ana sayfa    sözlükler    bilgisayar sözlüğü

a+: bilgisayar sektöründe geçerli bir sertifika. sertifikayı alabilmek için belirli bir sınavın geçilmesi zorunludur. sınav program ve donanım olmak üzere iki bölümden oluşur. başarı gösteren olunursa microsoft' un ki gibi bir sertifika verilir. bu sertifikanın pekçok sektörde geçerliliği vardır.

a/ux: apple macintosh'lar için geliştirilmiş bir unix işletim sistemi.

abacus: üstünde bir çubuğa sıralanmış, sağa sola kaydırılabilen toplar bulunmakta olan hesap makinesinin esası sayılan bir alet. kendi başına hesap yapmasa da sayılan sayıları insanlara hatırlatarak hesaplamaya yardımcı olur.

abort: işletim sistemi üstünde yazılım çalışırken doğal olmayan bir sebepten yazılımın durması veya durdurulması. sonuçta yazılım ya da işletim sistemi bir kusur mesajı verir. kusur mesajının üstünde devam, yazılımı kapat seçenekleri vardır.


accelerator board: bilgisayarınızı hızlandırmak için takılan kart. bu kartların fonksiyonu, bilgisayarın cpu'sunun üstündeki bazı işleri alıp kendi üzerlerinde çalıştırmasıdır. böylece cpu'nun yükünü hafifletip bilgisayarınızın performansını arttırırlar.

acces: bir bilgiye, belleğe, diske, cd-rom'a vb. erişmek.

acces code: erişim kodu. (şifre)

access rime: erişim için geçen vakit.

access point: wan'larda telsiz sinyallerinin güçlendirilmesi ve paylaştırılması için kullanılan bir araçtır. kablolu lan'larda hub'lara benzer şekilde, access poınt'ler de, veri paketlerinin telsiz ağlarda paylaşımını temin eder. access point'ler sinyalleri güçlendiren ve daha uzak mesafelere ulaştırılmasını sağlayan repeater görevini de görür.


access privileges: giriş izni. bilgisayar üstündeki dosyalara giriş ve dosyalar üstünde değişiklik yapmak için kullanıcılara tanımlanan haktır.

account: hesap. işletim sistemlerinde bir kişi adına açılan kullanıcı adı ve giriş şifresidir. bundan başka kişinin erişim hakları ve kullanım hakkında diğer bilgilerinin kaydedilmesi için de kullanılabilir.

acd (automatic call distribution) : otomatik çağrı dağıtımı. gelen çağrıları merkezi ofisten değişik yerlerdeki çalışanlara yönlendiren cihaz veya servis.

acls (access control lists): geçiş kontrol listeleri. ağ üstünden transfer edilen verilerin kimden geldiği, kime gideceği ve verinin büyüklüğü gibi kriterlerinin tutulduğu listedir.

acronym: kısaltma. özel isimlerin kısaltılması baş harflerini birleştirerek yapılır. örnek: acls (access control list)


active: etkin. işletim sistemlerimizin üstünde kullanımda olan yazılımların ve dosyaların durumlarını belirtmek için kullanılır. örnek: ıcq yazılımı açık ve kullanılmaktaysa o anda ıcq yazılımı etkin demektir.

active matrix (aktif matriks) : taşınabilir bilgisayarların sıvı kristal ekranlarında kullanılan teknoloji, tft olarak da bilinir. pasif matris (çift taramalı - dual scan) ekranlara göre daha geniş bir açıdan iyi görüntü temin eder.

active-x: microsoft firmasının hazırladığı işletim sistemlerinde java dili gibi internet üstünde çalışan yazılımlar hazırlamak için kullanılan gelişmiş bir yazılım geliştirme dilidir.

@ (at işareti): bu işaret klavyede q tuşu ( f klavyede f tuşu) ve alt gr tuşlarına birlikte basılarak yazılır. en yaygın kullanıldığı yer e-mail adresleridir, kullanıcı ve elektronik postanın gideceği posta sunucusunun adlarının birbirlerinden ayrılmasına yarar. örnek; m1963k@tnn. net

ada: abd savunma bakanlığı tarafından geliştirilmiş eski bir programlama dilidir.


adapter (adaptör) : bir donanım veya elektronik parçanın başka bir donanım veya elektronik parçaya, gelişi hoş bir fonksiyon kaybına yol açmadan bağlanabilmesini sağlayan cihaz.

adc (analog digital convertor): gelen anolog sinyalleri alarak dijital sinyallere çeviren cihazdır.

add-in : ana programa eklenebilen ek yardımcı programlar için kullanılır.

add-on : bir bilgisayarın kapasitesini artırmak için takılan bir donanım birimi olabileceği gibi, ana programın özelliklerini artıran yardımcı bir program da olabilir.

address: ulaşılmak istenen bilgi, bölüm, kayıtın bulunduğu yeri ifade eder. internet üstünde üç değişik adres kullanılır: e-posta adresi, mac adresi, ip ya da internet adresi.


administrative domain: yönetsel alan. tek bir kişi, birim, sistem tarafından yönetilen alandır.

administrator: sistem yöneticisine verilen ad. sistem pekçok makineden oluşturulmuş bir ağ veya tek bir makine üstünde olabilir. admınıstrator sistemin geliştirilmesi ve sorunların çözümünden sorumlu kimsedir.

adn/advanced digital network: 56 kbps leased-line lar için kullanılan bir ağ çeşididir.

ads/automatic driver signing: otomatik sürücü atlama. windows tabanlı işletim sistemlerinde başlangıçta bilgisayar kilitlenmesi yaşanan durumlarda kilitlenmenin sebeplerini belirler. bu sebepleri işaretleyerek bir sonraki başlangıçta problemleri atlanmasını temin eder.

adsl (asymmetric digital subscriber line) : asimetrik sayısal abone hattı. varolan telefon hatları üstünden yüksek bant genişliğinde sayısal verilerin iletilmesini sağlayan teknoloji. çevirmeli telefon servislerinden değişik olarak devamlı bir bağlantı temin eder. adsl, tıpkı hat üstünden analog (ses) bilgilerin iletilmesine de izin verir.


adventure: macera oyunlarına verilen isimdir.

af/auto focus: bu özellik kameralarda netliğin otomatik olarak sağlanması için kullanılır.

agent : ajan. ınternet'te bilgi toplayan bir yazılım. sizin olmadığınız zamanlarda da bazı servisleri periyodik olarak yerine getirebilir. verdiğiniz parametrelere göre ilgilendiğiniz bilgileri toplar, bunları günlük veya belirlediğiniz periyotlarda size sunar.

aggregate: toplu işlem. işletim sistemlerimiz veya programlarımız üstünde tek bir değerle değil bir grup değer üstünde çalışan işlemlerdir.

agp (accelerated graphics port) : üç boyutlu grafiklerin sıradan pc'lerde gösterilmesini sağlayan bir arabirim spesifikasyonu. ıntel tarafından geliştirildi.


aix: unix tabanlı bir işletim sistemi.

aldus pagemarker: masaüstü yayıncılık programlarından biri. bu programla oluşturduğunuz grafikler üstünde basitçe değişiklik yapabilirsiniz.

algorithm : bir problemi çözmek için belirlenmiş kurallar veya işlemler.

alias: takma isim. uzun ve hatırlaması zor isimler yerine kısa ve hatırlaması kolay isimler tanımlamak.

aliasing: bilgisayar ekranında gördüğümüz çizgiler, eğriler ve simgelerin kenarlarının tırtıklı gözükmesine alıasıng denir. ekran çözünürlüğünü yükselttikçe bu bozulmalar azalır.


allocate: bir bilgisayar üstünde ram ve hareketsiz diskin tümünü veya bir bölümünü ileride kullanmak için ayırmak. genelde yazılımlar bu işlemi kullanırlar.

alignment: kelime işlem ya da masaüstü yayıncılık programlarında metnin kenarlara yanaşık olma durumunu belirler. sağa, sola yanaşık veya ortalanmış olabilir.

alpha: dijital firması tarafından üretilen 64bit bir işlemci tipidir.

alphanumeric: rakam, kelime ve özel sembollerden oluşmuş karakter topluluğu.

alt key: pc'lerde kullanılır. alt key tuşu başka bir tuşla birlikte basıldığında yazılımların özelliğine göre farklı fonksiyonlar görür.


amd: ıntel'in peşinden dünyanın büyük ikinci pc işlemci üretici firmasıdır.

amiga: commodore firması tarafından üretilen genelde oyun hedefli kullanılan bilgisayar. günümüz standartlarının altında bir bilgisayar.

analog: sürekli değişken bir akış durumunda bulunmakta olan verilere "analog" adı verilir. bilgisayarlar direkt analog veriyi işleyemezler, gelen analog verileri dijitale çeviren arabirimlerin kullanılması gerekmektedir.

anchor: html dosyalarının içerisinden başka bir sayfaya ya da başka bir bölgeye geçmek için kullanılır. altı çizgili mavi metin biçiminde görüntülenir.

animation: kullanıcının ilgisini belli bir yöne yöneltmek için yapılmış, grafiklerin belirli bir düzene göre canlandırılması işlemi .


annotation: doküman üstüne, dokümana zarar vermeden eklenen not. bu notlar doküman ile ilgili bilgi vermek için koyulabilirler.

analog : analog teknoloji, belirli bir frekansdaki alternatif elektromanyetik akımın, değişken frekansdaki işaretlere veya taşıyıcı dalgaların büyüklüğüne eklenmesi ile gerçekleştirilen elektronik iletim. yayın ve telefon iletişimi analog teknoloji kullanılarak gerçekleştirilir.

analog-to-digital conversion (adc) : analogdan sayısala dönüştürme. değişken (analog) bir sinyalin içeriği değişmeksizin çok seviyeli (sayısal) bir işarete dönüştürülmesi.

ansı/american national skyline industries: amerika ulusal standart enstitüsü. bilgisayar ve iletişim gibi pekçok alanda a. b. d. standartlarını belirleyen kurum. bu standartlar ansı standartları olarak da bilinir.

anti aliasing: 3d grafik kartlarında grafik işleme tekniklerinden birine verilen isimdir. bilhassa gelişmiş üç boyutlu oyunlar gibi yüksek grafik ayrıntı seviyesine sahip programlarda sık sık kullanılan bu yöntem, ekranda beliren görüntünün daha doğal olması amacıyla geliştirilmiştir.


anti glare screen: bilgisayar ekranlarının çevreden aldıkları ışığı yansıtmasını önlemek için kullanılan yansıma engelleyici bir filtredir.

anti radiation shield: bilgisayar ekranlarının yaydığı elektromanyetik dalgalardan korunmak için filtredir.

anti-virüs programı : bilgisayar disklerinde bilinen veya potansiyel virüsleri arayıp bulan ve yok eden bir yazılım türü.

any key: bilgisayarın klavyesi üstündeki gelişi hoş bir tuş.

apı (application programming ınterface) : uygulama programlama arayüzü. diğer programlarla bilgi alışverişinde bulunmakta olan yazılımları yazan programcılar tarafından kullanılır.


append: metin belgelerinin birbiri sonuna eklenmesi işlemidir.

apple macintosh: apple firması tarafından geliştirilmiş bir tür bilgisayardır, tıpkı zamanda mac olarak da adlandırılır. bu bilgisayarlar çok yaygın olarak kullanılan pc türü cihazlarla uyumlu değildir ve kendilerine has programları vardır.

applet : ufak bir uygulama yazılımıdır. java diliyle oluşturulur ve bir html sayfasına yerleştirilir.

appletalk: apple bilgisayarlar arasında iletişimi sağlamak için yapılmış bir protokol.

application: bilgisayar üstünde yapılan uygulamalara verilen isimdir.


application layer : uygulama katmanı. osı (open sytems ınterconnection) referans modelinde 7. katman. e-mail, dosya transferi ve terminal emülasyonu gibi işlemlere servis verir.

application server : uygulama sunucusu. dağıtık yapıdaki bir ağda bulunmakta olan bir bilgisayarda çalıştırılan sunucu programı. üç katmanlı uygulamaların bir parçasıdır. bu üç katman: kullanıcı arayüzü (guı), uygulama sunucusu ve veritabanı sunucusudur.

architecture: bilgisayarlar ve ağlarda genel yapıyı, elektronik bileşenleri, bilgisayarın iç yapısı ve işletim sistemlerini belirler.

archie: istediğiniz bilgileri internet üstünde arayıp bulan ve bu bilgileri düzenleyen bir yazılım.


architecture : mimari. bilgi teknolojilerinde, bilhassa bilgisayarlarda ve networklerde mimari, genel yapıyı, elektronik komponentleri, bilgisayarın iç yapısını ve işletim sistemini belirler.

arcnet: bir ağ tipi. bu ağ içerisinde en çok saniyede 2, 5 megabit hıza ulaşılabilir. günümüz teknolojisine göre yavaş bir ağ türüdür.

argument: argüman. işletim sistemi veya işletim sistemi üstündeki yazılımların içerisindeki fonksiyonlara verilen değer ya da isim.

arp/address resoluion protokol: internet ve ağ üstünde göndermek istediğimiz paketlerin ıp adreslerine doğru dağıtılmasını sağlayan bir iletişim protokolüdür.

arpanet: internetin esası sayılabilecek dünyanın ilk ağının ismi. öncelikle amerikan ordusuna hizmet vermek üzere kurulmuştu. daha sonra diğer ağların gelişmesi ve büyümesi ile tamamen hizmet dışı kaldı.


arrow keys: ok tuşları. bilgisayar klavyesi üstünde bulunmakta olan sağ, sol, yukarı, aşağı tuşları.

artificial intelligence: yapay zeka. bilgisayarlarımızın insanlar gibi düşünmesi ve davranması için yapılan çalışmaların tamamına verilen isim.

ascending order: bir verinin ufak değerden büyük değere doğru sıralanması. sayılar 0'dan 9'a doğru, harfler a'dan z'ye doğru sıralanır.

ascıı/american standard code for ınformation ınterchange: : metin dosyalarında en fazla kullanılan formattır. bir ascıı dosyasındaki her bir karakter, 7 haneli ikili sayı sistemi ile gösterilirler. bu şekilde 128 adet karakter gösterilebilir.

asp/active server page: bir tür programlama dili. daha çok sunucu taraflı teknolojilerin kullanılmasına imkan temin eder. asp ile yapılan ifadeler çalıştırılınca, netice çalıştıran kişiye html şeklinde gönderilir.


aspect ratio: bilgisayar üstünde yapılan grafik işlemlerinde grafiğin yatay ve dikey ölçülerinin birbirlerine oranı. bu oranın korunması grafiğin bozulmaması için mühimdir.

assembler : esas bilgisayar komutlarından meydana gelen ve komutları bilgisayar işlemcisinin anlayabileceği biçimde ikili kod haline çeviren bir yazılım.

assign: atama. bilgisayar üstünde bir alana veya değişkene değer atanması. örnek , excel programında a1 hücresine istediğiniz bir değeri assıgn edebilirsiniz .

associate: ilişkilendirme. bir dosya tipini bir yazılım ile bağlama. örnek : *. avi dosyasını windows media player ile ilişkilendirebilirsiniz.

asterisk: yıldız biçimindeki simge. bilgisayar üstünde pekçok fonksiyonu vardır. hesap makinesi, programlama, elektronik tablolarda kullanılır.


asynchronous : zamanuyumsuz. bilgisayar programlamasında işlemlerin birbirlerinden bağımsız olarak yapılabilmesidir. istemci/sunucu modeli kullanılarak sunucular, pek çok istemciden gelen zamanuyumsuz çalışma taleplerini yönetebilirler.

atm (asynchronous transfer mode) : veriyi 53 byte'lık hücrelere bölen ve onları sayısal işaret teknolojisini kullanarak fiziksel bir ortam üstünden ileten bir anahtarlama teknolojisi. yüksek hızlı iletimin avantajını kullanmak için tasarlanmıştır.

attribute: çeşitli programlarda, kullanılan kontroller için verilen parametrelerdir. bazı parametrelere farklı karakterlerde değerler verilebilir. bazıları ise olduğu gibi kullanılırlar.

audio card: ses kartı. bilgisayar üstünden ses dosyalarının dinlenebilmesi için gereken kart. bu kartlar anakartın slotlarına takılı ya da anakart üstünde de (on board) olabilirler.

audit trail: sistem içerisindeki kullanıcıların belli vakit içerisinde kullandıkları kaynakların ölçülmesi için bu kaynakların kayıtlarının tutulması işlemidir.


örnek: sistem içerisindeki kullanıcıların bilgisayarları üstünde yaptıkları farklıların kayıtları tutulabilir.

aup: okuma ve yazma kafaları hareketsiz olan sistemlerde, veri yazılan ve okunan ortamı harekete geçirmek için kullanılır.

authentication : onaylama. özel veya herkese açık ağlarda, ağa bağlanan kişinin kimliğinin tespiti için lazımdır. işlem şifre girilerek gerçekleştirilir.

authoring tool: multimedya uygulamalarını hazırlamak için kullanılan yazılımlardır. bu tür yazılımlar, programlama bilmeyenler için büyük bir kolaylık temin eder.

authorization : izin. sisteme giriş izni vermek. çok kullanıcılı sistemlerde sistem yöneticisi, sisteme girebilecek kişilere giriş izni ve kişilere bağlı olarak da sistemde yapabileceği işlemler için belirli izinler verir.


authorware: multimedya gösteriler yaratmak için geliştirilmiş program yazılımları.

autoexec bat: bilgisayarda bulunmakta olan bir dosya. bu dosya bilgisayar ilk başlatıldığı vakit çalıştırılmak üzere içerisinde dos komutları barındırır. bu dosya içerisinde yer alan sistem komut yığını otomatik olarak çalıştırılıp ilgili lazım ayarlamaları yapar.

automation: otomasyon. bir işin bilgisayar ya da iş için lazım olan cihazlar ile otomatik olarak yapılması.

autorec soner: bilgisayarınızda ses kaydı yaparken, ses kaydının en yüksek kalitede kaydedilmesini sağlayan alıcı.

aux: müzik kaynağının bağlanabildiği bir bağlantı türü. genellikle müzik seti ve videolarda kullanılır.


auto-answer: modemler için kullanılan bir özellik. bilgisayarınızın başında olmadığınız vakit modemin gelen çağrıya cevap vermesi işlemidir.

auto-run: bilgisayarın cd-rom sürücüsüne yeni bir cd takıldığında, windows işletim sistemi hemen harekete geçerek bunu inceler. şayet cd üstünde ideal program varsa, o vakit windows bu cd üstündeki programı kendiliğinden çalıştırır. bunun olmasını sağlayan ve cd üstündeki programın bir parçası biçiminde tasarlanan ufak programa genellikle auto-run yazılımı denir.

auto-sawe: otomatik koruma. bazı yazılımların auto-save özelliği vardır. bu özellik yazılımın içerisinde bir dosya üstünde çalışırken yazılımın dosya üstünde yaptığımız farklılıkları belli aralıklarla otomatik olarak kaydetmesini temin eder.

auto-self test: bilgisayarınız açıldığında hızla kendini gözden geçirir ve genel bir arıza kontrolü yapar. bu şekilde hafıza modülleri ya da işlemci gibi hayati parçalarda önemli bir arıza olup olmadığını anlamaya çalışır, şayet arıza bulur ve açılmazsa o vakit sesli sinyalle bunu bildirir. ancak bu özellik yalnızca bilgisayarınıza has değildir, faks ve basınç makinesi gibi cihazlarda da bu tür bir test uygulanır.

auto-start: bu tür yazılımlar genellikle bilgisayarın açılmasıyla beraber çalışmaya başlarlar. çok çeşitli türden olabilir ve değişik işler yapabilirler. windows işletim sisteminde, bilgisayar açıldığında çalışmaya başlayan auto-start özelliği olan programdır.


avc ( automatic volume control ): gelen ses üstünde alçak ses sinyalinin büyüklüğüdür.

avı ( audio video interleaved ): video ve ses dosyası formatıdır. dosya uzantısı . avi'dir. windows işletim sistemi ile beraber gelen media player adlı yazılım bu görüntü dosyasını oynatabilir.