yabani enginar (kengel) : bileşikgiller
familyasından; 2 metre kadar boyunda, çok yıllık bir bitkidir.
yapraklarının ucu sivri diken şeklindedir. ev ilaçlarında; kökü ve
yaprakları kullanılır.
yararı : mideyi kuvvetlendirir. sinirleri güçlendirir.
bağırsak solucanlarını düşürür. diş ağrılarını giderir. dişeti
iltihaplarını giderir. hazımsızlığı giderir.
yabani gül (köpekgülü) : gülgiller familyasından; 2-3
metre boyunda bir ağaçcıktır. yaprakları 5-7 parçalıdır. çiçekleri
pembe veya beyazdır. olgun meyvelerine kuşburnu denir. içeriğinde
şekerler, organik asitler ve c vitamini vardır.
yararı : kuşburnu denilen meyvesi idrar söktürür. ishali keser. basur memelerine yararlıdır.
yabanmersini (ayıüzümü) : fundagiller familyasından;
20-50 cm boyunda çok dallı, odunsu bir bitkidir. karadeniz bölgesinin
dağlarında çok oranda bulunur. meyvelerinde; organik asitler,
şekerler, pektin, tanen ve mirtilin denilen bir boya maddesi ile a ve c
vitaminleri vardır. yaprakları ve meyveleri kullanılır.
yararı : yaprakları şeker hastalığında yararlıdır. meyvesi dizanteride etkilidir. ishali keser.
yabanyasemini (sofur) : patlıcangiller familyasından;
yurdumuzun derhal hemen her bölgesinde karşılaşılan, 1-2 m boyunda, çok
yıllık, fena kokulu bir bitkidir. haziran-eylül ayları arasında mor
renkli çiçekler açar. gövdesi sarılıcıdır. meyvesi sarımsı-kırmızıdır.
dallarında dulcamarin vardır. meyveleri; solanın ve solasein taşır.
yararı : deri hastalıklarında kan temizleyici, hafif
uyuşturucu ve romatizma ağrılarını giderici olarak kullanılır. şehveti
keser. salgıları azaltır.
yakıotu (meragülü) : küpeçiçeğigiller familyasından;
nemli yerlerde yetişen, çoğunlukla çok yıllık, ender olarak 1-2 yıllık
bir bitkidir. çiçekleri pembe veya kırmızı renklidir. meyvesi uzun bir
kapsül şeklindedir. yurdumuzda 21 türü vardır. bitkide tanen yağı,
müsilaj ve benzerleri vardır. ev ilaçlarında; epilobium angustifolium,
kıllı yakıotu, dağ yakıotu ve bataklık yakıotu kullanılır.
yararı : kabız ve yumuşatıcı olarak kullanılır. yaprakları
yaraların üstüne konulursa, şişkinlik ve iltihapları dağıtır. idrar
söktürür. vücutta biriken zehirli maddelerin dışarıya atılmasını
sağlar.
yapışkanotu(duvarfesleğeni) : ısırgangiller
familyasından; ılıman bölgelerde yetişen, çok yıllık bir bitkidir.
genellikle duvarların üzerlerinde ve diplerinde bulunur. yaprakları
almaşık ve tam kenarlıdır. çiçekleri ufak kümeler halindedir.
yararı : idrar söktürür. kansızlığı giderir. dizanteride yararlıdır. göğsü yumuşatır. rahatlık verir. şeker hastalığında yararlıdır.
yasemin (yasemen) : zeytingiller familyasından; kışın
yaprak döken veya her vakit yeşil olan bir çalı veya sarılıcı odunsu
bir bitkidir. genç sürgünleri yeşildir. çiçekleri salkım durumundadır.
200 kadar türü vardır. sarı çiçekli yasemin, hakiki yasemin yurdumuzda
yetişir. tıbbi yasemin, beyaz çiçekli ve hoş kokuludur.
yararı : romatizma, nikris ve mafsal ağrılarını giderir. ateş düşürür. kabızlığı giderir.
yavşanotu (avrupaçayı) : sıracagiller familyasından;
çiçekleri mavi veya beyaz renkte olan bir bitkidir. oval saplıdır.
duvar çatlaklarında yetişir. taze iken kokusuzdur. kuruduktan sonra
güzel kokar.
yararı : hazmı kolaylaştırır. baş ve kulunç ağrılarını keser. çay gibi içilir.
yenibahar (pimenta) : mersingiller familyasından;
amerika'nın tropikal bölgelerinde doğal olarak yetişen ve baharat elde
edilen bir bitkidir. her tarafı kokuludur. kokusu ve tadı; tarçın,
karanfil, karabiber ve hindistancevizininkine benzer. baharat olarak
kullanılır.
yararı : damar sertliğini engeller. hazmı kolaylaştırır. mide
ve bağırsak gazlarını giderir. unutkanlığı giderir. vücudun direncini
artırır.
yerelması (helianthus tuberosus) : bileşikgiller
familyasından; basit yapraklı, yüksek, çok yıllık otsu bir bitkidir.
toprak altındaki yumruları inulin bakımından zengindir. yumruları
kullanılır.
yararı : şeker hastaları için yararlıdır. besleyicidir.
vücudun direncini artırır. kabızlığı giderir. anne sütünü artırır. bol
idrar söktürür. böbreklerin ve pankreasın tertipli çalışmasını temin eder.
basur memelerine yararlıdır. romatizma, nikris ve mafsal ağrılarında
şikayetleri azaltır. cildin hoş olmasını temin eder.
yılanyastığı (danaayağı) : yılanyastığıgiller
familyasından; yaprakları büyük ve koyu kırmızı olan mide bulandırıcı
bir koku salan, büyük yumrulu bir bitkidir. istanbul etrafında, ege ve
akdeniz bölgesinde yetişir.
yararı : ateşi düşürür. terletir, vücuda rahatlık verir. sinirleri uyarır.
yonca (kelekotu) : baklagiller familyasından; bir
bitki cinsidir. pekçok türü vardır. kokulu yonca yurdumuzda yetişen
30-100 cm boyunda, iki yıllık otsu bir bitkidir. gövdesi silindir
biçiminde, tüysüz açık yeşil renkli, boyuna çizgili ve çok dallıdır.
yaprakları saplıdır. çiçekleri sarı renkli ve hoş kokuludur. dalların
ucunda dik salkımlar halindedirler. çiçekli ve yapraklı dalları;
kumarin, melilotik ve kumarik asitler ve uçucu bir yağ taşır.
yararı : romatizma ağrılarını giderir. ishali keser. midenin tertipli çalışmasını temin eder. sinirleri yatıştırır. baş ağrılarını dindirir.
yosun (moss) : çiçeksiz bitkilerin; suların yüzünde veya diplerinde bulunmakta olan bir şubesidir.
yararı : sürüldüğü yerleri zayıflatır. haşlanması bağırsak kurtlarını döker. saçlar yıkanırsa kuvvetlendirir.
yulaf (alef) : buğdaygiller familyasından; daha ziyade hayvan olarak yetiştirilen otsu bir bitkidir. nişasta bakımından zengindir.
yararı : çocukların hazım zorluklarını giderir. bedeni ve
ruhi yorgunlukları giderir. idrar söktürür. vücuda rahatlık verir.
kandaki şeker miktarını düşürür. iktidarsızlığı giderir. guatrı engeller.
mide ve bağırsak bozukluklarını giderir.
yüksükotu (digitalis) : sıracagiller familyasından;
avrupa, batı asya ve akdeniz bölgesinde yetişen, iki veya çok yıllık
otsu bir bitkidir. yaprakları rozet şeklindedir. çiçekleri dik ve uzun
olup salkım şeklindedir. 40 kadar türü vardır. yurdumuzda 10 türü
yetişir. içeriğinde kardiyotonik (kalbi kuvvetlendirici) glikozitler
taşır. zehirlidir. ev ilaçlarında çok dikkatli kullanılması ve tavsiye
edilen miktarın aşılmaması gerekmektedir.
yararı : kalp ilaçlarında kullanılır. nabız atışını azaltır. kan dolaşımını yavaşlatır.