mahmude (bingözotu) : çitsarmaşığıgiller
familyasından; anadolu'da ve suriye'de yetişen, sarılarak tırmanan,
sürünücü ve sütlü, çok yıllık bir bitkidir. gövdesi ince ve tüysüzdür.
çiçekleri beyaz ve sarımsı renktedir. meyvesi 4 tohumlu, 2 gözlü bir
kapsüldür. kökleri uzun ve kalındır. kökü, nişasta, tanen, müsilaj ve "
skammonin" taşır. ev ilaçlarında kullanılmaması öneri edilir.
yararı : kalınbağırsağa tesir eden tahriş edici bir müshildir. frengide yararlıdır.
mandalina (mandarin) : turunçgiller familyasından;
5-6 m yüksekliğinde mandalina ağacının meyvesidir. tatlı, kokulu,
lezzetli, vitamince zengin bir meyvedir. kabuğundan esans çıkarılır.
yararı : kanı temizler. sinirleri yatıştırır. damar sertliği, felç ve gripte yararlıdır.
mantar (fütr) : boy, şekil ve bölge bakımından büyük
değişiklikler belirten, yüz bin kadar çeşidi bulunmakta olan bir çeşit
bitkidir. karada ve tatlı sularda yaşarlar. mantarların içerisinde tıbbi
etkileri olanlar, gıda olarak kullanılanlar, zehirlenmelere sebep
olanlar, hayvanlarda ve bitkilerde hastalık yapanlar, antibiyotik madde
oluşturanlar ve kimya sanayiide kullanılanlar vardır. yenen mantarların
çoğu bazitli mantarlardır. bunların 500 kadar cinsi ve 13500 kadar türü
vardır. sporları şişkin bir hif ucunda 4 tane olarak meydana gelir.
makbul olan türü şemsiye mantarıdır. büyük ve göz alıcı bir şekildedir.
şapkası başlangıçta oval veya yumurta biçimindedir. sonradan çan,
şemsiye veya tabak biçimine döner. rengi beyazımtırak gri ile
esmerimtırak gri arasında değişir. çapı 25-30 cm kadardır. eti yumuşak
ve süt gibi beyazdır. lezzeti güzeldir. yer mantarı da yenir. huni
biçimindedir. şapkasının eti sarımtırak beyaz ve sarı kenarlıdır.
kokusu kayısıyı anımsatır. lezzeti ise karabiberi andırır. hazmı
güçtür.
yararı : etin yerini tutar. protein değeri etten fazladır.
yorgunluğu giderir. düşünme ve öğrenme kabiliyetini geliştirir.
kansızlığı giderir. bedenin gelişmesinde yardımcı olur. romatizma ve
üremi olanlar yememelidir.
margarit (çayır kasımpatı) : dağlarda ve çayırlarda
yetişen hoş çiçekli bir bitkidir. kasımpatıya benzer. dalları
ufaktır. yeşil yaprakları dantela gibidir. çiçeklerin çevresinde beyaz
yaprakları vardır. ortası altın sarısı rengindedir. çiçekleri yaz
aylarında toplanıp kurutulur.
yararı : idrar söktürür. terletir. böbrek taşlarının
düşürülmesinde yardımcı olur. karaciğer hastalıklarında yararlıdır.
egzama, temriye gibi deri hastalıklarında şikayetleri giderir.
marrup (marupa) : ikiçenekliler sınıfının,
simaroubaceae familyasından, amerika'da dokuz türü olan, bileşik
almaşık yapraklı bir ağaçtır. antillerde yetişen şişmarouba amara; 20 m
kadar boyunda bir ağaçtır. kabuğu düz, pürüzsüz, grimsi ve çok acıdır.
kerestesi kıymetlidir.
yararı : ateş düşürür. kalp hastalıklarında yararlıdır.
marul (lactuca) : bileşikgiller familyasından; geniş
ve uzun yeşil yapraklı veya çok yıllık bir bitkidir. tohumları, cinsine
göre esmer veya siyahtır. ılık iklimi sever. ilk ve sonbahar aylarında
ekilir. yurdumuzda bir çok çeşidi vardır.
yararı : sinirleri yatıştırır. uykusuzluğu giderir.
sinirsel kalp çarpıntılarını keser. isteride yararlıdır. erkeklerde
aşırı cinsel istekleri keser. kabızlığı giderir. basur memelerinde
faydalıdır. kandaki şeker miktarını düşürür. kanı temizler. hazmı
kolaylaştırır. nekahat devresinin kolay atlatılmasında yardımcı olur.
bol idrar söktürür. romatizma ve nikris'te yararlıdır. göğsü yumuşatır.
karaciğer ve dalak şişliklerini indirir. böbrek iltihaplarında iyidir.
aybaşı halinin ağrısız ve muntazam olmasını temin eder. suyu, ergenlik
sivilcelerini giderir. yüze tazelik ve hoşluk verir. lapası; kan
çıbanı, apse ve yanıklarda yararlıdır. asabi öksürükleri keser. anne
sütünü artırır.
mayasılotu (egzamaotu) : ballıbabagillerden;
yurdumuzun derhal hemen her bölgesinde yetişen, beyaz tüylerle kaplı,
alçak bir bitkidir. yaprak kenarları alta doğru kıvrıktır. çiçekleri
beyazdır. ev ilaçlarında çiçekli bitki kullanılır.
yararı : mide rahatsızlıklarını giderir. sinirleri uyarır. ateşi düşürür. egzamaya yararlıdır. vücuda kuvvet verir.
maydanoz (midenuvaz) : maydanozgiller familyasından;
yaprakları hoş kokulu ve parçalı, kazık köklü, 30 - 100 cm boyunda,
iki yıllık otsu bir bitkidir. çiçekleri şemsiye halindedir. tohumları
ufak ve esmerdir. meyvelerinin içeriğinde uçucu bir yağ ile apiin adlı
bir glikozit vardır. kökünde, bir miktar uçucu yağ, müsilaj ve apiin vardır.
yaprakları, kökü ve meyvesi kulanılır.
yararı : idrar söktürür. iştah açar. iltihaplı yaraların
iyileşmesini temin eder. aybaşı sancılarını keser. sürmenajda yararlıdır.
yüksek tansiyonu düşürür. kalbin yorulmasını engeller. kansızlığı giderir.
kansere karşı korur. karaciğer şişliğini giderir. safra akışını
kolaylaştırır. vücuttaki zehirli maddelerin atılmasını kolaylaştırır.
vücutta biriken suyu boşaltır. böbrek taşlarının düşürülmesine yardımcı
olur. romatizmada yararlıdır. mide ve bağırsaklarda gaz birikmesini
önler. bağırsak solucanlarının düşürülmesine yardımcı olur. aybaşı
kanamalarının tertipli olmasını temin eder. anne sütünü azaltır ve
böylelikle memelerin şişmesini engeller. cinsel istekleri artırır. görme
gücünü artırır. böbrek iltihabı olanlar maydanoz yememelidir.
mazı (thuja) : servigiller familyasından; pul
yapraklı daima yeşil, ağaç veya ağaçcık durumunda bulunmakta olan bir bitki
cinsidir. ev ilaçlarında yaprakları ve kozalağı kullanılır.
yararı : yaprakları siğilleri yok etmekte kullanılır.
kozalağından bağırsak solucanı düşürücü ilaç yapılır. hamile kalmayı
önlemek için kullanılır. bazı zehirlenmelerde, panzehir olarak
kullanılır. basur memelerinde yararlıdır.
melekotu (angelica) : maydanozgiller familyasından;
dere kenarlarında, çayırlarda ve ormanlardaki ağaçsız alanlarda
yetişen, boyu 3 m kadar, güzel kokulu, otsu bir bitkidir. istanbul,
marmara bölgesi, doğu karadeniz ve beyşehir dolaylarında yetişir. boyu
1- 1,5 m kadardır. 2 veya çok yıllık bir bitkidir. gövdesi
silindiriktir. boyuna çizgiler vardır. içi boştur. mavimtırak yeşil
veya kırmızı renktedir. çiçekleri beyazdır. kökü ve rizomlarında uçucu
bir yağ ve tanen ihtiva eder. yaz ve sonbahar aylarında toplanıp
kurutulur.
yararı : mide ve bağırsak hastalıklarına iyi gelir.
sinirleri kuvvetlendirir. spazmları giderir. astım nöbetlerini giderir.
kuvvet ve iştah verir. nekahat devresinin kısa sürmesini temin eder.
yapraklarından çıkan suya, bir parça pamuk bastırılıp, diş çürüğüne
konursa, ağrıyı keser. kandolaşımını düzenler. terletir. kurutulmuş
melekotu, dövülüp başa sürülecek olursa, bitleri öldürür.
melisa (oğulotu) : ballıbabagiller familyasından; çok
dallı, beyaz çiçekli otsu bir bitkidir. en önemli türü tıbbi
melissadır. istanbul, bursa, ege ve akdeniz bölgesinde yetişir. boyu 30
- 80 cm kadardır. limon kokuludur. çok yıllık bir bitkidir. yaprakları
ince ve yumuşak tüylüdür. çiçekleri beyazdır. yapraklarında tanen,
reçine ve uçucu bir yağ vardır.
yararı : mide ve bağırsak ağrılarını keser. kalbi
kuvvetlendirir. hazımsızlık, baş ağrısı ve migrende yararlıdır.
melankoli, sara, başdönmesi, kulak çınlaması ve sinir krizlerinde
şikayetleri ortadan kaldırır. bayılmalarda kullanılır. mide ve bağırsak
gazlarını söker. aybaşı ağrılarını keser ve aybaşı kanamalarını
düzenler. huzursuzluk ve dertleri giderir. hafıza zayıflığında
faydalıdır.
menekşe (benefşe) : menekşegiller familyasından;
çiçekleri tek renkli, bir veya çok yıllık otsu bir bitkidir. yaprakları
yürek şeklinde ve derhal hemen sapsızdır. genellikle az veya çok koyu
renkli olur. beyaz renklileri de vardır. ilkbahar aylarında çiçek açar.
yararı : terletir. vücuda rahatlık verir. kanı temizler.
vücutta biriken zehirlerin atılmasını temin eder. nikris ve romatizmada
faydalıdır. kabızlığı giderir. sıracada yararlıdır. cilt
hastalıklarında da kullanılır. lapası yaraların iyileşmesini temin eder.
menekşe yağı, egzama ve uyuzu tedavi eder. boğmaca ve boğaz ağrılarında
faydalıdır. sulu temriyeleri de tedavi eder.
mersin (asmar) : mersingiller familyasından; daima
yeşil çalı veya 2-5 metre boyunda bir ağaçcık olan bir bitkidir.
yaprakları deri gibi serttir. çiçekleri beyazdır. kokusu hoştur. 100
kadar türü vardır. yabani mersin akdeniz etrafında yetişir. meyvesine
de mersin denir. küçüktür. tatlı bahratlı ve kokuludur. yenir.
yapraklarında ve çiçek dallarında reçine, tanen, sinaol, terpen,
mirtol, pinen gibi maddeler vardır. meyvelerinde ise uçucu yağ, şeker,
sitrik asit bulunur.
yararı : bronşitte yararlıdır. mesane iltihaplarını da
giderir. nezlede yararlıdır. akciğer iltihaplarında kullanılır. bel
soğukluğunda yararlıdır. ishali keser. mide ağrılarını giderir.
egzamada yararlıdır. saçları boyamakta kullanılır.
meryemotu (mübarekotu) : gülgiller familyasından; doğu, güney ve karadeniz bölgeleri ile istanbul etrafında yetişen bir bitki tipidir.
yararı : yaprakları ve kökü kuvvet verici olarak kullanılır. ishali keser.
meryempelsengi (çalapa) : guttiferae familyasından antil adalarında yetişen bir ağaçtır. kabuklarından reçine elde edilir.
yararı : müshildir. kabızlığı giderir. idrar söktürür.
safra akışını düzenler. sıtma, frengi, kulunç, sarılık, mafsal ağrıları
ve baş ağrılarında kullanılır. bağırsaklarında hastalık olanlar
kullanmamalıdır.
mercimek (merdümek) : baklagiller familyasından;
beyaz çiçekli, bir yıllık bir tarım bitkisi ve bunun besin olarak
kullanılan oval, yassı tohumudur. mart - nisan aylarında ekilir.
ilk çağlardan beri akdeniz bölgesinde yetiştirilmektedir. içeriğinde b
vitaminleri ve fosfor vardır.
yararı : beden ve zihin gücünü artırır. sinirleri
kuvvetlendirir. bağırsaklara yumuşaklık verir. sinir zafiyetlerinde
faydalıdır. kan yapar. anne sütünü artırır. baharatlı çorba şeklinde
yenmesi öneri edilir.
meşe (bişe) : kayıngiller familyasından; kışın yaprak
döken veya her vakit yapraklı olan, uzun ömürlü bir orman ağacı
cinsidir. odunu sık dokulu; ağır, sert ve damarlıdır. erişkin meşenin
odunu, kızıla çalan koyu sarı renktedir. doğal olarak 30'dan fazla türü
vardır. yurdumuzda pekçok çeşidi vardır.
yararı : ishal ve dizanteriyi keser. bağırsak
bozukluklarını giderir. boğaz ve bademcik iltihaplarını tedavi eder.
kanamaları durdurur. basur memelerinden doğan şikayetleri giderir.
meyankökü (piyan) : baklagillerden kalın rizomlu bir
ağaçcıktır. yaprakları tüysü, yaprakçıkları pek çoktur. çiçekleri
beyaz, morumsu veya mavimsidir. başak biçimindedirler. yurdumuzda batı
ve güney doğu anadolu'da yetişir. boyu 50 cm ile 2 m arasındadır. çok
yıllık otsu bir bitkidir. çiçekleri mavi mor renklidir.
meyankökü adı verilen kökleri tatlıdır. içeriğinde glikoz, sakkaroz,
nişasta, tanen, asparagin, yağ, zamk, reçine ve glisirizin vardır.
meyan balı da kökünden elde edilir. üç yıllık kökler kullanılır.
yararı : grip, nezle, anjin ve nefes darlığında yararlıdır.
öksürük ve balgam söktürür. vücuda rahatlık verir. idrar söktürür.
yüksek tansiyonu düşürür. mide - 12 parmak bağırsağı ülseri ve gastriti
tedavi eder. iştah açar, hazmı kolaylaştırır. incebağırsak
iltihaplarını giderir. vücuda serinlik verir. kabızlığı giderir.
fazlası tiryakilik yapar ve zararlı olur.
mısır (zea mays) : buğdaygiller familyasından; 180 -
200 cm boyunda, dik ve yüksek gövdeli, geniş şerit yapraklı, bir yıllık
bir bitkidir. kökü kalın ve saçaklıdır. yaprakları şerit gibi, uzun,
paralel damarlı, sert ve sivri uçlu, sapsız, kenarları, dalgalıdır. iki
çeşit çiçeği vardır. erkek çiçekler gövdenin ucunda salkım başak
şeklinde, dişi çiçekler ise yaprakların koltuğunda koçan halindedir.
dişi çiçeklerin stilusları uzundur ve kınlarının tepesinden dışarı
doğru sarkarlar. bunlar mısırpüskülü denilen kısmı meydana getirirler.
meyvesi, koçanı üstünde sıkışık biçimde dizilidir. rengi açık veya
koyu sarı; esmer veya kırmızımtırak renklidir.
mısırpüskülünün
içeriğinde glikoz, maltoz gibi şekerler, sabityağ, steroller, reçine ve
çok oranda potasyum tuzları vardır. idrar söktürücü, idraryollarını
temizleyici ve hararet verici olarak kullanılır.
mısırözü yağı, mısır tanelerinden çıkarılır. içeriğinde yağ asitleri, a
vitamini, az oranda steroller ve bol oranda nişasta vardır.
mısırözü yağı damarsertliğini engeller.
yararı : daha ziyade mısırpüskülü ve mısırözü yağı
kullanılır. mısır iyi bir besindir. ancak hazmı bir miktar güçtür. guatr
olanların yememesi öneri edilir.
mineçiçeği (kanotu) : mineçiçeğigiller familyasından;
gövdesi dört köşeli, sapsız yaprakları tüylerle örtülü, otsu bitki veya
ağaçcıktır. çiçekleri başak durumundadır. renkleri eflatun veya bazen
de alacalıdır. yurdumuzda yetişen verbana officinalis denilen türü
30-80 cm boyunda, bir veya pekçok yıllık otsu bir bitkidir. otsu kısmı
ve kökü glikozit, tanen ve acı bir madde ihtiva eder.
yararı : sinirleri yatıştırır. yorgunluğu ve uykusuzluğu
giderir. iştah açar. idrar söktürür. terletir. baş, bel ve mafsal
ağrılarını dindirir. göğüs ve kulak ağrılarını keser. romatizma,
lumbago, siyatik ve nikriste yararlıdır.
miskçiçeği (eşekkulağı) : ikiçenekliler sınıfının, dipsacaceae familyasından hoş kokulu bir bitkidir.
yararı : sinirleri yatıştırır. vücuda rahatlık verir.
miskotu (amberçiçeği) : ikiçenekliler sınıfından;
50-100 cm boyunda, sarımtırak renkli, hoş kokulu bir bitkidir.
yapraklarında şekerler, uçucu yağ, a ve b vitaminleri vardır. çiçekli
dalları kullanılır.
yararı : vücuda kuvvet verir. sinirleri uyarır. aybaşı tutukluğunu giderir. iştah açar. safra ifrazatını artırır.
misvak (salvadore persica) : ikiçenekliler sınıfının,
salva doraceae familyasından, doğu afrika'dan hindistan'a kadar uzanan
bölgelerde yetişen ufak bir step ağacıdır. odunu çok liflidir.
dallarının ucundaki kısım diş fırçası yerine kullanılır. meyvesi de
yenebilir.
yararı : dişleri temizler. diş etlerini kuvvetlendirir. ağız kokusunu giderir.
muşmula (beşbıyık) : gülgiller familyasından; kış
aylarında yaprak döken, eğri büğrü övdeli, dallı budaklı ufak bir
ağaçtır. çiçekleri beyaz veya pembe renklidir. meyvesi, buruk ve hoşa
gitmeyen bir tattadır. etlidir. 5 bölmesi vardır. iyice olgunlaştıktan
sonra yenir.
yararı : böbrek kum ve taşlarının dökülmesine yardım eder.
bağırsakların iyi çalışmasını temin eder. incebağırsak iltihabı, ishal ve
dizanteriyi giderir. kan dolaşımını düzenler. sinirleri güçlendirir.
mide hastalıklarında yararlıdır. lumbago ve nikriste kullanılır. ana
karnındaki ceninin düşmesini engeller.
muz (musa) : muzgiller familyasından; sıcak
bölgelerde yetişen, çok yıllık ve çok büyük bir otsu bitki cinsidir.
yurdumuzda antalya ve anamur etrafında yetiştirilir. muz ağacının
gövdesi; toprak altında kök-sap veya soğan durumunda bulunur. yaprakları
bu kök-saptan çıkar. tabandaki çiçekleri meyve verir. meyvelerin tamamı
sarkık bir sapın üstünde toplu halde bulunur. nişasta ve şeker
bakımından zengindir. lezzetlidir. fırında veya güneşte kurutulduğu
zaman çok besleyici bir un verir.
yararı : vücudun gereksinimi olan tüm maddeleri karşılar.
kemiklerin gelişmesini temin eder. nekahat devresini kısaltır. sinir
zafiyeti ve yorgunluğu giderir. böbrek ve mafsal iltihabında, bağırsak
hastalıklarında yararlıdır. müzmin kabızlık çekenler fazla yememelidir.
mürsafi (mürrisafi) : burseraceae familyasından;
çeşitli balsam ağaçlarından elde edilen reçine sakızıdır. hoş kokusu
vardır. ilkçağlardan beri kullanılır. kokusu güçlü, tadı acıdır.
yararı : spazmları giderir. uyarıcıdır. aybaşı tutukluğunu giderir.
mürver (patlangıç) : hanımeligiller familyasından;
türlerinin çoğu kış aylarında çiçekleri döken çalı veya ağaçcık halinde
odunsu, ender olarak da otsu karakterde olan bir bitki cinsidir.
sürgünlerinin geniş bir özü vardır. tomurcukları bol sayıda pullarla
örtülmüştür. çiçekleri beyazdır. meyveleri kabuksuz tane şeklindedir.
20 kadar türü vardır. yurdumuzda doğal olarak bulunur. yaprakları uçucu
yağ, şekerler ve bazı organik asitler taşır. meyvelerinde acı madde,
tanen, şekerler, valerian asidi ve bol oranda renk maddesi bulunur.
yapraklar ve meyveler müshil olarak kullanılır. köklerinde müshil
tesiri vardır. çiçekleri terletici ve hafif yatıştırıcıdır. kullanılan
kısımları; yaz aylarında toplanıp, kurutulur.
yararı : kabızlığı giderir. ateşi düşürür. vücuda rahatlık
verir. idrarı çoğaltır. anne sütünü artırır. nezlede yararlıdır. güneş
yanıklarında da yararlıdır.
şifalı bitkiler sözlüğü - m
etiketler [