?

Ankilozan spondilit

Ankilozan spondilit

Ankilozan spondilit ağrılı, ilerleyici bir romatizmal hastalıktır. esasda omurgayı etkilemekle beraber, diğer eklemleri, kiriş ve bağları da etkileyebilir. zaman zaman göz, akciğer, barsak ve kalp tutuluşu da görülebilir.



omurga



omurga, 24 omur ve bunlar arasındaki 110 eklemden oluşur. omurgada 3 bölüm vardır: 7 boyun omuru, 12 sırt omuru ve 5 bel omuru. boyun bölgesi çok hareketlidir. sırt bölgesinde her bir omur, iki yandan kaburgalarla birleşir. bel bölgesinin alt kısmında yer alan sakrum kemiği, leğen kemiği içerisinde yuvalanmıştır. sakrum ve rehabilitasyon, hastalığınızın tedavisinde çok önemli yer tutar. günlük egzersizleriniz ve korumanız gereken pozisyonlar size öğretilecektir.



kalça ve omuzlarınız başta olmak üzere bazı önemli eklemlerinizin hareketliliğini arttırmayı da öğreneceksiniz. hareketsizlik, kaslarınızın gücünün azalmasına ve boylarında kısalmaya sebep olabilir.



yapacağınız güçlendirme ve germe egzersizleri, kaslarınızın gücünün ve esnekliğinin korunmasında, arttırılmasında da çok mühimdir.



egzersizlerinizi tertipli olarak yapma alışkanlığı edinmeniz çok mühimdir.



günlük egzersizler, hastaların kendi kendilerine uygulayacakları tedavinin önemli bir yönüdür. tertipli yapılan egzersizler, as tedavisinde çok önemli bir yer tutar. egzersizlerin iyi bir biçimde öğrenilmesi ve tertipli olarak yapılması lazımdır. bütün egzersizler en az günde 1 kez, hatta daha iyisi 2 kez yapılmalıdır.



akciğer kapasitesinin arttırılması için, bütün hareketler solunum egzersizleriyle birlikte uygulanmalıdır. bütün hareketlerde, hareketi yaparken burundan derin nefes alıp, başlangıç pozisyonuna dönerken ağızdan üfleyerek nefes verilmelidir.





ateş ve gece terlemesi.



tipik belirtiler bunlar olmasına rağmen, zaman zaman değişik biçimlerde başlangıç görülebilir. belde belirgin bir ağrı olmaksızın, kaba etlerde zaman zaman bir tarafta, zaman zaman diğer tarafta değişici biçimde ağrı ile başlaması da sıktır. bu ağrı bele, uyluğa yayılım gösterebilir. zaman zaman de sadece topuk ağrısı, göğüs ağrısı ile başlayabilir.



sabahları daha kötü oluyorum



bu beklenen bir şeydir. hastalığın tipik özelliklerinden biri, gecenin geç ve sabahın erken saatlerinde ağrı ve sertliğin belirgin olması ve gün içerisinde hareket ya da egzersizlerle düzelmesidir. benzer biçimde sinema ya da tiyatroda uzun müddet oturduktan, ya da uzun müddet araba kullandıktan sonra ağrı ve sertlikte artma olabilir.



as öteki eklemleri tesirler mi ?



evet. as zaman zaman, kalça, diz, ayak bilekleri ve omuzda ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığına sebep olabilir. topuklarda ağrı görülebilir. az sayıda hasta çene eklemi de etkilenebilir.



as öteki organları tesirler mi ?



evet. zaman zaman göz, kalp, akciğerler ve böbrekleri etkileyebilir. bunlar yaşamsal problemler yaratacak tesirler değildir ve daha kolay tedavi edilebilirler.



as gözü nasıl tesirler ?



as gözün bazı bölümlerinde yansısal olaya sebep olabilir. bu taktirde genellikle ilk belirti, görmede hafif bulanıklaşmadır. ama, kızarık bir gözle birlikte keskin bir acı da esas belirti olabilir. kalıcı hasar oluşmaması için derhal tedavi edilmelidir. bu taktirde bir göz doktorundan yardım almak ve ona as hastası olduğunuzu belirtmek yerinde olacaktır. göz hekiminin vereceği göz damlaları yangıyı kısa sürede azaltacaktır. yangı dirençli ise, bu damlaları uzun müddet kullanmak lazım olabilir.



as kalbi nasıl tesirler ?



as'de zaman zaman kalp hafif derecede etkilenebilir. hastaların çoğunda o kadar hafiftir ki, ortaya çıkarmak kolay değildir. kalp kapakları ve ileti sisteminde bozukluk ortaya çıkabilir. ancak, bunlar genellikle hastalarda gelişi güzel bir problem yaratmaz.



as akciğerleri nasıl tesirler ?



göğüs kafesi eklemleri ve kaslarını etkileyerek, bilhassa soluk alıp verme, öksürme, aksırma, esneme, ıkınma sırasında ağrıya sebep olabilir. akciğerlerin tamamen havalanmasında bozulmaya yolaçar. bazan akciğerlerin iç yapısında da tutuluşa sebep olabilir. bu nedenlerle, as'te solunum egzersizleri çok önem taşır. as'in geç dönemlerinde göğüs duvarı tamemen sabit hale gelebilir ve akciğerlere hava giriş çıkışı etkilenebilir. bunun anlamı, solunumun durması demek değildir. soluk alıp verirken, diyafram kası devamlı çalışır ve karnınız hareket eder. aşırı yemek ve kalın giyinmek solunum için gereken çabayı arttıracağından, bunlardan kaçınmanız sizi daha rahat ettirecektir. sigara içmemek çok mühimdir. sigara içilmesi solunumu zorlaştıracağı gibi, ciddi göğüs hastalıklarına da sebep olabilir.



as böbrekleri nasıl tesirler ?



az sayıdaki, ileri as'li bazı hastalarda böbreklerde amiloid adı verilen bir proteinin birikmesi sonucunda böbrek yetmezliği ortaya çıkabilir. steroid yapıda olmayan yangı giderici ilaçlar da uzun süreli kullanımda bazı böbrek sorunlarına yol açabilir.



başka tesirler var mıdır ?



kilo kaybı, hafif ateş, yorgunluk, kansızlık ve zaman zaman depresyon görülebilir. iyi beslenmeli ve istirahat etmelisiniz. kansızlık için gerekirse doktorunuz size ideal ilaçları verecektir.



as'li hastalarda görülebilen önemli bir sorun de osteoporoz'dur. osteoporoz, kemiklerin yoğunluğunun azalması ve daha gözenekli hale gelmesiyle karakterli bir hastalıktır. en önemli neticeleri ise, omurlar ve kalça başta olmak üzere kolay kemik kırıklarının ortaya çıkmasıdır. tanı için bazı laboratuvar incelemeleri ve kemik yoğunluğu ölçümü lazımdır. tedavide, hekiminizin ideal göreceği ilaçlar ve tertipli yapacağinız egzersizler yararlı olacaktır.



as herkesi aynı biçimde mi tesirler ?



hayır. as çok değişken bir hastalıktır. birbirlerinin aynı olan iki as olgusu yoktur. bazı hastaların derhal hemen hiç yakınması yokken, bazılarının çok önemli derecede yakınmaları olabilir.



buna rağmen, açıkça bilinmelidir ki egzersiz yapan hastaların durumu, egzersiz yapmayanlardan çok daha iyidir.



ameliyat olmam gerekecek mi ?



büyük ihtimalle hayır. bu hastalığın tedavisinde cerrahi girişimler pek az yer tutar. as'li hastaların yaklaşık %6'sı kalça protezine ihtiyaç duyar. bu protez sayesinde hastanın eski hareketliliğine kavuşması önemli ölçüde başarıyla sağlanır ve zarar görmüş eklemden kaynaklanan ağrı ortadan kalkar. omurgalarında aşırı kamburluk ortaya çıkan pek az sayıdaki hastada, bu durumun düzeltilmesi için cerrahi girişim uygulanması gerekebilir.



hangi ilaçları kullanmam lazımdır ?



as tedavisinde esas amaç ağrının azaltılması, vücut pozisyonunun ve eklem hareketliliğinin korunmasıdır. hastalar ağrı nedeniyle bazı hareketlerden kaçınırlar. hastalığın doğası gereği, istirahat ağrıyı daha da arttırır ve bundan başka eklem hareketliliğinin azalmasına, vücut pozisyonunun bozulmasına yol açar. as'li hastaların %80'inden fazlası ağrı, sertlik ve yangıyı azaltmak amacıyla steroid olmayan yangı giderici ilaçlar kullanırlar. geceleri yatarken kullanılan ilaç, gecenin iyi geçmesini, sabah daha rahat kalkmasını ve sertliğin azalmasını temin eder. gerekirse, gündüzleri ek bir doz da kullanılabilir. ancak, bazı hastalarda bu ilaçların başta mide-barsak sistemi olmak üzere bazı yan etkileriyle karşılaşılabilir. bu hastalarda ise, mide koruyucu ilaçlardan yararlanılır ya da yalnızca parasetamol gibi basit ağrı kesici ilaçlar öneri edilir. bazı hastalarda, steroid olmayan yangı giderici ilaçlar yeterli olmaz. bu hastalarda, sulfasalazin (salazopyrin) ya da metotreksat gibi ilaçların tedaviye eklenmesi gerekebilir.



unutmayınız ! ilaç tedavisinin esas hedefi, ağrınızı azaltarak, hareketliliğinizin devamını ve böylece çalışmanızı, egzersizlerinizi daha rahat yapmanızı ve vücut pozisyonunuzu korumanızı sağlamaktır.



as yaşamı tehdit eder mi ?



as, neredeyse hiçbir vakit yaşamı tehdit etmez.



hastalık çocuklarımda ortaya çıkar mı ?



hasta olan baba ya da annenin hla-b27 genini çocuklarına iletme ihtimali %50'dir. ancak, bu geni taşıyan herkeste as ortaya çıkmaz.



siz hastaysanız, çocuğunuzda as gelişme ihtimali %10; şayet çocuğunuzda hla-b27 geni varsa %20'dir. hasta dede ya da nineden toruna as hastalığının geçme ihtimali ise %5'tir.



eğer çocuğunuzda erken as bulguları gelişirse, bu konuda uzman bir hekime danışmanız yerinde olacaktır.



as ile birlikte olan başka hastalıklar var mıdır ?



psoriazis (sedef) adı verilen hastalık as ile birlikte olabilir. psoriaziste vücut derisi ve saçlı deride pullanmalar vardır. psoriazis zaman zaman değişik biçimlerdeki eklem tutuluşlarına da yol açabilir. klamidya adlı bir bakterinin yol açtığı ve cinsel ilişkiyle bulaşan bir enfeksiyon hastalığı olan nonspesifik üretrit olarak bilinen hastalık zaman zaman reiter sendromuna yol açabilir. ülseratif kolit ve crohn hastalığı da as ile ilişkilidir, ancak nedenleri bilinmemektedir. bu iki hastalığın belirtileri kanlı ishal, ateş, kilo kaybı ve bazı hastalarda çevresel eklem tutuluşudur.



kendimde as olup olmadığından nasıl emin olabilirim ?



as tanısı klinik bulgular eşliğinde, röntgen incelemelerinde karakteristik görünümlerin saptanmasıyla konur. ancak, zaman zaman başlangıçta röntgen bulguları henüz görülmeyebilir. tanı koymada kan testleri pek yararlı değildir, ancak bu testler hastalığın etkinliğinin ve gidişini izlemede faydalıdır.



as'in şifası var mıdır, tamamen iyileşir mi ?



ne yazık ki hayır. steroid olmayan yangı giderici ilaçlar ağrıyı azaltırlar, rahat bir uyku ve genel iyilik temin ederler. ancak, ilaç kullanmak tedavinin yalnızca bir bölümüdür. ideal egzersizlerin yapılması as tedavisinde çok önemli bir yer tutar. ilaçlar bu egzersizleri ağrısız olarak yapabilmenize yardımcı olur. unutmayınız! tedavinin esası egzersizlerdir.



bu hastalık nasıl sonuçlanır, ne olurum ?

ağır bir ankilozan spondilit olgusundaki vücut pozisyonunda ilerleyici karakteristik bozulma



as bütün hastalarda aynı gidişi izlemez. hastadan hastaya değişiklikler gösterebilir. genellikle, belirtiler yıllar boyunca gelir ve gider, çeşitli aralıklarla tekrarlar. klasik olarak önce bel bölgesi sertleşir, sonra bu sertlik omurga boyunca yukarı doğru boyun bölgesine dek ilerler ve omurganız öne eğik bir biçimde sabit kalır. ideal tedavi edilmeyen bir hastada gelişecek klasik vücut pozisyonu, kalçalar ve dizlerde bükülme, omurgada (bel, sırt ve boyunda) hareketsizlik, sırtta kamburlaşma ve bombe bir karın şeklindedir. bu kötü vücut pozisyonu, kötü görünüm yanında, günlük yaşamınızda pekçok sorunla karşılaşmanıza sebep olur. şayet vücut pozisyonunuza itina gösterir, egzersizlerinizi tertipli olarak yapar ve önerilere uyarsanız ciddi sorunların önüne geçebilirsiniz. ormal bir yaşam için



eğer hastalığınızın gerekirdiği şeyleri iyi bir biçimde yaparsanız, günlük yaşantınızı normal bir biçimde sürdürebilirsiniz.



iş hayatı



as'li hastaların çoğunun iş hayatı normal insanlardan pek az farklıdır. gerçekten, büyük çoğunluğu normal sürelerde çalışırlar. bununla beraber, iş hayatınızda dikkat etmeniz gereken şeyler vardır.



işteyken oturma ve ayakta durma sırasında omurganızın pozisyonuna özel dikkat göstermelisiniz. masa başında çalışıyorsanız, doğru vücut pozisyonu için masa ve sandalyenizin yüksekliğini ayarlamalı, öne doğru eğik oturmamalısınız. uzun müddet oturmamalı ya da ayakta durmamalısınız. şayet uzun müddet aynı pozisyonda durmanız gerekirse, olabildiği kadar sık sık eklemlerinizi hareket ettirmeli ve esnetme hareketleri yapmalısınız. yorucu işlerde çalışanların zaman zaman istirahat etmeleri yerinde olur. 20 dakika kadar sırtüstü ya da yüzükoyun yatmak, omurganın öne eğik pozisyonunu önlenmek için çok faydalıdır. hastalığınız ve işiniz birbirlerini kötü yönde etkileyen özellikler taşıyorsa, işiniz ya da çalışma koşullarınızda değişiklik yapmak lazım olabilir.



spor



as'li olmanız fiziksel aktivitelerinizde önemli değişiklik yapmaz. günde en az bir kez solunum egzersizlerini yapmak olabildiğince faydalıdır. yüzme sizin için çok yararlı bir spordur. yüzmenin bütün kaslarınız ve eklemleriniz üstünde, yerçekimsiz yatay pozisyon nedeniyle, çok yararlı tesirleri vardır. solunum kapasitesini arttırıcı tesiri de çok mühimdir. futbol, güreş, karate, voleybol, basketbol gibi sporlardan kaçınmanız daha doğrudur. eklemlerinizi korumak için, bütün aktiviteleriniz sırasında kullanacağınız ayakkabıların tabanı, darbe emici özellikte olmalıdır.



otomobil kullanmak



uzun müddet otomobil kullanmak ağrı ve sertlikte artmaya sebep olabilir. uzun yolculuklarda sıkça yürüyüş molalaro vermek çok mühimdir. otomobil sürerken, ideal pozisyonunuzu korumak için belinize ve/veya kalçanızın altına ufak bir yastık yerleştirin. koltuk başlığının da ideal pozisyonda olmasına itina gösterin. şayet boyun hareketleriniz kısıtlıysa, ek aynalar kullanmanız görüş alanınızı arttırmak için yararlı olabilir.



cinsel yaşam



as normal şartlarda cinsel yaşamınızı bozmaz. ancak yine de, kalça sorununuz varsa, omurga şekliniz önemli derecede bozulmuşsa ya da hastalığın alevli dönemindeyseniz, daha rahat ve doyurucu pozisyonlar bulmanız gerekebilir. şayet yorgunluk problem yaratıyorsa, aktivitelerinizi planlamanız ve düzenlemeniz gerekecektir. bu problemleri eşinizle konuşmanız, sizi daha iyi anlamasını sağlayacaktır. iyi bir cinsel yaşam için iyi bir iletişim ve olayların gülünç yönünü görebilme kabiliyeti çok mühimdir.



gebelik



genellikle bilinen, gebeliğin as'de bir sorun olmadığıdır. hamilelik nedeniyle hastalıkta alevlenme ya da gerileme ortaya çıkmaz. şayet ciddi kalça problemi varsa, sezaryen ile doğum lazım olabilir. hamilelik süresince bebeğin büyümesi, omurganın eğilmesine ve ayakta dururken ağrıda artmaya sebep olabilir. ağırlığı omurga üstünden alıp yayan hamilelik takviyelerinin kullanılması yardımcı olabilir. gebeliğin ilk 12 haftası ve son 4 haftasında yangı giderici ilaçların bırakılması uygundur. emzirme döneminin sona ermesine kadar da, ilaç kullanımına tekrardan başlanmaması iyi olur. ilaç kullanmak yerine, egzersiz programınızı arttırmayı deneyebilirsiniz. ilk 12 haftadan sonra, hamilelik normal seyrediyorsa ilaç kullanmak yerine sıcak su havuzlarında yapılacak su banyolarının uygulanması yardımcı olabilir. azıratik öneril



pozisyon



tüm gün boyunca ve gece, ideal vücut pozisyonunu korumalısınız. kötü pozisyonda durmak hastalık nedeniyle kötü vücut pozisyonunun yerleşmesine sebep olabilir. uzun müddet aynı pozisyonda kalmamaya ve vücudunuzu devamlı dik pozisyonda tutmaya itina göstermelisiniz.



uygun bir sandalye kullanmak



evde ve işyerinde kullanacağınız sandalyenin oturak yeri ve arkalığı sert olmalı, çökmemelidir. arkalığı düz olmalı ve baş seviyesine dek uzanmalıdır. omurganın ağırlığını azaltmak için, kol takviyeleri olan bir sandalye seçilmelidir. belinizi sandalyeye rahatça yerleştirebilmeniz için, sandalyenin oturma yeri çok uzun olmamalıdır. kalça ve diz eklemlerinizin doğru biçimde yerleşebilmesi için, sandalye yüksekliği ideal seçilmelidir. alçak, yumuşak sandalyelere ya da kanepeye oturmaktan uzak durulmalıdır. çünkü, bunlar kötü pozisyona yol açabilir ve ağrıyı arttırabilirler. çalışma masasının yüksekliği de öne eğik pozisyonda durmayı gerektirmeyecek bir biçimde ayarlanmalıdır.



yatak ve yastık seçimi



yatak sert olmalı, çökmemelidir. yatağın altı bir kontrplak ya da suntayla desteklenmelidir. şayet yeni bir yatak alacaksanız, satın almadan önce 20 dakika kadar yatarak denemeniz yerinde olacaktır. kuştüyü bir yastık boynunuza iyi bir biçimde destek sağlayabilir. yastık kalınlığı oldukça az olmalı, kalın yastık ya da fazla sayıda yastıkta yatılmamalı, yastık kalınlığı yavaş yavaş azaltılmaya çalışılmalıdır.



günde 20 dakika sırtüstü ya da yüzü koyun düz bir biçimde yatın



bu biçimde, omurganızın ağırlığını azaltmaya önemli ölçüde yardımcı olabilirsiniz. gece uyurken de, sırtüstü ya da yüzükoyun uyuma alışkanlığı edinmek olabildiğince faydalıdır.



en kötü yatma biçimi, yan ve bacaklar karına çekili halde yatmadır. kalça ve diz eklemleriniz için, bu pozisyon olabildiğince sakıncalıdır.



sıcak ya da soğuk uygulamalar



farklı ısı uygulamaları ağrı ve sertliğin azaltılmasında yararlı olacaktır. sabah ve/veya gece yatmadan önce yapılacak sıcak bir banyo ya da duş, bilhassa birlikte germe egzersizleri de yapılırsa ağrı ve sertliği giderir. yatakta sıcak su torbası ya da elektrikli battaniye kullanılabilir.



eğer yangı gelişmiş bir bölgeniz varsa (bu bölge sıcak, kırmızı ve ağrılıdır), bu bölgeye günde birkaç kez 10-15 dakika süreyle soğuk uygulanmalıdır. bunun için, hazır soğuk paketler kullanılabileceği gibi, sulu biçimde buzluğa konup donması sağlanmış havlular da kullanılabilir. gerek sıcak ve gerekse soğuk uygulamalarda uygulamaya bağlı deri yanıklarına karşı dikkatli olmak lazımdır.



bel korsesi kullanmayın



korse kullanmak mutlaka doğru değildir. bunlar, omurgayı sert halde tutarak kötü etkili olurlar. omurgayı bir korseyle sabit kılmak, hareket etme kabiliyetlerinin daha da azalmasına sebep olur.



düzenli beslenin



balık ve baklagiller gibi proteinden zengin besinler yiyin. vitaminlerden zengin sebzeler ve önemli bir kalsiyum kaynağı olan süte beslenmenizde ağırlıklı olarak yer verin. ancak, bunların yanında, fazla kilo almaktan da sakının.



alkol



aşırı olmayan alkol tüketimi zararlı değildir. ancak, hem alkol hem de kullandığınız ilaçlar midenize zararlı olabilir. dolayısıyla birlikte almamaya itina göstermelisiniz.



sigara içmeyin



as, akciğerlerin kapasitesini azaltabilir. sigara içmek akciğer hastalıklarına eğilimi de arttırır. dolayısıyla, şayet içiyorsanız, sigarayı bırakmanız çok mühimdir.



kırık-çıkıkçı, bel çeken şahıslardan uzak durun



bu şahısların yapacağı gelişi güzel bir şey, sizin için çok tehlikeli neticeler doğurabilir. bu stil uygulamalara mutlaka başvurmayın.



alternatif tedavi yöntemleri



akupunktur, aromaterapi gibi alternatif tedavi yöntemleri kullanılabilir. ancak bunların alışılagelmiş tedavilere üstünlükleri yoktur.



fizik tedavi ve rehabilitasyon



fizik tedavi ve rehabilitasyon, hastalığınızın tedavisinde çok önemli yer tutar. günlük egzersizleriniz ve korumanız gereken pozisyonlar size öğretilecektir.



kalça ve omuzlarınız başta olmak üzere bazı önemli eklemlerinizin hareketliliğini arttırmayı da öğreneceksiniz. hareketsizlik, kaslarınızın gücünün azalmasına ve boylarında kısalmaya sebep olabilir.



yapacağınız güçlendirme ve germe egzersizleri, kaslarınızın gücünün ve esnekliğinin korunmasında, arttırılmasında da çok mühimdir.



egzersizlerinizi tertipli olarak yapma alışkanlığı edinmeniz çok mühimdir.



günlük egzersizler, hastaların kendi kendilerine uygulayacakları tedavinin önemli bir yönüdür. tertipli yapılan egzersizler, as tedavisinde çok önemli bir yer tutar. egzersizlerin iyi bir biçimde öğrenilmesi ve tertipli olarak yapılması lazımdır. bütün egzersizler en az günde 1 kez, hatta daha iyisi 2 kez yapılmalıdır.



akciğer kapasitesinin arttırılması için, bütün hareketler solunum egzersizleriyle birlikte uygulanmalıdır. bütün hareketlerde, hareketi yaparken burundan derin nefes alıp, başlangıç pozisyonuna dönerken ağızdan üfleyerek nefes verilmelidir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder