?

Yaşam etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
Yaşam etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

Ilk yuruyen merdiven

İlk yürüyen merdiven

Yürüyen merdivenin ilki, new york'ta 15

mart 1892'de jesse w. reno tarafından yapıldı.

ilk kez kullanıldığı yer ise, coney island'-

dır. 1896 sonbaharında old iron pier'e monte

edilen yürüyen merdiven, her biri 10 santim

genişliğinde ve 60 santim uzunluğunda latalardan

meydana gelen bir konveyör yardımıyla çalışıyordu.

konveyör ise gücünü bir elektrik

motorundan alıyordu.

gerçek anlamda ilk yürüyen merdivenin

patenti ise 2 ağustos 1892 günü, amerikalı

mucit charles a. wheeler tarafından alındı.

wheeler, patentini almasına rağmen, buluşunu

yaşama geçirmedi ve haklarım 1898 yılında

charles d. seeberger'e sattı. seeberger, bazı

ufak ilavelerle wheeler'in buluşunu geliştirdi.

bu modelin ilk örneği, seeberger'in üretim

için anlaştığı otis elevator co. firmasının

new york'taki tesislerinde 9 haziran 1899

günü denendi.

seeberger yürüyen merdiveninin, halk tarafından

ilk kullanımı ise 1900 yılında paris

fuarı'nda oldu. ertesi yıl tekrar abd'ye getirilen

merdiven, philadelphia'daki gimbel's

mağazalarına monte edildi ve 1939 yılına kadar

orada hizmet verdi.

ingiltere'de ilk yürüyen merdiven ise, 4

ekim 1911 günü londra'nın piccadilly meydanı'nda,

earls court metro istasyonunda hizmete

girdi. bu, 13 metre uzunluğunda, seeberger

türü bir yürüyen merdivendi. üstünde,

"basamaklara oturmayınız", "önce sol

ayağınızla ininiz" gibi uyarı tümceleri vardı.

Ilk arkadas bulma burosu

İlk arkadaş bulma bürosu

"eskort servisi" de denilen arkadaş bulma

bürolarının ilki, 1937 yılında londra'da

"s. o. s. " adıyla bayan horace farquharson

tarafından açıldı. büyük bir gizlilik içerisinde hizmet verilen bu büroda, ücretler bulunmakta olan arkadaşın

niteliklerine göre değişiyordu. örneğin,

bir ingiliz soylusunun genç oğluyla bir gece

geçirmek isteyen birisinin 3 pound ödemesi

gerekiyordu.

Ilk moda fotograflari

İlk moda fotoğrafları

İlk kez 1891 yılı aralık ayında, paris'te yayınlanan

moda gazetesi "la mode pratique"

de çıktı. fotoğraflar, özel bir teknikle çift,

renkli olarak basılmıştı. ertesi yıl derginin

"fashions of today" adıyla londra'da yayınlanan

ingilizce baskısında, ingilizler, ülkelerinde

çıkan ilk moda fotoğraflarını gördüler.

1901 yılında yayınlanan les modes'a kadar

bu konuda başka bir çalışma görülmedi.

les modes yayın hayatına atıldığında, hem

hususa ciddi bir yaklaşımda bulundu, hem de

modacı doris langley moore'un belirttiği gibi,

fotoğraflardaki modeller, "profesyonelliğin

iyi birer örneğini sergilediler".

uluslararası bir moda fotoğrafçısı tarafından

çekilen ilk resimler ise, 1911 yılı nisan

ayında "art et decoration"da yayınlandı. bu,

lüksemburg asıllı amerikalı edward steichen'in

paul poiret kreasyonları üstünde yaptığı

13 fotoğraflık bir çalışmaydı.

Ilk fan kulup

İlk fan kulüp

Herhangi bir sanatçının hayranlarını bir araya

getiren fan kulüplerin ilki, "the keen order

of wallerites" adıyla londra'da kuruldu.

dönemin tanınmış aktörlerinden lews waller'i sevenlerce

kurulan kulübün, büyük bir olasılıkla

1900-1901 yıllarında açıldığı sanılıyor.

kulüp üyeleri, bir yanısıra waller'in resmi,

diğer yanısıra da sanatçının en sevdiği çiçek

olan "menekşe" bulunmakta olan bir rozet takıyorlardı.

sembol renkleri mavi ve leylak rengiydi.

üyelerin bay waller'le ilişkileri de belirli

kurallara bağlanmıştı. örneğin, kulüp sekreteri

dışında hiç kimse bay waller'le kişisel

ilişki kuramazdı. bundan başka her üye, sanatçının

gala gecelerinde kesinlikle hazır bulunmak zorundaydı.

Ilk esperanto kitap

İlk esperanto kitap

Lingvo internacia adını taşıyan ilk esperanto

kitap, 1887 yılında varşova'da dr. ludoviç

zamenhof adlı rus tarafından yayınlandı.

dr. esperanto takma adıyla kitabını bastıran

zamenhof, 1859 yılında bielostock adlı

kasabada dünyaya geldi. bu kasabanın sakinlerini

ruslar, polonyalılar, almanlar ve yahudiler

oluşturuyordu.

zamenhof da bir yahudi aileden geliyordu.

gençlik yıllarında, değişik diller konuşan

kasabalılar arasındaki kötü ilişkiler, zamenhof

'u çok rahatsız etti. bunun üstüne yeni bir

dil geliştirerek, insanlar arasında kardeşliği ve

dostluğu, bu dil aracılığıyla gerçekleştirmeye

karar verdi. söz konusu dil, kendisi gibi düşünenler

tarafından okullarda öğrenilebilirdi.

14 yaşında bir öğrenciyken (varşova klasikakademisi'nde) bu hedefe yönelik çalışmalarına

başladı. 19 yaşına geldiğinde (1878) altıyedi

arkadaşım da ikna etmeye yetecek kadar

yol almıştı. 17 aralık 1878 günü evinde bir

toplantı düzenledi ve arkadaşlarıyla birlikte

yeni bir konuşma ve şarkı dilinin doğuşunu

kutladı. ne var ki, esperanto'nun bu ilk öncüleri,

tutucu büyüklerinin sert tepkilerine dayanamadılar

ve zamenhof, yoluna tek başına

devam etmek zorunda kaldı.

pekçok düzenlemenin peşinden, 15 yıllık

emeğinin neticesi, 40 sayfalık bir kitap haline

geldi. kitabın başına koyduğu bir önsözle, yazar,

kitapla ilgili bütün haklarından feragat ettiğini

duyurdu. zira ona göre, "uluslararası

bir dil, aynı ulusal dillerde olduğu gibi, herhangi

bir bireyin değil, toplumun malıydı. "

esperanto'nun ilk yandaşları genellikle,

almanlar, isveçliler ve ruslardan oluşuyordu.

rus esperantocular arasında tanınmış yazar

leo tolstoy da vardı. yeni dünya dili, batı'

da en büyük ilgiyi fransızlardan gördü ve 1898

yılında fransa ulusal esperanto derneği kuruldu.

Ilk silgi

İlk silgi

Çok geniş bir kullanım alanı bulunmakta olan silgiden

ilk kez 1770 yılında söz edildi. o yıl, londra'da,

"familiar introduction to the theory

and practice of perspective" adlı bir kitap yayınlandı.

kitabın yazarı joseph priestley, kitaba

yaptığı ekte şu şekilde diyordu:

"bu kitap basıldıktan sonra bir nesne gördüm.

bununla, bir kâğıt üstündeki kurşunkalem

izlerini rahatlıkla yok edebiliyordu. bu

nedenle, çizimle uğraşan insanlar için son derece

yararlı bir araç olduğu kuşkusuzdur. bu

mükemmel alet, matematiksel araçlar yapan bay

nairne tarafından satılıyor. bay nairne, 2. 5

santimlik kübik bir parçayı üç şilin karşılığında

satıyor a,

Ilk esit isareti

İlk eşit işareti

( =) olarak gösterilen ilk eşit sinyali, 1557 yılında

londra'da robert recard adında bir

oxfordlu tarafından kullanıldı. recard o yıl

yayınladığı "the whetstone of witte" adlı cebir

kitabında, eşit kavramını (=) sinyali ile

simgeledi. neden başka bir şeyi değil de, bu

simgeyi seçtiğini soranlara da şu cevabı verdi:

"birbirine paralel iki çizgiden daha eşit iki

şey düşünemezsiniz. ",

Ilk zarf

İlk zarf

İngiltere'de sir james ogilvie, 16 mayıs 1696

günü sir william turnbull' a yazdığı mektupta

ilk kez bir zarf kullandı. halen ingiliz arşivlerinde

bulunmakta olan bu zarf, 11x7. 5 santim ebadındaydı.

1830 yılında, ingiltere'nin brighton kentinde

s. k. brewer ilk kez zarf üretimine başladı.

zaman geçtikçe bu zarfa duyulan ilgi öylesine

arttı ki, brewer buluşunun altından kalkamayacağını

anlayınca, dobbs and co. adlı londra

firmasını yardıma çağırdı. iki ortak, ürettikleri

zarflarla hayli para kazandılar.

Ilk ansiklopedi

İlk ansiklopedi

1559 yılında basle'de encyclopaedia seu

orbis disciplinarum adıyla yayınlanan kitabın,

dünyadaki ilk ansiklopedi olduğu bilinir.

yazarı paul scalich idi. kitabın adı, "bir daire

içerisinde öğrenmek" anlamına geliyordu.

içerisindeki hususların alfabetik bir sıraya dizildiği

ilk ansiklopedi ise, antoine furetiere tarafından

hazırlanan "dictionnaire universel"

dir. 1690 yılında paris'te yayınlandı. ingilizce

dilinde ilk ansiklopedi de, john harris'in

"lexicon technicum" adlı yapıtıdır londra'-

da 1704 yılında basıldı.

bölümler durumunda yayınlanan ilk ansiklopedi

ise, johann zelder yönetiminde hazırlanan

64 ciltlik universel lexicon'dur. konusunda

uzmanlaşmış yazarların katkılarıyla hazırlanan

bu ansiklopedi, leipzig'de, 1731-1750 yılları arasında çıkarıldı. zeller, sermayesi ya

da fazladan geliri olmayan bir perakende kitap

satıcısıydı. ansiklopedisini de ancak leipzig'de

kendisine gelir sağlamak amacıyla düzenlenen

bir piyango sayesinde bastırabildi.

ancak öylesine güç ekonomik şartlar içinde

yaşadı ki, kendi hazırladığı ansiklopediden

"tam bir takım" almaya bütçesi ideal değildi.

Ilk is bulma servisi

İlk iş bulma servisi

Dünyada kayda geçen ilk iş bulma servisi, 4

temmuz 1631 günü, paris'te, "bureau

d'adresse" adı altında, theophraste renaudot

tarafından açıldı. eleman arayan işverenlerin

müracaatlarında, kendilerinden bir miktar

ücret alınıyordu. iş arayanlardan da, eğer

çok yoksul değillerse, "hizmet ücreti" isteniyordu.

ancak parası olmayan işsizlere ısrar

edilmiyordu. paris polisi 1639 yılında bir emir

yayınlayarak, kentte bulunmakta olan bütün yabancı işsizlerin,

bureau d'adresse'e başvurmalarını istedi.

bundan amaç, serseriliğin önüne geçebilmekti.

renaudot'nun bürosu, daha çok evlere

"uşak", dükkânlara da "tezgâhtar" ya da

"çırak" buluyordu. büro zaman geçtikçe emlakçılık,

seyahat organizasyonu gibi hizmetler de

vermeye başladı.

Ilk elektrik santrali

İlk elektrik santrali

Gerek kamu, gerekse özel kesim için elektrik

üreten ilk elektrik santralı, 1 ekim 1881'de

wey nehri üstünde kuruldu. "central power

station" adlı bu hidroelektrik santral, calder

ve barrett tarafından kurulmuştu. işletmeci-.

liğini de bu iki isim yürütüyordu. jeneratör

malzemelerini sağlayan siemens bros, bir yıl

sonra santralın işletmeciliğini devraldı. santralın

en önemli müşterisi, kasabanın 195 pound

karşılığında bir yıl aydınlatılması için calder

ve barrett ile anlaşma yapan godalming

belediyesi idi. caddelerdeki gaz lambaları,

elektrikle çalışabilecek şekilde değiştirildi. bu

santraldan elde edilen elektrik enerjisinin kasabadaki

evlerde nasıl ve ne miktarda kullanıldığına

ait çok az bilgi vardır. kasaba sakinlerinin,

bu yeni enerji türünü "gaz kadar

ucuz" temin edebildiklerini biliyoruz. aydınlanmada

kullanılan swan ampullerinin çok kısa

ömürlü olması, elektriğe duyulan ilgiyi

azalttı. bunun üstüne işleri gittikçe kötüleşen

işletmeci firma, 1 mayıs 1884 günü, santralın

faaliyetini durdurdu.

Ilk asansor

İlk asansör

Yolcu taşıyan ilk asansör, 1743 yılında versailles

sarayı'nda, kral xv. louis'nin özel dairesine

monte edildi. kral, ikinci katta metresi

bayan chateauroux için bir daire hazırlatmıştı.

kendi dairesi ise bir alt kattaydı. canı

istediğinde basitçe ve çabuk şekilde bir üst

kata çıkabilmek için bu asansör projesini gerçekleştirdi.

binanın dışında olan asansöre

kral, dairesinin balkonundan biniyordu.

"uçan iskemle" diye isimlendirilen bu ilk asansör,

bazı ağırlık dengeleriyle hareket ediyor ve

insan gücüyle çalışıyordu.

bir iş merkezine yerleştirilen ilk asansör ise

elisha graves otis tarafından yapıldı. buasansör, 23 mart 1857 günü, new york'un

broadway semtinde beş katlı bir binaya takıldı.

daha önceleri yük taşıyan asansörler yapan

otis, aynı zamanda insan taşıyan ilk asansörleri

de üretti. broadway'e yerleştirilen ilk

asansörün maliyeti 300 doları bulmuştu.

asansör takılan ilk otel ise, new york'taki

altı katlı "fifth avenue hotel"dır. asansör,

23 ağustos 1859 günü bostonlu o. tuft

tarafından takıldı.

1868 yılında, new york'taki equitable life

assurance building'e asansör takıldı ve bu,

bir işhanına takılan ilk asansör oldu. yüksek

hızlı ilk grup asansörler de yine new york'

ta, 1879 yılı eylül ayında otis elevator co.

tarafından boreel binasına yerleştirildi. bu

asansörler, aynı anda hareket eden dört birimden

oluşuyorlardı. yüksek hızlı asansörlerin

bulunması, abd'de şehircılık ve mimarinin

yeni boyutlar kazanmasına neden oldu. o güne

değin, yatay olarak büyüyen kentler, dikey

olarak büyümeye başladılar. başta new york

olmak üzere pekçok kentte çok katlı binalar

hızla çoğaldı. teknik olarak çok uzun yıllar önce

düşünülen gökdelenler, yüksek hızlı asansörün

bulunuşuyla yaşama geçirildi.

1880 yılında, manheim endüstri sergisi'nde,

siemens ve halske şirketi, 22 metre yüksekliğinde

bir binaya ilk elektrikli asansörü

yerleştirdiler. bir ay boyunca hiç arıza yapmadan

çalışan bu asansör, bu müddet içerisinde 8 bin

kişiye hizmet verdi.

Ilk isikli reklamlar

İlk ışıklı reklamlar

Londra'da yayınlanan "the electrician" adlı

derginin 31 aralık 1881 tarihli sayısında,

willing's electric signs şirketinin bir ilanı vardı.

bu ilanda, elektrikle reklam panoları, tabelalar,

vitrin süslemeleri yapılabileceği duyuruluyordu.

1882 yılında, w. j. hammer,

sydenham'da crystal palace'daki büyük orgun

üstünde edison ampulleriyle "edison"

yazdırdı. yazı, durmadan yanıp sönüyordu.

berlin'deki ulusal hijyen sergisi'nin girişindeki

kemer üstünde de elektrikli bir tabela

vardı. bu arada new york'taki miner's tiyatrosu,

adını ışıklı harflerle yazdıran ilk tiyatro-

1890 yılında, piccadilly'nin kuzeydoğu kenarına

ilk ışıklı reklam panosu dikildi. bu pano,

bovril şirketine aitti. bir yıl sonra broadway'de

dev bir reklam panosu geceleri ışık saçtı.

üstünde, "evinizi, okyanus meltemlerinin

yaladığı long island'dan alın" yazısı vardı.

1906 yılına gelindiğinde, manhattan'da 3 bini

aşkın ışıklı reklam vardı.

Ilk elektrik motoru

İlk elektrik motoru

Pratik olarak kullanılabilecek ilk elektrik motorunun

patenti, 25 şubat 1837 günü thomas davenport tarafından alındı. davenport, aynı

yıl 50 librelik iki motor yaptı. biri, demir

ya da çelik üstüne 1/4 inçlik delikler açmak

için kullanılıyordu. her iki motor da, dakikada

450 devir yapıyordu. 1839'da daha büyük

bir motor yaptı ve bu motoru bir baskı

makinesini çalıştırmak için kullandı. bu makineyle

de ilk sayısı 18 ocak 1840 günü yayınlanan

abd'nin elektrikle ilgili ilk gazetesi

olan "the electromagnet and mechanics intelligencer"

i çıkardı.

endüstriyel hedefle belirli bir miktarda mekanik

güç elde etmek üzere elektriğin ilk kullanımı

1873 yılında paris'te societe gramme

tesislerinde yapıldı.

ilk minyatür elektrik motorları ise, 1880'

yılında new jersey'de thomas alva edison

tarafından gerçekleştirildi.

Ilk kubbe

İlk kubbe

Üç boyutlu kemer de diyebileceğimiz kubbe,

romalılar tarafından bulunmadan önce, binaların

çatıları düz, odalar da dörtgen şeklindeydi.

dolayısıyla kubbeler, binaların değişik

görünümler almasını sağlamakla kalmadı, aynı

zamanda geniş kullanımlı mekânlar yaratılmasına

da olanak verdi.

m. s. 124 ve 128 yılları arasında imparator

hadrianus tarafından yaptırılan pantheon

tapınağı'nın kubbesi, romalılar zamanında

yapılan kubbelerin en büyüğü ve en görkemlisidir.

yaklaşık 47 metre çapında olan

kubbe, 25 metre yüksekliğinde ve 7 metre kalınlığında

bir duvarın üstünde durur.

kemerler gibi, kubbeler de ahşap bir kalıpiskele

üstüne inşa edilir. yapım tamamlandıktan

sonra bu ahşap kalıp sökülür. bizanslılar,

kubbe yapımcılığında ileri bir adım daha attılar

ve kare biçiminde bir mekânın üstünü kubbeyle

kapatmayı başardılar. m. s. 537'de yapılan

ayasofya, bunun en görkemli örneğidir.

1300'lü yılların sonlarında, orta asya'da, semerkand

yöresinde, islam şaheseri olan kubbeler

yükselmeye başladı. rönesans'la birlikte,

kubbe yapımcılığı bir kez daha avrupa'

nın tekeline geçti ve yeni başyapıtlar, avrupa'nın

çeşitli yerlerim süsledi. osmanlıların da

kubbe mimarisine büyük katkıları oldu. modern

geometrik kubbelerin yapımı ise 1948 yılından

başlayarak amerikalı mimar buckminster

fuller'ın öncülüğünde gerçekleşti.

Ilk elektrikli firin

İlk elektrikli fırın

1889'da isviçre'nin sameden kentinde hotel

bernina'ya takıldı. kimin yaptığına dair bir

belge ya da kayıt yoktur. the electrician dergisinin ağustos 1889 sayısında, bu fırınla ilgili

bir haber yayınlandı. söz konusu habere

göre, bu ilk elektrikli fırın, her türlü pişirme

ve kızartma işlemlerini, harika bir biçimde

yapıyordu. hotel bernina, kendisi için gerekli

olan elektrik akımını yakındaki bir çağlayanın

yardımıyla çalışan dinamodan elde ediyordu.

çağlayan, hiç durmadan akmaya devam

ettiğinden, elde edilen elektrikten gündüz

yararlanılamıyor ve kuvvetli bir enerji kaynağı

bir anlamda boşa gidiyordu. bunu gözönüne

alan otel yöneticileri, geceleri aydınlanma

amacıyla yararlandıkları elektrikten, gündüzleri

de yemek pişirmeyi düşündüler ve bir

"elektrikli fırın" sipariş ettiler.

satış amacıyla üretilen ilk elektrikli fırın

ise 1891 yılında, abd'nin minnesota eyaletinde,

st. paul kentinde carpenter electric heating

manifacturing co. adlı şirket tarafından

yapıldı. new york'ta yayınlanan "the

electrical engineer" adlı dergi, bu fırını şöyle

tanımlıyordu:

"kızartma bölümü, 45 santimetre uzunluğunda,

35 santimetre yüksekliğinde ve 30

santimetre derinliğinde. iç kısımlar, asbest ve

parlak teneke ile kaplanmış. içerisinde iki demir

raf yar. alt ve üst zeminde bir ısıtıcı bulunuyor.

böylelikle fırının içerisinde iki ayrı ısı elde

etmek olası. kapıya konan ufak bir pencere,

içeride kızarmakta olan yemeğin gözlenmesini

sağlıyor. 110 voltla çalışan bu fırın

12-15 dakika içerisinde 250 derecelik ısıya ulaşabiliyor.

isı yükseldiğinde akımı kesip, pişirmeye

devam etmek de olası. ",

Elektrikle aydinlatilan ilk cadde

Elektrikle aydınlatılan ilk cadde

1857'de, fransa'nın lyon kentindeki imperiale

caddesi. laccassange ve thiers tarafından

takılan ark lambalarıyla aydınlatıldı. 1878 yılında

paris'in opera caddesi'nde yapılan aydınlatmaya

kadar, bu konuda bir gelişme görülmedi.

Ilk elektrik motorlu korna

İlk elektrik motorlu korna

İngiltere'de united motor industries ltd. tarafından

wagner electric motor horn adıyla

üretildi. 28 ağustos 1906'da the motor adlı

dergide ilanlarla tüketicilere tanıtıldı. firmanın

kendi satış rakamlarına göre korna, çok

büyük ilgi gördü. eylül ayında, aynı dergide

yayınlanan ilanlara göre, "bu yeni kornaya

olan hayranlık bir çığ gibi büyüyor, üretim

adeta kapışılarak tüketiliyordu. " o ay yapılan

bir denemede, kornanın sesinin yaklaşık

800 metreden duyulabildiği saptandı. sıradan

kornalar ise, ancak 400-500 metreden duyulabiliyordu.

bu yeni aygıtı ilk kullananlar, napier

marka arabalarına taktıran cecil edge ve

s. f. edge'dir.

Ilk sokak lambalari

İlk sokak lambaları

Sokak aydınlatılmasında kullanılan ilk lambalar,

deney amacıyla, paris'te conti rıhtımına

ve concorde alanına takıldı. ark lambası

türündeki bu lambalar, 1841 yılında deleuil

thomas davenport tarafından 25 şubat 1837'de

yapılan bu ilk elektrik motoru, dakikada 450

devir yapıyordu. demir ve çelik plakalar merinde

4. 5 inçlik delikler açmak için kullanıldı.

ilk elektrik motoru

pratik olarak kullanılabilecek ilk elektrik motorunun

patenti, 25 şubat 1837 günü thomas

ve archereau tarafından yerlerine monte edildi.

Elektrikle aydinlatilan ilk kasaba

Elektrikle aydınlatılan ilk kasaba

Daha önce kullanılan gaz lambalarının yerini

elektrik lambalarına bıraktığı ilk kasaba,

abd'nin indiana eyaletindeki wabash'dır.

bu kasabanın meydanı 4 bin mumluk 4 brush

ark lambası ile aydınlatılıyordu. değışıklık 31

mart 1880 günü yapıldı.