ana sayfa    tıp, sağlık, güzellik    göz sağlığı

kontakt lens nedir?
kontakt lens, kornea ve sklera gibi gözün dış yüzeyi üstüne yerleştirilebilen, kırma kusurlarını düzeltme veya tedavi edici amaçlarla kullanılabilen protezlerdir.

kontakt lens tipleri nelerdir?
kontakt lensleri materyal içeriklerine göre sınıfladığımızda kabaca sert (rigid) ve yumuşak lensler (soft) olarak kategorize edebiliriz.

kontakt lenslerin gelişimi;
bazı kaynaklar kontakt lensler üstüne ilk görüşlerin rönesans dönemine dek uzandığını bildirmekle birlikte, ilk tanımlama 1845'de ingiliz astronom john frederick william herschell'e ilişkindir. ilk kontakt lens ise 1886' da xavier galezowski tarafından katarakt cerrahisi sonrasında yara yeri iyileşmesini kolaylaştırmak amacıyla yapılmıştır. keratokonus hastalarına yönelik ilk kontakt lens ise fransa'da 1888'de eugene kalt tarafından üretilmiştir. lens dizaynına ait önemli gelişmeler 1930'larda joseph dallos öncülüğünde macarlar tarafından gerçekleştirilmiştir. 1930'lara kadar kontakt lens için kullanılan tek materyal cam iken bu tarihlerden başlayarak cama göre çok hafif bir materyal olan bir pleksiglas, polimetilmetakrilat (pmma) bu alana girerek lensin yalnızca kornea üstünde durabilmesine olanak tanımıştır. yine tıpkı yıllarda ilk rigid gaz geçirgen lensler olan selüloid (selüloz asetat bütirad) lensler ilk kez kullanılmıştır. modern lens çağının başlangıcı, 1948'de amerikan kevin tuohy'in pmma'dan yapılan solexlens ismindeki korneal lensi insanlarda kullanmasının olduğu kabul edilir. 1950'ler polimerize hidroksietilmetakrilat (hema) maddesinden yapılan hidrojel lenslerin (su içeren) girmesi ile çok önemli bir sürecin başlamasına sahne olmuştur. bu ilk yumuşak lens prag'da otto wichterle, daroslav lim ve maximillian dreifus tarafından üretilmiştir. bu lenslerin seri üretimine olanak tanıyan spin-cast makinesi 1966'da yine wichterle'nin icadıdır. 1970'lerde sert lenslerde önemli bir gelişme olmuş, oksijen geçirmeyen pmma materyalinin yerine oksijen geçirebilen rigid gaz geçirgen lensler (rgp) , cab, silikon akrilat ve daha sonra florokarbon materyallerden üretilmişlerdir. 1990'ların başında yumuşak lens üretim teknolojisi değişmiş ve kopyalama sisteminin girişi ile planlı aylık değişim lensleri kullanıma girmiştir. 1996 yılından başlayarak de florosilikon hidrojel kontakt lenslerin icadıyla yumuşak kontakt lenslerin oksijen geçirgenlikleri çok arttırılmış ve lensler gece aşırı kullanılabilir hale gelmişlerdir.

kontakt lensler hangi amaçlarla kullanılırlar?
1. en sık kullanım hedefi kırma kusurlarının düzeltilmesidir.
bu hedefle kullanımları gözlük kullanımına ve kırma kusurlarının cerrahi yöntemlerle ve lazerle giderilmesine bir alternatif oluşturmaktadır. kontakt lensle düzeltme sağlanabilen kırma kusurları; miyopi (gözün kırma gücünün normalden fazla olması), hipermetropi ( gözün kırma gücünün normalden az olması), astigmatizma ( gözün kırma gücünün değişik kadranlarda eşitsizlik göstermesi), presbiopi (yaşla yakın görme gücünün kaybedilmesi) 'dir. bahsi geçen bu 4 problemden ilk üçünde kontakt lens tam bir düzeltme sağlayabilirken, sonuncusunda yararlılığı sınırlıdır. bundan başka afaki ismi verilen, katarakt ya da travma gibi nedenlerle lens organlarını kaybetmiş ama cerrahi yolla göz içi lensi yerleştirilememiş bilhassa bebek yaştaki hastaların görmelerini sağlamak amacıyla da kontakt lenslerden yararlanılır. bir başka kullanım alanı anizometropidir. bu, her iki gözün kırma kusurları arasında önemli farklılık demektir. iki gözü arasında 2 dioptriden daha fazla değişik kırma hatası olan hastalarda gözlük kullanımı çok problemli ya da mümkün değildir. bu hastalarda problem kontakt lensle çözülür.

2. kozmetik kullanım: göz rengini değiştirmek ya da iris tabakası olmayan hastalarda estetik görünüm sağlamak amacıyla kullanılırlar.

3. tedavi edici kontakt lens kullanımı: bir çok göz yüzeyi hastalığında, iyileşme döneminin hızlandırılması amacıyla kontakt lensler kullanılır. bundan başka gençlik yaşlarından başlayarak korneanın ilerleyici bir biçimde sivrileşmesi hastalığı olan keratokonus hastalığında hem görmeyi arttırmak hem de hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak için sert lenslerden yararlanılır.


kontakt lenslerle hangi problemler yaşanabilir?
kontakt lensler ile ilgili günümüzde de çok büyük tereddütler vardır. halbuki yeryüzünde halen 80 milyon insan kontakt lens kullanmaktadır. gelişmiş ülkelerde kontakt lens kullanım miktarları çok yüksektir. bununla birlikte kontakt lenslerle ilgili problemleri kullanıcıların öğrenmiş olması çok mühimdir. bu sorunların en başlıcaları aşağıda özetlenmiştir;

korneal enfeksiyon:
aşağı yukarı en önemli kontakt lens komplikasyonudur. günümüzde aylık atılım lenslerinin girişi ve lenslerin oksijen geçirgenliklerinin arttırılmasıyla çok nadir rastlanan bir problem durumuna gelmiştir.
nedenleri;
1) lens bakımının yanlış yapılması ve laubali lens kullanımı. (bu hedefle kullanılan solüsyonların bilhassa göz hekimi tarafından önerilmesi son derece önemlidir)
2) oksijen geçirgenliği yeterli olmayan lensleri gece aşırı kullanma (en sık rastlanan neden budur)
3) bilhassa aylık değişim lenslerini müddetinden fazla kullanma
4) gözde konjonktuvit, arpacık gibi mikrobik hastalıklar geçirilirken lens kullanma
5) vücut direncinin aşırı kırıldığı hastalıklar sırasında (kanser, diabet vs)

belirtileri;
1) ağrı, batma, sulanma
2) göz akında belirgin kızarıklık
3) ışık hassasiyeti (özellikle pencereden gelen ışık , ya da ani aydınlık ortama çıkmada göz ağrısı)
4) kapaklarda şişme
5) çapaklanma ve akıntı
öneri;
1) kontakt lens kullanımının kesilmesi
2)bir göz hastalıkları uzmanına acilen başvurma
3) antibiyotikli bir damla ve pomat tedavisine acilen başlama
4) gözün kapatılması
5) iyileşmeden sonra ancak yüksek oksijen geçirgenlikli bir lens kullanmadıkça lensle uyumamak.

allerji:
bu da en sık rastlanılan kontakt lens komplikasyonudur.
nedenleri;
1) lensin kendisinin ya da lensle kullanılan temizleme solüsyonlarının oluşturduğu, çoğu zamanda hastanın kendisinde bulunmakta olan allerjinin bu yolla tetiklenmesi
2) lens üstünde biriken depozit ve kirler
3) aylık değişim lenslerini müddetinden fazla kullanma

belirtileri;
1) kaşıntı
2) batma, yanma, sulanma
3) gözde ipliksi salgılar
4) üst kapaklarda kabalaşma ve şişme
5) kontakt lensin kırpma ile yukarı kayması

öneri;
1) kontakt lens kullanımının kesilmesi
2)bir göz hastalıkları uzmanına başvurma
3) antiallerjik bir damla ve pomad tedavisine başlama
4) kullanılan temizleme solüsyonunun değiştirilmesi
5) gerekiyorsa kullanılan kontakt lens tipinin ve kullanma yazılımının değiştirilmesi
6) suni gözyaşı damlalarının kullanılması
7) yoğun güneş ışığı ve sigara dumanlı ortamlardan kaçınılması


gözlerde kuruma hissi:
sık rastlanılan bir başka durumdur. unutmamak gerekmektedir ki yumuşak kontakt lens su içeren bir maddedir ve kurumaması gerekmektedir. yani devamlı olarak su ile beslenebileceği bir ortamda bulunmalıdır, bu ihtiyacı lens gözdeyken gözyaşı, göz dışında iken saklandığı solüsyon temin eder. gözümüzün önünde gözyaşı film tabakası denilen adeta ince bir havuz bulunur yani dış dünyaya karşı çıplak değildir. kontakt lens bu havuzun içerisinde bir bakıma yüzmektedir. şayet bu havuzun derinliği azalırsa lensin gözün dış yüzeyi olan korneaya teması çoğalır ve batma hissi uyanır.

nedenleri;
1) gözyaşı azlığı (özellikle kadınlarda, yaşa bağlı ya da romatizmal hastalıkların eşlik ettiği durumlar)
2) bilgisayar kullanımı gibi dikkati arttıran bu nedenle kırpma sayısının azalmasıyla göz yüzeyinden gözyaşının buharlaşma yoluyla uzaklaştığı durumlar
3) gözyaşını gözden uzaklaştıran klima, radyatör ya da kuru iklimler
4) gözyaşını daha fazla kullanan yüksek su içerikli kontakt lensler
5) gözde göz yaşı dengesizliği yaratan çeşitli göz hastalıkları ( kirpik dibi hastalıkları (blefarit) vs.)

belirtileri;
1) bilhassa akşama doğru kontakt lensi bir yabancı cisim gibi hissetme
2) kızarma
3) gözlerde kuruluk hissi
4) göz yorgunluğu, kapaklarda ağırlaşma
5) uyku hissi

öneri;
1) içeriğinde lense zarar veren prezervan maddeleri içermeyen suni göz yaşı damlalarını lens gözde iken göz uzmanı tarafından belirlenecek dozda kullanma
2) kontakt lensi daha düşük su içerikli bir lensle değiştirmek.
3) yoğun klimalı, sigara dumanlı nem oranının düşük olduğu ortamlardan kaçınmak.

kontakt lenslerle uyunur mu?
kontakt lens, kornea adını verdiğimiz, adeta dünyaya baktığımız pencere sayabileceğimiz çok değerli bir göz tabakasının üstüne takılmaktadır. biliyoruz ki kornea en fazla havanın oksijenine ihtiyaç duymakta ve bununla beslenmektedir. kornea gündüz saatlerinde direk havadan, gece uyku sırasındaysa gözkapakları kapalı olduğundan kapakların arka yüzündeki kılcal damarlardan oksijen almaktadır. ancak havanın oksijen miktarına göre kapak arkası kılcal damarların temin ettiği oksijen yaklaşık beşte bir oranında azdır. işte dolayısıyla gece, zaten bir beslenme bozukluğu söz konusudur. işte geceleyin korneaya oksijen geçişini engelleyen ikinci bir engel olarak lens kullanırsanız kornea daha da oksijensiz kalır. bu durumun yaratacağı en önemli sorun korneanın enfeksiyona (mikrop kapmaya) hassas hale gelmesidir. kontakt lenslerin oksijen geçirgenlik parametreleri dk/l veya dk/t olarak bilinir. günümüzde kontakt lenslerin ne kadardan fazla oksijen geçirirse kornea beslenmesini bozmayacağı bilinmektedir. bu kritik rakam dk/l= 87 'dir. çoğu yumuşak lensin dk/l değeri bu rakamdan düşüktür, ancak son 2 yılda ülkemizde bulunur hale gelen florosilikon hidrojel lensler 175'e dek varan dk/l oranlarına ulaşmaktadır. bu lenslerle 30 gün bile çıkarmaksızın kullanım problemsiz olarak gerçekleşebilmektedir.

kontakt lens uygulaması nasıl yapılmalıdır?
kontakt lens kornea üstünde ne kadar paralel konumlandırılırsa hasta konforu da o kadar çoğalır ve problemler en aza indirgenir. bu işleme kontaktolojide "fitting" yani "uyumlama" denir. bu işlem sırasında göz uzmanı gözün biyomikroskobik muayenesinin yanı sıra, her şeyden önce korneanın eğrilik yarı çapını ölçer (keratometri), ve buna uyacak olan kontakt lens parametresini belirler. kontakt lenslerin, bütün çapı, eğrilik yarı çapı, dioptri gücü, merkezi kalınlığı, su içeriği, iyonik ya da non-iyonik oluş gibi yüzey özelliklerini belirleyen parametreleri vardır. işte bu parametrelere karar verirken hekim, hastanın gözüne dair çeşitli özellikleri değerlendirir. örneğin göz yaşı az olan bir hasta için başka, allerjisi olan hasta için başka, kapak gerginliği değişik olan bir hasta için başka, kuru iklimde yaşayan bir hasta için başka bir lensi terci edebilir. uyumlama işlemi hasta açısından hayati öneme haizdir ve başarı gösteren lens kullanıcılarında bile en az senede bir kez yinelenmesi gerekmektedir.

kontakt lensler ile ilgili sık sık sorulan sorular;

1. kontakt lensle denize girilir mi?
cevap: evet girilebilir, ancak havuz ve deniz sularındaki belirgin kirlilikler ve bazı etkili olabilecek virüslerin varlığı düşünüldüğünde, su kaçırmayan yüzücü gözlükleriyle girmek akıllıca olacaktır.

2. kontakt lens hamilelikte problem yaratır mı?
cevap: şayet lense ilk kez başlıyorsanız adaptasyon dönemi sorunlu olabilir, ancak daha önceden lens kullanıyorsanız korneanın eğrilik yarı çapında olabilecek değişime bağlı olarak nadiren batma tipi problemler ortaya çıkabilir. kontakt lensin bebeğe olan negatif bir tesiri yoktur.

3. kontakt lens kullanırken göze göz damlası damlatılabilir mi?
cevap: ancak prezervan içermeyen göz damlaları damlatılabilir. diğer damlalar ancak lens gözden çıkarıldıktan sonra damlatılabilir.

4. kontakt lense ne tür maddeler zarar verebilir?
cevap: su alımlı çeşitli maddeler, alkol, eter, formol, kolonya, saç spreyi, çamaşır suyu ve buharı vs. lensin ana maddesine zarar vererek deforme edebilirler. bu maddelerden uzak durmakta yarar vardır.

5. kontakt lensle spor yapılabilir mi?
cevap: evet, iyi fit edilmiş bir yumuşak lens en hareketli sporlarda bile gözden çıkmaz. hatta korneayı korumak açısından faydalıdır.

6. kontakt lens gözün arkasına kaçar mı?
cevap: hayır, alt göz kapağını aşağı çektiğinizde ortaya çıkan cep, gerçekte üst göz kapağında da vardır. yani bir çıkmazdır. yalnızca vakit zaman lens katlanarak bu ceplere sıkışabilirler bu taktirde kolay bir manüplasyonla gözden çıkarılabilirler.

7. kontakt lensin takılamayacağı bir yaş grubu var mıdır?
cevap: hayır, katarakt ameliyatı sonrasında birkaç günlük bebeklere bile takılabilir. kırma hatası düzeltme amacıyla takıldığında orta okul ve üstü çocukluk çağı başlamak için iyi bir dönem olabilir. 40 yaş üzerinde göz yaşı azalması bir problem olarak ortaya çıkabilir.
türk oftalmoloji derneği