?

Cocukluk caginda beslenme

Çocukluk çağında beslenme

Çocukluk çağı şişmanlığı; vücutta aşırı yağ depolanması ile ortaya çıkan, fiziksel ve ruhsal sorunlara neden olan enerji metabolizması bozukluğudur.

çocukluk çağı şişmanlığının görülme sıklığı nedir ?

william h. dietz ve arkadaşlarının 2004 yılında yaptığı çok kapsamlı bir çalışmada 10 yaşında kız ve erkek çocukların şişmanlık sıklıkları değerlendirildiğinde italya' da % 29, japonya' da % 28, singapur' da % 26, almanya' da % 23, macaristan' da % 21, hong kong' da % 20, ingiltere' de % 10 sıklıkta görüldüğü belirlenmiştir. ergenlik döneminde ise 15 yaş kız ve erkeklere bakıldığında tayvan' da % 31, italya' da % 23, japonya' da % 20, hollanda' da % 6 sıklıkta şişmanlık görülmektedir.

amerika bitişik devletlerinde 1963 yılında 6 & ndash; 17 yaş arası çocuklarda şişmanlık görülme sıklığı % 4 iken, 1994' de % 10, 2002 yılı verilerinde her 5 çocuktan en az ikisi şişman olarak bildirilmektedir.

ülkemizde şişman çocuk sıklığı hakkında gerçekçi bilgiler bulunmamakla beraber gözlemlerim geçmiş yıllara göre hayli arttığı göstermektedir.



nasıl oluşur ?

bu dönemdeki şişmanlık nadiren bir hastalığa bağlı olarak gelişmektedir. şişman çocuk vakaları değerlendirildiğinde belirlenmiş bir hastalık sebebi çoğunlukla bulunmamıştır. bilinen en önemli gerçek bu çağdaki şişmanlığın endokrin (hormona bağlı) ve genetik sendromlara bağlı şişmanlığın vakaların % 10' unu oluşturulduğu bilinmektedir. genellikle aşırı yemek yeme, sebze tüketmeme, fiziksel etkinlik yapmama ve fastfood beslenmeyi bir alışkanlık durumuna getirme ile ortaya çıkmaktadır. okul öncesi dönemde çocukların beslenmelerinde başkasına bağımlı olması şişmanlığın sorumlusunun anne, baba, aile yakınları bilhassa anneanne-babaanneler ya da bakıcılarıdır. beslenmeleri incelendiğinde şişman çocukların şekerleme, çikolata, cips, bisküvi, hazır meyve suları gibi besleyici değeri düşük enerji değeri yüksek besinleri sık tükettiği saptanmıştır.



hangi yaşlar riskli dönemdir ?

bu dönemdeki şişmanlık nadiren bir hastalığa bağlı olarak gelişmektedir. şişman çocuk vakaları değerlendirildiğinde belirlenmiş bir hastalık sebebi çoğunlukla bulunmamıştır. bilinen en önemli gerçek bu çağdaki şişmanlığın endokrin (hormona bağlı) ve genetik sendromlara bağlı şişmanlığın vakaların % 10' unu oluşturulduğu bilinmektedir.

genellikle aşırı yemek yeme, sebze tüketmeme, fiziksel etkinlik yapmama ve fastfood beslenmeyi bir alışkanlık durumuna getirme ile ortaya çıkmaktadır. okul öncesi dönemde çocukların beslenmelerinde başkasına bağımlı olması şişmanlığın sorumlusunun anne, baba, aile yakınları bilhassa anneanne-babaanneler ya da bakıcılarıdır. beslenmeleri incelendiğinde şişman çocukların şekerleme, çikolata, cips, bisküvi, hazır meyve suları gibi besleyici değeri düşük enerji değeri yüksek besinşişmanlık her yaş grubunda gelişmekle beraber çocuğun hızlı yağ depolanmasının olduğu yıllarda görülme şansı daha yüksek olmaktadır.

çocuk doğduktan sonraki ilk yıl içinde yağ hücrelerinin büyüklükleri yaklaşık iki kat artmaktadır. ancak bu dönemdeki yağlanmada artış ileriki dönemde oluşabilecek şişmanlık için iyi bir gösterge değildir. çocukluk yaş grubunun şişmanlığın ileriki yıllarda görülmesi açısından en önemli dönemi 4 & ndash; 11 yaşlarıdır. buna ek olarak adölesan dönem dediğimiz 13 & ndash; 18 yaş arasıda erişkin döneme geçişte yağlanmanın hızlandığı dönemdir. çocukluk dönemindeki şişmanlığın her zaman mutlak biçimde erişkin dönemde de şişmanlıkla sonuçlanamayacağını bilmekte fayda var. eri sık tükettiği saptanmıştır.



çocukta şişmanlığı nasıl değerlendirmeliyiz ?

bir çocuğun şişman olup olmadığı yaşa göre ağırlık ve boy standartlarından veya büyüme eğrileri kullanılarak belirlenebilmektedir. dünyada 2 yaşın üstündeki çocuklar beden kitle indeksi eğrileri ile izlenmekte ve kilo fazlalıkları bu indekse göre belirlenmektedir.



şişman çocuğa yaklaşım nasıl olmalıdır ?

eğer çocuğun şişman olduğu kanıtlanırsa şu yolları sırasıyla takip etmekte fayda var. her şeyden önce ailede şişmanlığın var olup olmadığı belirlenmelidir. bu genetik etkenlerin belirlenmesinde yardımcı olabilecek veridir. ikinci olarak şişman çocuğun ve ailenin beslenme uzmanı tarafından detaylı beslenme öyküsü değerlendirilmelidir. buda çocuğun yemek yemeye bağlı bir şişmanlığın olup olmadığını belirleyecek veridir. bu arada bir çocuk endokrinoloğu tarafından kemik yaşı, fizik muayene, kan tahlili, tiroid ve büyüme hormonları değerlendirilmelidir.



şişman çocukta tedavi nasıl olmalıdır ?

halen günümüzde sıkı rejimler uygulamaya maruz kalan çocuklarda esasında beslenme eğitimi ya da sağlıklı beslenme ilkelerini uygulatarak sonuca varılmalıdır. dolayısıyla tedavi kilo fazlalığını değerlendirme, kan tahlilleri ve beslenme konsültasyonu sonucuna ikiye ayrılır. şayet çocukta hormon sistemi veya genetik sendromlara bağlı nadir görülen şişmanlık saptanmış ise tıbbi tedavisi ile beraber beslenme uzmanı ile birlikte sağlıklı beslenme tedavisi yapılmalıdır. şayet çevresel, yemek yeme davranışındaki dengesizliğe bağlı şişmanlık saptanmış ise sağlıklı beslenme eğitimi, ideal fiziksel etkinlik ve davranış modifikasyonu ile kolaylıkla tedavi edilebilmektedir. tedavide başarının sağlanabilmesi için aile bireylerinin de sağlıklı beslenme eğitimine uyması gerekmektedir & hellip;



boya uyan yaş çok önemli kriter

tedaviye başlarken tüm yapılan kusur çocuğun o anki kilosunu belirleyip yaşına ideal standarttan ne kadar fazla olduğunu belirleyerek derhal kilo verdirmeye başlanmasıdır. şayet çocuk yaşıtlarına göre uzun veya kısa ise esasında tedavide kilomu verdirilecek yoksa boy uzamasın sağlanarak aynı kiloda kalmasını sağlanacak bu kriterin belirlenmesi gerekir. örneğin 6 yaşındaki erkek çocuğun standart olması gereken kilo 21 kg, boy uzunluğu ise 116 cm' dir. kilo sorunu ile gelen çocuğunda güncel kilosu 25 kg ve boyu 119 cm. esasında yalnızca kilo standartına baktığınızda 4 kg fazlası var gibi görünen çocukta boy uzunluğu değerlendirildiğinde 119 cm boyunda çocuğun 7 yaşa ideal olduğu ve 7 yaş çocuğunda standart olması gereken kilonun 24. 5 kg olduğu gözlenecektir. ve böylece çocuğun sağlıklı beslenmesine devam etmekten başka yapılacak kilo verdirme rejimi çocuğun gelişimini negatif yönde etkileyecektir.



ne yapmak gerekir ?


eğer çocukta kilo fazlalığı belirlenmişse boyun uzamasını sağlamayı destekleyecek yeterli ve dengeli beslenmeyle beraber ayda 400 gram tarı kaybının büyüme ve gelişmeyi engellemeyecek biçimde yakın takiple beslenme davranışında değişiklik yaparak çocuğun boyuna uyan yaşın hedef kilolarına getirmeye sağlamaya çalışmak gerekmektedir. çocuklarda hızlı kilo kaybı ve çok düşük kalorili rejimler ve bilhassa light ürünlerle dolu bir beslenme mutlaka uygulanmamalıdır. kesinlikle çocuğun büyüme ve gelişmesinin sürekliliğini sağlayacak, vitamin ve mineralden zengin beslenme uygulanmalıdır. çocuk okula gidiyorsa okul yemeklerine ideal beslenme örneği çıkarılmalı, anne-öğretmen-beslenme uzmanı üçgeninde denetim yapılmalıdır. başarı ailenin beslenme alışkanlıklarını çocukla beraber değiştirmesi ile optimum düzeye ulaşmaktadır.



sağlıklı beslenme alışkanlıkları kazandırma prensipleri nelerdir ?

sağlıklı beslenen çocuklarda şişmanlık görülmemektedir. bu alışkanlığın kazanması 2 yaşından başlayarak olmaktadır. çocuklarınızda aşağıda belirlediğim beslenme stratejilerine uyarsanız çocuğunuzun kilo alma derdine de son vermiş olursunuz.

yemek zamanlarının tertipli ve ideal saatlerde olmasını sağlayınız.

çocuklarınızın yemek tabaklarının ayrı olmasını sağlayınız ve ne kadar yediğini kontrol ediniz.

öğün içinde doyarak sofradan kalmasını sağlayınız.

besinleri çocuğunuza farklı tat, kıvam, renk ve çeşitlilikte sunmaya itina gösteriniz.

şekerli besinlerden olası olduğunca uzak durulmalı, şayet yenilecekse yenmesi gereken kadar çocuğa sunulmalı. gelişi güzel bir hedefle ödül olarak verilmemelidir.

çocukla birlikte yemek yenmeli, çocuğun kendi kendine yemek yemesine izin verilmeli, ancak yeterli oranlarda beslenmesi için çocuğa yardım edilmelidir.

çocuğun masada daha rahat olması için onun boyuna ideal sandalye, rahat kullanabilmesi için ideal boyutta çatal, kaşık temin edilmeli.

yemek için yeterli vakit verilmeli ancak bu yarım saati geçmemelidir.

ana ve ara öğünler iyi ayarlanmalı öğünler arası en az 2 saat bırakılmalı.

çocuk seçici davranıyorsa besinler karıştırılarak verilmeli.

çocuğun aşırı acıkıp sinirlenmesine olanak sağlanmadan beslenmesi ayarlanmalı.

çocuklar uykulu iken beslenmemeli.

çocuk zorla beslenmemeli, yemek zamanları stresten uzak rahat ortam olarak hazırlanmalı.

çocuklar susuz bırakılmamalı ancak yemek öncesinde çok su içmesi önlenmeli.

yemek porsiyonları annenin kendi ölçüsüne göre değil, çocuğun mide kapasitesine göre ayarlanmalı.

ara öğünlerin ufak porsiyonlar durumunda taze meyveler, evde az yağla hazırlanmış az şeker içeren nefis keklerle çocuğun sağlıklı beslenmesi temin edilmeli.

çocuklar anlatılanı değil gördüklerini taklit ederler dolayısıyla anne-baba ve çocuğun bakımından sorumlu kişinin pozitif yemek davranışı içinde olması gerekir.

çocuk bazı dönemlerde bir besine aşırı ilgi veya reddetme yaygın görülen bir durumdur. bu çocuğun özgürlüğünü kabul ettirmenin bir parçası olduğunu gelişiminin getirdiği normal bir davranış olduğunu unutmamak gerekmektedir.



sağlıklı beslenme ve fiziksel etkinlik için on öneri

daha bilinçli olmak için sağlıklı beslenmede on öneriyi iyice okumanızı öneri ederim.

çok değişik çeşitte besinlere yer verin. çocuğunuzun tabağını bir yonca yaprağı gibi düşünün. çeşitli renkte ve grupta besinlerden ideal oranlarda tabağına koyarak bütün besin gruplarından bir arada almasını sağlayın.

daha fazla tam taneli tahıl içeren ekmek, taze sebze ve meyve yedirin.

çocuklar günde en az 60 dakika hoşlarına giden bir fiziksel etkinlik yaptırılmalıdır.

güne kesinlikle kahvaltıyla başlatın. kahvaltısında süt, yumurta, peynir, taze meyve ilave edin.

sağlıklı içecekleri tükettirin. taze sıkılmış meyve suları, süt, ayran vb & hellip;

çocuğa besin seçimi etme konusunda ona da şans tanıyın.

istikrarlı olmak çocuğun beslenme davranışının gelişmesinde önemli rol oynar. örneğin süt içmiyor ise beraberce süt içmek. havuç yemiyor ise ufak bir hikaye ile havucu sebze yemeklerinin içine beraberce rendelemek ve o yemeği herkesin yemesini sağlamak gibi & hellip;

sofrada herkes aynı yemekleri yerse çocuğun besini redetme veya yememe gibi şansı kalmaz. dolayısıyla sağlıklı yeme amaçları planlayın.

her besinin sağlıklı beslenmenin esas bir parçası olduğunu çocuğunuza öğretin.

sağlıklı beslenmeyi ve fiziksel aktiviteyi bir eğlence durumuna getirin.

6-10 yaş grubu çocuklar için sağlıklı beslenme örneği

bu beslenme planı 1900 kalori enerji, 40 gram protein, toplam enerjinin % 57' si karbonhidrat, % 13' ü protein, % 30' u yağlardan gelmektedir. beslenme planı yeterli kalsiyum, potasyum, çinko, demir sağlamaktadır.

kahvaltı: 1 su bardağı süt+1 adet yumurta+1 dilim peynir+1 tatlı kaşığı marmelat+6 adet zeytin+2 dilim ekmek+domates+salatalık

ara: 1 adet meyve

öğle: 6-7 yemek kaşığı kuru baklagil yemeği+3 yemek kaşığı sebze yemeği+1 kase yoğurt+1 dilim ekmek+ az yağlı salata

ara: 1 ince dilim sebzeli börek veya 1 adet az şekerli sıvı yağla yapılmış kurabiye

akşam: 1 tabak sebzeli tavuk veya yağsız etten yapılmış yemek+1/2 kase yoğurt+ 1 dilim ekmek+havuç salatası

ara: & frac14; kase fındık-ceviz karışımı+1 orta boy meyve

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder