödemeleri, turizm ve dış turizm gelir ve giderleri arasındaki fark, işçi gelirleri ve kar transferleri vardır. cari işlemler dengesi devamlı açık vermesi ekonomik dertlerin habercisidir.

Ekonomik gostergeler

Ekonomik göstergeler

Ekonomik göstergeler neyi anlatır ?



zaman vakit gazetede veya televizyonda karşılaşıp ne anlama geldiğini pek bilmediğimiz "gayri safi milli hasıla, iç borç stoğu" gibi terimler ve rakamlar olabildiğince mühimdir. çünkü bu terim ve rakamlar ülkemizin ekonomik "ahval ve şeriatına" ışık tutar.



bu terimlere "ekonomik göstergeler" denir. ekonominin reel (üretime ait) ve parasal-ticari göstergeleri vardır. bundan başka sosyal göstergeler de vardır. sosyal göstergelerle parasal göstergeler birlikte incelenirse "bütüne ulaşılır"



bu bölümde en fazla kullanılan göstergelere ilişkin bilgiler bulacaksınız.

Devaluasyon nedir ?

Devalüasyon nedir ?

Devalüasyon nedir ?

ülke ekonomisinin zora girdiği dönemler zorunlu devalüasyona sebep olabileceği gibi salt dış ticaret dengesini sağlamak amacıyla da devalüasyon yapılabilir.



devalüasyonun amacı

devalüasyonun hedefi ithalatı pahalandırıp ihracatı ucuzlatmak böylece döviz girişini döviz gidişine göre hızlandırmaktır. dış ödemelerinde açık olan yani ihracatı ithalatından az olan ülke, ulusal paranın değerini düşürerek ihracatı arttırıp ithalatı azaltabilir. sonuçta dış denge sağlanır ve açık kapanır.



devalüasyon ihracatı nasıl artırır ?

döviz kuru örneğin 1 $ = 500. 000. -tl iken gelişi hoş bir ihraç malının birim ücreti 1 $ yani 500. 000. -tl olsun. yüzde 50 oranında devalüasyon yapıldı ve 1 $ = 750. 000. -tl oldu. yani malın ücreti da 750. 000. -tl oldu. bundan sonra durum ne olur ?



durum 1: şayet sözkonusu malın uluslararası piyasadaki ücreti esnek ise yabancı ithalatçılar devalüasyondan sonra sözkonusu mal için daha az ödeme yapacaklardır. yani birim mal için artık 1 $ değil 1 * 500. 000 / 750. 000 = 0,66 cent ödeyecektir. ihracat fiyatında $ bazında meydana gelen bu düşme yabancıların ilgili mala talebini bu nedenle ihracatı artıracaktır.



durum 2: şayet sözkonusu malın uluslararası piyasadaki ücreti değişmez yol izliyor ise 1 $ birim fiyat değişmeyecektir. bu taktirde malı ihraç eden ihracatçının eline birim bazda 500. 000. - tl değil 750. 000. -tl geçecektir. böylece ihracatçılar o malı daha çok ihraç etmeye çalışacaktır.



devalüasyon ithalatı nasıl azaltır ?

döviz kurudöviz kuru 1 $ = 500. 000. -tl iken uluslararası piyasada bir malın birim ücreti da 1 $ olsun. devalüasyondan sonra ilgili malın ithalatçıya maliyeti de 1 $ = 750. 000. -tl olacaktır. (sigorta ve navlun masrafları hariç düşünürsek tabii)



ithalatçı açısından malın maliyeti yükseldiği için ithalat daralmaya başlayacaktır.



devalüasyonun ekonomi üstündeki negatif etkileri

# devalüasyon bilhassa az gelişmiş veya gelişmekte olan ülkelerde enflasyon oranında artışlara sebep olur. zira sanayileşme sürecini tamamlamamış ülkelerde hammadde yönünden dışa bağımlılık vardır. ithalatın pahalılaşması neticesi maliyetler artacağı için yurtiçi piyasadaki fiyatlar da çoğalır.

# ülkenin yerli para cinsinden borçlarında artış olur.

# devalüasyon neticesi ihraç mallarının ücretinin düşmesi dış ticaret hadlerinin ülke aleyhine dönmesine sebep olur.

# devalüasyonun önceden öğrenmiş olunması mal ve döviz spekülasyonlarına yol açar ve spekülatörler haksız kazanç temin ederler.

# kaynak dağılımı üstünde negatif tesirler olur. üretim kaynakları ihracat endüstrilerine ve ithalata rakip yurtiçi endüstrilere kayar.



devalüasyonun pozitif etkileri

# dış ticaret üstünde tasarruf sağlayıcı etki yaratır.

# ithalata rakip endüstrilere yönelik iç talep çoğalır.

# yabancı paranın yurtiçi satınalma gücü artacağı için yabancı sermaye girişi çoğalır.

# işçi dövizleri yasal olmayan kanallar yerine resmi kanallar yoluyla ekonomiye kazandırılır.

Finans bilginizi arttirin

Finans bilginizi arttırın

Son dönemde krizler birbirleri ardına kapımızı çalınca ekonomiye en ilgisiz insanlarımız bile haklı olarak "neler oluyor " demeye başladı. neler olduğunu anlamak için ister istemez "bilgi sahibi" olmamız gerekiyor. bir miktar finans bilgisi vizyonunuzu genişletecek ve meseleleri daha iyi anlamanızı sağlayacaktır.



mesela devalüasyon nedir, iyi ve kötü yanları nelerdir ? enflasyon bir sebep midir yoksa netice mudur ?



tüm bu soruların yanıtı haftalık konularla bu bölümde! bundan başka sormak istediğiniz herşey için yine maillerinizi bekliyoruz.

Bilanco nedir ?

Bilanço nedir ?

Bir şirketin bütün aktiflerini, borçlarını ve özsermayesini belirten mali tablodur. tek bir andaki pozisyonu gösteriri. bu nedenle şirketin fotoğrafını çeken bir meziyeti vardır. dönemler itibariyle şirketin bilançosunda karşılaştırma yapılır. işleyişte genellikle 3 aylık bilançolar temel alınır. şirketin bilanço duyuruları da üçer aylık dönemler durumunda yapılır.



bilançonun alt kalemleri

bilançonun iki ana bölümü vardır: etkinler ve pasifler. alt kalemler ise olabildiğince fazladır. biz genel tabloyu vermekle yetinelim.



a. dönen varlıklar : şirketin en likit aktiflerini gösterir. yani nakit, nakit benzeri araçlar, alacaklar ve stoklar.

b. duran varlıklar : şirketin likit olmayan aktiflerini gösterir, yani uzun vadeli alacaklar, iştirakler ve maddi duran varlıklar.

c. kısa vadeli borçlar : bir yıldan az süreye yayılmış borçlardır.

d. uzun vadeli borçlar : bir yıldan uzun zamana yayılmış borçlardır.

e. özsermaye : bu kalem altında şirketin sermayesi, yedekleri, tekrardan değerleme artış fonu ve net kar gösterilir.



en çok kullanılan bilanço rasyoları

bu tablolardan ortaya çıkan rasyolar yatırım kararlarınız için çok önemli bir yol göstericidir. rasyoları inceleyerek şirketler ile ilgili sağlıklı bilgi edinebilirsiniz. bu incelemelerde size şirketin durumu ve geleceği ile ilgili önemli ipuçları verecek belli başlı rasyolar şu şekilde sıralanabilir:



cari oran

dönen varlıkların kısa vadeli borçlara oranıdır. şirketin kısa süreli borçlarını ödeyebilme gücünü ve net işletme sermayesinin yeterli olup olmadığını gösterir. yüksek değerler firmanın likiditesinin iyi olduğunu gösterir.



net kar değişimi

şirketin tüm faaliyetlerinden elde ettiği dönemsel karın geçen yılın aynı dönemine göre ne kadar arttığını gösterir. kar artışı firmanın verimli çalışıp çalışmadığının en somut belirtisidir.



net kar büyümesi

şirketin verimli çalışıp çalışmadığının göstergesidir. enflasyon oranının üstünde çıkması beklenir.



alacak devir hızı

şirketin satışlardan doğan alacaklarını tahsil ettiği hızı gösterir. şirket satışlarını ne kadar hızlı nakde çevirebiliyorsa o kadar iyidir.



stok devir hızı

şirketin üretip stokta tuttuğu malları ne hızla sattığını gösterir. bu oran ne kadar hızlıysa o kadar iyidir.



borç devir hızı

üretim için satın alınan ara mallar için ödenen borcun ne kadar çabuk geri ödendiğini gösterir; bu oran ne kadar yavaş ise şirket için o kadar iyidir.



borç / özsermaye oranı

şirketin, işletme sermayesi ve yatırımlarının finansman gereksinimini dış kaynaklardan mı (borç) yoksa iç kaynaklardan mı (özsermaye) karşıladığını gösterir. ülkemizde dış kaynak finansmanının genelde içsel kaynaklardan daha yüksek maliyetli olduğu düşünülürse bu oranın düşük olması tercih edilir. bundan başka, yalnızca finansal borç kalemlerine bakılarak yorumlanabilir veya net borç rakamlara göre de bakılabilir. net borç ise finansal borçlardan hazır değerler ve menkul değerler cüzdanı düşüldükten sonra bulunur.



toplam borç/toplam kaynak

şirketin borçlarının etkin borçları içindeki payını verir. bu oran aktiflerin % sakının borçlarla finanse edildiğini gösterir. %50'nin altındaki oranlar tercih edilir.



özvarlık karlılığı

dönem karının özsermaye içindeki oranını verir. %30'un üstündeki oranlar tercih edilir.



özsermaye büyümesi

şirket özsermayesinin bir önceki yılın aynı dönemine göre hangi miktarda büyüdüğünü gösterir. miktardaki artış şirket ortaklarına düşen kar payının arttığını gösterir.



kar marjları

brüt, faaliyet, ve net kar rakamlarına bakılır. ne kadar yüksekse o kadar iyidir. bundan başka, nakit çıkış gerektirmeyen kalemlere faaliyet karı ilave ederek vergi, finansman gideri, amortisman öncesi kar (vfaök) marjına da bakarak gerçekte şirket operasyonlarından ne kadar kar elde edildiğini gösterir.



brüt kar marjı

brüt satış karının net satışlar içerisindeki oranını verir. brüt satış karı, şirketin faaliyet giderleri ile diğer giderlerini karşılamalı bundan başka yeterli bir kar bırakmalıdır.



net kar marjı

şirketin net karının net satışı içerisindeki payını belirtir. bu oranın yüksek olması şirketin verimli olduğunu gösterir. %20'nin üstündeki oranlar tercih edilir.



piyasa değeri / defter değeri

piyasa değerinin defter değerine göre kaç kat olduğunu gösterir. düşük çıkması tercih edilir.



fiyat / kazanç oranı

bilançoları değerlendirirken kullanılan olabildiğince popüler bir rasyodur. bir hissenin kazancının kaç katına satıldığını gösterir. bir başka söylemle bir hisse senedinin dönem sonu kapanış ücretinin hisse başına düşen kazancına oranıdır. hisse başına kazanç rakamı ise şirketin dönem net karının dönem sonu hisse sayısına bölünmesi ile bulunur.



f/k oranının izlenmesi ilgili hisse senedinin pahalı ya da ucuz olduğu konusunda fikir verir. oranın düşük çıkması tercih edilen bir durumdur. imkb'deki senetlerin f/k miktarları dünya borsalarının miktarlarının altındadır.



aktif ve özsermaye verimliliği

ortalama aktiflerin ve ortalama özsermayenin net kara bölünmesiyle bulunur. şirket aktiflerini ve özsermayesini kullanarak ne kadar kar ettiğini gösterir. bu rakam ne kadar yüksekse şirket için o kadar iyidir.



rasyoların genel değerlendirmesi

bu rasyolar incelenirken yatay ve dikey analiz uygulamak şirketlerin çeşitli dönemler itibariyle nasıl bir performans gösterdiğini ortaya koyduğu gibi gelecekteki performansı ile ilgili da önemli ipuçları verir. yatay ve dikey analiz, dönemler itibariyle şirketin bilanço ve gelir tablosu kalemlerinin nasıl bir değişim gösterdiğinin ve aynı dönem içerisinde her bir kalemin bilanço veya gelir tablosu içerisindeki payının incelenmesini ifade eder. bu paylar da dönemler arası karşılaştırılabilir.

Temel analiz nedir ?

Temel analiz nedir ?

Şirketlerin bilançolarını inceleyerek yapılan analizdir. şirketin mevcut durumu ve sektördeki gücü ile ilgili bilgi verir. analizin esası bilançolara dayandığı için önce bilanço ve bilançodaki kalemlerin ne anlama geldiğine bakalım.



yeni yatırımcılar bu işi profesyonel olarak yapmadıkları sürece yukarıda bahsi geçen hususlarda bilgiyi toplayıp analiz yapmaları çok vakit alacağından pek aktif olmayabilir. bu nedenle, yeni yatırımcılara en önemli tavsiyemiz, yukarıdaki kavramlara aşina olmaları ve profesyonel danışmanlara başvurmaları. böylece yeni yatırımcılar en iyi biçimde yönlendirilmiş olurlar.

Teknik analiz nedir ?

Teknik analiz nedir ?

Hisse senetlerinin hereketlerine yönelik olarak yapılan analizdir. teknik analiz, ele alınan hisse senedinin teknik yönden borsadaki kuvveti veya zayıflığını ölçerek hisse senedinin ileride ne gibi hareketlerde bulunabileceğini tahmin etmeye çalışır.



analiz için hisse senetlerinin gün içerisindeki fiyat hareketlerini belirten grafikler kullanılır.

değişik grafik çeşitleri vardır:



# çubuk grafikler

# çizgi grafikler

# nokta ve biçim grafikleri

# mum grafikleri



ülkemizde en fazla çubuk grafikler (bar charts) kullanılarak teknik analiz yapılır. çubuk grafikler; senedin gün içerisinde gördüğü en yüksek ve en düşük alım satım ücreti ile kapanış ücretini içeren günlük olarak çizilen çubukların biraraya gelmesi ile oluşur. meydana gelen çubuklar fiyat/zaman skalasına yerleştirilir. yatay eksen vakit, dikey eksen fiyatlardır.



türkiye'de teknik analiz

teknik analiz kavramı türkiye; 'de son 10 yıldır kullanılan bir kavram olmuştur. bilhassa imkb'nin modern binasında bilgisayar sistemine geçmesi ve çeşitli borsa verilerini daha ayrıntılı ve tertipli yayınlamasıyla birlikte analiz yöntemleri de popüler olmaya başlamıştır. bilgisayar kullanımındaki artışla birlikte offline hisse senedi datalarının kullanıldığı metastock gibi analiz yazılımları da daha çok kişi tarafından kullanılmaya başlamıştır.



teknik analiz yöntemleri

teknik analiz bir geleceği kestirme yöntemi değildir. hedefi piyasanın dengelerinin ne yönde değişmekte olduğudur. fiyatların gitmekte olduğu yönde yatırımcıların duygusal algılarının, iyimserlikle karamsarlık arasında değiştiği varsayımından hareket eder. teknik analist, fiyat dönüşlerinin de aynı duygusal algıların neticesi olacağını kabul eder. fiyat değişimlerine bakarak - işlem hacimlerini de değerlendirerek - dönüşlerin gerçekleşme olasılığının yüksek olduğu düzeyleri tespit etmeye çalışır. teknik analiz, şirketlerle ya da sektörlerle ilgili bilanço verilerini dikkate almaz. onun yerine piyasada geçmişte meydana gelen fiyat verilerini dikkate alır. fiyat grafikleri üstünde istatistik ve çizgi çalışmaları yapılır ve fiyatların ne yöne gitmekte olduğu, hangi fiyat seviyelerinde yükseliş ya da düşüşler olduğu, fiyat duraklamaları ve geri dönme olasılığının arttığını fiyat aralığı tespit edilmeye çalışılır. teknik analiz dört aşamada yapılır.



# fiyat değişikliklerinin incelenmesi

# vaktin incelenmesi

# işlem miktarının incelenmesi

# pazarın incelenmesi



yöntemler

en çok kullanılan yöntemleri aşağıdaki gibi gruplayabiliriz.



1. akımlar (trendler)

fiyat grafiklerinde meydana gelen iniş ve çıkışların takibine dayanan yöntemdir. örneğin;



çıkış akımı (uptrend) :

grafik üstünde fiyat hareketleri yukarı doğrudur. akım çizgisi çizildikten sonra senedin en yeni destek ve direnç bölgeleri tespit edilir. gelişi hoş bir fiyat ayarlaması neticesi fiyat düşüyorsa ve destek bölgesinden geri dönüp yükselmeye başlıyorsa yükseliş akımının sürdüğüne karar verilir.



akım çizgileri tespit edildikten sonra diplerin oluştuğu bölgelerde almak, zirvelerin yapıldığı yerlerde ise satmak doğru karar olacaktır.



düşüş akımı (downtrend) :

fiyatlar devamlı bir biçimde aşağı doğru gider. arada sırada ufak yükselişler olsa bile genel akım aşağı doğrudur. yükseliş akımında olduğu gibi dip ve tepe noktaları vardır.



akım kanalları (trend channels) :

derinliği olan yani işlem miktarı yüksek olan senetlerde yukarı gidiş akımı inişli çıkışlı da olsa belli bir düzen içerisinde sürer. meydana gelen dipler birleştirilerek akım çizgisi elde edilir. bundan başka meydana gelen zirveler birleştirilerek bir üst çizgi oluşturulur. bu üst çizgiye kanal çizgisi denir. akım çizgisi ile kanal çizgisi akım kanalını oluşturur.



teknik analizciler, yukarı akım kanallarında fiyatlar akım çizgisine yaklaştığında alım, fiyatlar kanal çizgisine yaklaştığında satım yapılmasını önerir.



2. göstergeler (indikatörler)

senedin fiyat bilgilerini temel alarak geliştirilmiş göstergeler fiyat grafiklerinin üstüne uygulanır. çıkan biçimlere göre yorumlar yapılır. popüler göstergelere örnekler;



hareketli ortalamalar (moving averages):

iniş veya çıkış akımları değişmek üzere olup olmadığına ve akımın devamlılığı içerisinde destek ve direnç noktalarının nerelerde oluşabileceğine dair bilgi veren bir yöntemdir.



hisse senedi fiyatlarının belli bir müddet içerisinde aldığı değerlerin toplanıp gün sayısına bölünmesi ile elde edilir. hareketli denmesinin sebebi ise hesaplanması için eklenen her yeni güne karşılık en eski günün ücretinin devreden çıkarılması veya tesirinin azalmasıdır. son birkaç günlük fiyatın belli gün sayısına göre hesaplanmış bir hareketli ortalama ile karşılaştırılması fiyatların akım içerisindeki hareketleri ile ilgili önemli ipuçları verir.



macd (the moving average convergence/divergence - hareketli ortalamaların uyumluluğu ve uyumsuzluğu) :

macd indikatörü temel olarak trendleri yani fiyatlarda meydana gelen çıkış veya iniş akımlarını inceler. grafikler üstünde iki hareketli ortalama uygulanır. hareketli ortalamalar arasındaki ilişkiler incelenir. bu ilişkilere göre al veya sat kararları verilir. türkiye'de popüler olmuş bir indikatördür.

Araci kurumlar

Aracı kurumlar

Aracı kurumunuzu seçerken dikkat imkb'de işlem yapan çok sayıda aracı kurum var. bu, yatırımcıların aracı kurum tercihini zorlaştırıyor. işte size aracı kurum seçerken dikkate etmeniz gereken bazı noktalar...



aracı kurumunuzu seçerken dikkat

borsada yaptığınız yatırımların güvenliği ve elde edeceğiniz gelirin büyüklüğü önemli ölçüde aracı kurumunuzun performansına bağlıdır. aracı kurumunuzun verdiği araştırma ve danışmanlık gibi hizmetler yatırım kararlarınızı belirleyeceğinden, aracı kurum seçiminde dikkatli olmanız ve acele etmeniz gerekir. seçim öncesinde uyacağınız bazı kuralların yatırımlarınızın güvenliği ve başarısı için önemli olduğunu unutmayın.



1. aracı kurumunuzu belirlerken yapmanız gereken ilk şey, hangi hizmetlere ihtiyacınız olduğunu belirlemektir. çünkü değişik aracı kurumlar değişik hizmetler sunarlar. hizmetlerin farklılığı aracı kurumların komisyonlarına da yansır. hangi tip hizmetlere ihtiyacınız olduğunu belirlerseniz, sunduğu hizmetler ve fiyat açısından size en ideal aracı kurumu seçebilirsiniz.

2. yatırım uzmanı ile karşılaştığınızda ona yatırım amacınızı ve planınızı anlatarak bilgi alın. yatırım için ayırdığınız para miktarı, yatırımınızın vadesi, alabileceğiniz risk ve vergi yükümlülükleriniz konusunda yatırım uzmanınızı bilgilendirin.



aracınızla yüzyüze görüşün

3. aracı kurum seçmeden önce arkadaş ve meslektaşlarınıza aracı kurumlarla ilgili önerilerini problem. bu önerilerden hareketle belirlediğiniz aracı kurumla yüz yüze görüşün; amacınızı ve üstlenebileceğiniz riski anlayıp anlamadıklarını belirleyin.

4. müşterisi olmaya karar verdiğiniz aracı kurumla ilgili sermaye piyasası kurulu'ndan ve imkb'den bilgi alın. aracı kurumun geçmişini öğrenin.



son kararınız mı ?

5. son kararınızı vermeden önce aracı kurumun belirli nitelikleri taşıyıp taşımadığını öğrenmeniz gerekmektedir. aracı kurumun, spk yetki belgesini, spk ile disiplin sorunu olup olmadığını ve referanslarını öncelikli olarak öğrenin. yatırım amacınızı, alabileceğiniz riskleri anlayıp anlamadıklarını, size paranızla ilgili ne tür raporlar sunacaklarını öğrenin.



6. aracı kurumunuzu seçtikten sonra yapmanız gereken ilk şey bir çerçeve sözleşme imzalamak olacaktır. bu çerçeve sözleşmesi, menkul kıymet alım satım işlemlerinizin esasını oluşturduğundan olabildiğince mühimdir. sözleşmenizde sözleşme konusu, yatırım yaptığınız evrakların ve paranın teslimi, emirlerin iletilmesi ve tasfiyesi, ödenecek komisyonun miktarı, sözleşmenin müddeti ve benzeri hususlara ait esaslara yer verilmesine itina gösterin. sözleşme hükümlerini çok dikkatli okuyun, çünkü bu kanuni haklarınızı etkileyebilir. size sözlü olarak söylenen, fakat sözleşmede yer almayan şeylere inanmayın.



sözleşmeniz olmalı

7. sözleşmeler sıra numaralı ve en az iki nüsha olarak düzenlenmek mecburiyetindedir. imzaladığınız sözleşmenin bir örneğini kesinlikle alın. sözleşmelerdeki kimlik bilgilerinizin ve yazışma adresinizin doğru olmasına itina gösterin. çünkü, gelişi güzel bir anlaşmazlık olduğunda buradaki bilgiler ve hükümler uygulanacaktır. 8. aracınızla aranızdaki çerçeve sözleşme dışında sözleşmeler de mühimdir. portföy yöneticiliği, yatırım danışmanlığı, repo sözleşmeleri gibi spk düzenlemelerinde yer alan bu sözleşmelerde de hüküm bulunmayan hallerde genel hükümler uygulanacağından çerçeve sözleşme dışındaki sözleşmelerdeki detaylara dikkat etmelisiniz.



zaman aşımına dikkat

9. sözleşmenizde ve aracı kurumunuzla çalışmalarınızda aklınıza takılan her konuda imkb ve spk ilgililerine danışmaktan çekinmeyin. aracı kurumunuzla aranızda çıkacak sorunlarda, yatırım uzmanınız ve aracı kurumunuzun yetkilileriyle konuştuktan sonra sonuca ulaşamazsanız, yasal yollara başvurabilirsiniz. burada, 1 yıllık kanuni vakit aşımı süresini geçirmemeye dikkat edin.

10. aracı kurumunuzla ilişkinizde size aylık olarak gönderilecek hesap ekstrelerini çok iyi incelemelisiniz ve aykırı bir taktirde derhal itiraz etmelisiniz. derhal itiraz etmezseniz ekstre kabul edilmiş olur. yani yapılan işlemi onaylamış olursunuz. bu taktirde daha sonra şikayette bulunma hakkınız ortadan kalkar.



aracı kuruluşlardan ne tür hizmetler alınabilir ?

aracı kuruluşlar, spk'dan alınan yetki belgeleri çerçevesinde;



- alım satım işlemlerine aracılık,



- halka arz işlemlerinde aracılık,



- portföy yönetimi,



- yatırım danışmanlığı,



- repo/ters repo işlemleri,



- kredili menkul kıymet, açığa satış, menkul kıymetlerin ödünç alma ve verme işlemleri,



- türev araçların alım satımına aracılık,



yapmaktadırlar.







aracı kuruluşların araştırma departmanlarında bu faaliyetlere yardımcı olmak üzere, tertipli olarak ve de müşteri talepleri üstüne araştırma çalışmaları yapılmakta, çok çeşitli raporlar üretilmektedirler. dünya ve ülke ekonomisindeki gelişmelerle beraber çeşitli sektörler ve imkb şirketleri hakkında detaylı bilgi ve yorumlar içeren bu raporlar, basılı olabileceği gibi, varsa aracı kuruluşların internet sitelerinde de yayınlanabilmektedir.



aracı kuruluşta nasıl hesap açılabilir ?

sermaye piyasasında işlem yapmak için ilk olarak aracı kuruluşlardan birinde hesap açtırmak gerekir. hesap açılırken yatırımcıdan kimlik, vergi kimlik numarası ve adres bilgileri istenir, karşılıklı sözleşme imzalanır. aracı kuruluşla yapılacak sözleşme posta ile, faksla veya internet sitelerinden kolaylıkla elde edilebilir.







bir kez hesap açtırdıktan sonra aracı kuruluşlarda alım-satım işlemi; direkt başvuru veya yazılı talimatla, ya da telefon, interaktif telefon, faks veya internet gibi yöntemlerle gerçekleştirilebilir.

Borsaya girmeden once

Borsaya girmeden önce

Türkiye gibi bir gün sonrasını bile planlayamadığınız bir ülkede yatırımcı olmak zor iş. çünkü yatırım araçlarında risk faktörünü gözardı etmek olası değil. çok kazanabileceğiniz gibi epey kayba da uğrayabilirsiniz. bilhassa de borsada...



boğaların ve ayıların dünyasına adım atmadan önce dikkat etmeniz gereken hususları öğrenmek pek fena olmaz. dealer veya broker olacak değilsiniz ama para da sizin paranız! işte ipuçları... bol kazançlı yatırımlar!



imkb: tılsımlı mekan

# geçmişi 1866 yılına, galata bankerlerine kadar uzanan borsamız uzun yıllar süren maceralardan sonra 1985 yılının sonunda çıkan sermaye piyasası kanunu ile birlikte "resmi borsa" ünvanına kavuşmuştur. halen türkiye'nin tek menkul kıymet borsasıdır.



# işleme başlanan 1986 yılının sonunda borsada işlem yapan üye sayısı 47, işlem gören hisse sayısı ise 80 idi. günlük işlem hacmi 9 milyar tl düzeyinde idi.



# 2001 yılında ise işlem yapan üye sayısı 128, hisseleri işlem gören şirket sayısı gözaltı pazarı dahil 310'dur. (işleme kapatılanlar rakama dahildir) günlük işlem hacmi ise birkaç yüz trilyon seviyesindedir.



# imkb'nin istinye'deki modern binasında işlemler tamamen elektronik ortamda yürütülür. hisse senetlerinin takas ve saklama hizmetleri (takasbank tarafından) dünya standartlarında verilir.



# altın yıllar: 1986'dan bugüne kadar borsa artan bir trend ile büyüdü. bilhassa bazı yıllar borsa yatırımcısının yüzünü epey güldürdü. mesela 1989 yılında borsanın yüzde 511 kazandırdı. bu oran 1993 yılında da tekrarlandı. borsanın getirisi yüzde 505 oldu. 1995 yılı da borsanın rekorlara doymadığı bir yıldı. 1999 enteresan bir yıl oldu. genel seçimler ve yaşanan deprem felaketi nedeniyle borsa tökezledi. yılın son iki ayında ise 2000 yılına ait pozitif beklentiler ve uygulamaya konan ekonomik istikrar yazılımının etkisiyle zirveye taşındı. en nihayet 1999 yılını "dünyanın en fazla kazandıran borsası" ünvanı ile kapadı.



# bakır yıllar: borsa 1990 yılında körfez krizinden dolayı çöktü. 1994 yılında ise tanınmış 5 nisan devalüasyonu ile çöktü. 1998 yılı ise dünyada ve türkiye'de yaşanan ekonomik krizin etkisiyle borsa için felaket yılı oldu. 2000 yılını da kasım ayında yaşanan kriz nedeniyle büyük düşüşle kapamıştır.



# 2001 yılına son derece keyifsiz başlayan borsa şubat ayındaki ikinci krizle tarihinin en düşük seviyesine inmiştir. son zamanlarda kendini toparlamış gözükse de sağlam bir çıkış için yeni ekonomik yazılımın başarı belirten olması tek dileğimiz...



türk usulü borsa yatırımcılığı

# borsamız yeterince derinliği olmayan bir borsadır. yani işlem hacmi istenen seviyede değildir. işlem hacminin yükselmesi için çok sayıda yerli ve yabancı yatırımcının borsaya gelmesi gerekir.



# kurumsal yatırımcılar teknik analiz ve esas analiz gibi yöntemleri sık sık kullanarak oynarken bireysel yatırımcılar genellikle aldıkları "tüyolar" ile hareket ederler.



ilk adım: hangi para ile yatırım

# borsaya girdiğiniz para miktarı, kaybedilmesi halinde hazmedilecek çapta olmalıdır. yaşantınızdan kesinti yaparak para biriktirip borsaya girmeyin!



# karar vermelisiniz: uzun vadeli yatırım mı istiyorsunuz yoksa kısa vade oynayıp devamlı al-sat mı yapmak istiyorsunuz ? ilk tavsiyemiz: tecrübe kazanmadıkça günlük al-sat'lardan uzak durun.



# devamlı günlük al-sat'ları borsayı kumar gibi algılayan insanlar yapar. güniçi seans izleyip alım satım yaparak kısa vadede para kazanmak isterken büyük yatırımcılara yem olabilirsiniz.



# orta ve uzun vade yatırım ise çoğu zaman tavsiye edilir. şayet tercih ettiğiniz şirket karlılığı yüksek bir şirket ise temettü geliri elde ettiğiniz gibi uzun vadede oluşabilecek fiyat dalgalanmalarını atlattıktan sonra hedeflediğiniz fiyattan satma olanağına kavuşursunuz.



en önemli sermayeniz: bilgi

# ekonomik ve siyasi gelişmeleri takip etmeyi alışkanlık edinin. ekonomist olmanıza neden yok elbet ama aylık enflasyon miktarlarını öğrenmiş olmak veya meclisteki güncel gelişmelerden haberdar olmak işinize yarar.



# sektörleri gözden geçirin. sektörlerin potansiyelleri, problemleri ve sektör yatırımları ile ilgili bilgi toplayın.



# sektörlerden birini veya birkaçını "beğendiniz" diyelim. daha sonra o sektörün "gözde" şirketlerini tespit edin. şirketin pazardaki payına, yatırımlarına, satışlarındaki büyüme potansiyeline bakmak gerekmektedir.



# kullanmak istemeseniz bile temel analiz ve teknik analiz 'i genel olarak öğrenmenizde fayda var. çünkü birçok insan bu yöntemleri kullanıyor ve kararlarını ona göre alıyor.



analizler mi tüyolar mı ?

# esasında her ikisi de... analizleri takip ediyorsanız aldığınız tüyoların güvenirliği konusunda yorum yapabilirsiniz.



# siyasal gelişmeler borsamızı olabildiğince fazla tesirler. kulaktan kulağa yayılan fısıltılar gerçeği yansıtabileceği gibi manipülasyon da olabilir. birileri bir kağıtta suni hareket yaratmak istiyorsa "alım tüyosu" biçiminde haber yayabilirler. alırsınız ve sonra fiyat aşağı gitmeye başladığında senetle başbaşa kalırsınız.



# esas analiz şirket bilançolarını baz alır. teknik analiz ise hisse senedinde meydana gelen iniş çıkışların aynılarının gelecekte de tekrarlanacağı tezinden hareket eder ve hisse senedi fiyat grafiklerini incelenir.



yükselen trend: sanal portföy yönetimi

# borsaya girmeden önce kendiniz bir sanal portföy oluşturun. portföyü gerçek alım satım yapıyormuş gibi yönetin. iyi bir alıştırma olacaktır.



# bazı web sitelerinde "sanal portföy" yarışmaları düzenlenmektedir. bunlara katılarak da alıştırma yapabilirsiniz.



son adım: aracı kurum seçmek

# gerçek alım satım yapmaya karar verdiğinizde bir bankanın borsa işlemleri bölümünde veya bir borsa aracı kurumunda "yatırım hesabı" açtırmanız gerekmektedir. çünkü alım satımları sizin yerinize "borsa üyesi" olan bu kurumlar yapacaktır. ayrıntılı bilgi için aracı kurumunuzu seçerken dikkat köşemize bir göz atın.



# bilançosu sağlam firmaları tercih edin.



# ar-ge (araştırma-geliştirme) faaliyetleri kuvvetli olan firmaları tercih edin. çünkü ar-ge bölümünün hazırladığı rapor ve analizler yol göstericiniz olacaktır.



# alacağınız hizmetleri ayrıntılı olarak konuşun. anlamadıklarınızı sormaktan çekinmeyin.



# imzalayacağınız müşteri sözleşmesini iyice okuyun.



# internet ve/veya telefon hizmetlerini geliştirmiş firmalarla daha kolay çalışırsınız.



son söz: borsayla evlenmeyin !

# aldığınız hisse senetleri ile duygusal bağ geliştirmeyin! piyasanın ideal olduğu zamanlarda satmaktan çekinmeyin.



# bir senette kayba uğradığınızda senete kin besleyip, paramı alacağım diye senedin ardından koşmayın.



# borsada oynarken sakin davranın. sinirli ve gergin olmak yanlış kararlar almanıza neden olur.

Borsa rehberi

Borsa rehberi

Kurtlar sofrası borsa! kısa sürede "köşeyi döndürebilir" veya "sıfırı tükettirebilir". böyle olmasının nedeni biricik borsamız imkb'nin (istanbul menkul kıymetler borsası) arzu edilen derinlikte olmaması ve spekülatif hareketlerden çok fazla etkilenmesidir. borsamızın tarihinde şiddetli iniş ve çıkışlar epeyce fazladır.



ancak borsa yine de çoğumuz için büyülü dünyadır. borsayı takip ederken yükselen adrenalimiz bir müddet sonra alışkanlık yapar! siz de borsanın cazibesinden etkilen bir "borsa yatırımcı adayı" iseniz bu bölümü okumadan geçmeyin!