?

Imla kurallari

İmla kuralları

İmlâ, kelimelerin yazılışında kullanılması kabul edilmiş olan harf dizimidir. türkçenin imlâ kuralları şunlardır:



1 - imlâda ilke:



türk dilinin imlâsında ilke, genel kültür türkçesinin her sesini kendi harfiyle yazmaktır.



genel kültür türkçesi, yurdumuzda nice yüzyıllardan beri sürüp giden kültür akışlarıyla, bölge ağızlarının üzerinde olarak, yerleşmiş olan konuşma dilidir.



2 - türk harfleri:



sekiz sesli (a, e, ı, i, o, ö, u, ü,) ve yirmi biri sessiz (b, c, ç, d, f, g, ğ, h, j, k, 1, m, n, p, r, s, ş, t, v, y, z) olan türk harfleri büyük ve ufak olmak üzere iki biçimde yazılır.



3 - büyük harflerin kullanılışı: tamamlanıp bir durakla bitirilen cümlelerden sonra gelen kelimelerin ilk harfi büyük yazılır.



özel adların, soyadlarının; özel ad meydana getiren kelimeler birden çok olursa her birinin; dil, ulus, din ve bunlara benzer toplulukların adları ile bunlardan olan kimseleri belirten adların ilk harfi büyük olarak yazılır. ancak ulus, dil, din ve benzerlerinin adları sıfat olarak kullanıldığı veya fiil biçimine girdiği zamanlar büyük harf alması gerekmez.



kısmen olarak kullanılan ve bir makamı veya bir unvanı belirten tek harfler veyahut birden fazla harfli kısaltmaların ilk harfi büyük yazılır.



kitap, dergi, gazete, yazı başlıklarıyla imzalarda, ilânlarda, kurum ve mağaza adı unvanlarında süs için kelimelerin hepsini veya bazılarını hep büyük harfle yazmak veya edat niteliğinde olmayan kelimelere büyük harfle başlamak olabilir.



bunlardan başka saygı göstermek için söz arasında geçen bir kelime büyük harfle başlıyabilir.



sayılan bu durumlar dışında hep ufak harf kullanılır.



4 - iki imlâ işareti:



türkçenin kendi sesleri dışında olarak genel kültür dilinde henüz kullanılmakta bulunmakta olan yabancı dillerden gelme ses özelliklerine ve daha bazı halleri belirtmek üzere iki imlâ sinyali kabul edilmiştir.



5 - ses değişmeleri:



her sesi kendi harfleriyle göstermek ilkesi kelimelerin her türlü çekimin de oluşan ses değişmelerinde de yürür. fakat yan yana gelen kelimelerin son veya ön seslerindeki değişmeler imlâda gösterilmez.



6 - benzeşmeler:



kelime ile ek arasındaki ses benzeşmesi, kelimelerin son seslisiyle ekin seslisi arasında sesli benzeşmesi biçiminde olduğu gibi, kelime sonundaki sert sessizin yumuşaması veya ek başındaki yumuşak sessizin sertleşmesi biçiminde sessiz benzemesi de olur.



seslisi açık (a, e) olan ekler, son seslisi kalın olan kelimelere geldiği zaman a ile, ince olan kelimelere geldiği zaman e ile seslileşir.



seslisi kapalı (ı, i, u, ü) olan ekler a ve ı dan sonra ı; ve i den sonra i; o ve u'dan sonra u; ö ve ü'den sonra ü ile seslileşir.



yok -ken ve ımtırak'ın -trak kısmı ses benzeşmesine uğramaz.



için edatı ek gibi kelimeye katıldığı zaman, kelime seslisinin açık veya kapalı olduğuna göre çin ve -çün biçimlerini a-alır, fakat kalınlaşmaz.



ek zamir olan -ki eki ancak birkaç kelimede -kü halini alır, başkaca değişmeye uğramaz.



fiil çekimlerinde a veya e ile biten fiil gövdelerinden -yor eki veya kaynaştırıcı sesi (y) almış -e,. en -ecek, -erek gibi bir ek gelirse, fiil gövdesinin sonun, daki geniş a ve e darlaşarak ı ve i olur.



bu seslilerden önce ve sonra gelen seslilerin ikisi de oval olursa ı ve i yerine u ve ü gelir.



emir kiplerinde ve isim çekimlerinde bu değişme yazıda gösterilmez.



kelimelerin sonunda bulunmakta olan sert sessiz p, ç, k harflerinden sonra sesli ile başlayan bir ek gelirse, bunlar bir çok kelimede yumuşayarak b, c, d, ğ'ye çevrilir.



7 - ayrı da, birleşik de yazılabilen sözler: idi imiş, ise, iken, için, ile sözleri kendilerinden önce gelen kelimeden ayrı y azıtabildikleri gibi birleşik de yazılabilirler.



8 - edatlar: gibi, beri, dolayı, dek, kadar gibi edatlar tamamıyla bağımsız birer kelime olduklarından ne katıldıkları kelimeyle birleşik yazılır, ne de benzeşmeye uğrarlar.



ilgi zamiri olan ki de öyledir; ancak oysa, mademki, oysaki gibi tek kelime halini almış birkaç sözde birleşik yazılır; yalnız çünkü sözünde benzeşmeye uğramıştır.



dahi anlamına olan de edatı ile soru edatı olan mi sözü sesli benzeşmesine uğrasa da imlâda ayrı gösterilir.



9 - birleşik yazılan kelime gurupları: her hangi bir gramer biçimi içerisinde yan yana gelip asıl kendi anlamından ayrı ve özel bir kavram anlatan kelime gurupları bitiştirilerek yazılır.



görünüşte isim değerinde olduğu halde sıfat olarak kullanılan sıfat takımları da birleşik yazılır.



eksiksiz olarak yan yana iki isim getirilerek yapılan yer adları, kurum adları ve terimler de bitiştirilerek yazılır.



sürerlik, tezlik, yaklaşma ve yeterlik fiillerini meydana getiren öğelerde bitiştirilir.



bunlardan başka yardımcı fiillerin başına gelerek bileşik fiil kuran kelimelerin son sessizi ikileştiği zaman birleşik yazılır.



10 - özel adlar: insanların adlarıyla soyadları, nüfus kütüğüne geçtikleri biçimde yazılır.



yer adları, birden fazla kelimeden yapılmış olsa da birleşik yazılır.



tarih ve coğrafyada geçen özel adlardan türkçede yerleşmiş biçimleri olanlar öylece yazılır.



bunların dışında kalanları kendi imlâlarıyla yazıp okunuşlarını ayraç içerisinde göstermek doğru olur.



1 - özel imlâ kuralları:



türkçede kullanılan yabancı kelimelerde türk ses düzenine uymayan bir takım özellikler vardır. her hangi bir karışıklığa meydan vermemek üzere bunların bazısını göstermek için iki imlâ sinyalli kabul edilmiştir.



1. sesli harf üstüne konulan ve düzeltme adı verilen işaret iki kelime, aynı harflerle yazıldığı halde bir veya daha çok sesli harfin üstüne konulur:



alem - âlem, milli - millî gibi.



bu işaret '-ı veya u'dan önce gelen k, g ve l'nin nin ince okunacağını göstermek üzere de bu a veya u'nun üstüne konur.



aynı harflerle yazılan iki kelimeden birinin bir seslisi uzun okunmakla ayrı bir anlam çıkıyorsa bu uzun sesliden önce gelen sessizin k veya g olması yüzünden düzeltme işaretinin konulması başka bir netice vereceği için, uzatma, uzun okunan sesliyi çift yazmak suretiyle gösterilir.



2. ikinci işaret (') kesme işaretidir. bu işaret beş çeşit iş görür:



a) - kelime içerisinde bir sessizden sonra gelirse bu sessizin kendinden sonraki sesliye bağlanmayarak kesik okunacağını gösterir.



b) - bir kelimeden bir harf düşürülürse onun yerini tutar.



c) - ek alınca başka bir kelime ile karışabilen kelimeler bu işaretle ekten ayrılabilirler.



d) - bir rakamdan veya simge halinde olan bir harften sonra bir- ek yazıldığı zaman bunun ek olduğunu belirtmeye yarar.



e) - özel adlar, eklerinden bir kesme ile ayrılabilir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder