?

Kan gruplari

Kan grupları

Kırmızı kan hücrelerinin üzerlerinde bulunmakta olan ve diğer kanlarda "antijen" özelliği belirten maddelere göre insan kanlarının gösterdiği farktan doğan sınıflar.

yirminci yüzyıldan önceki kan nakli denemeleri vahim ve düş kırıklığına sebeb olacak neticeler vermişti. 1900 yıllarında karl landsteiner kanın dört ana grupta olduğunu, bu grupların kişiden kişiye değişik bulunduğunu gösterdi. bu gruplama abo sistemi olarak bilinir. landsteiner' in buluşu kan naklinde emniyetlilik yolunu açtı. 1940 yılında yine landsteiner ve çalışma arkadaşı amerikalı patolog alexander s. wiener, kan gruplamada yeni bir sistem keşfettiler. rhesus türü maymunlarda yapılan çalışmalarla ortaya çıkarılmasından dolayı bu sisteme "rh sistemi" denildi.

abo sistemi: bu sisteme göre her kişi dört kan grubundan birine girer. gruplar a, b, ab ve 0' dır. ayırma işi, kırmızı kan hücreleri ve plazmada bulunmakta olan özel proteinlere göredir. plazmadaki proteinler "aglutininler", alyuvarların üstündekiler ise "aglutiojenler" olarak adlandırılırlar. a ve b diye isimlendirilen iki cins aglutinojen, a (alfa) ve b (beta) olarak isimlendirilen iki cins aglutinin vardır. a grubu bir kişi alyuvarlarında a aglutinojenini ve plazmasında b aglutinini taşır. bu kişinin kanı b aglutinojeni ve a aglutinini taşıyan b grubu bir kişiye verilirse alcının kanındaki a aglutininleri verenin a aglutinojeniyle birleşir ve çöker. bu çökme vüc & ucirc; dun her yanısıra olur ve hayatla bağdaşmaz. verilen kan olabildiğince az miktardaysa ortaya çıkan az miktar çökelti, çeşitli damarları tıkayarak pekçok organlarda hasar yapar.

ab grubundaki kişiler a ve b aglutinojenlerine s & acirc; hiptirler. ancak bunların plazmasında aglutinin bulunmaz. 0 grubunda ise hiç aglutinojen olmayıp a ve b aglutininleri vardır. tabloda kan gruplarına göre aglutinojen ve aglutininler gösterilmiştir.

alyuvarlardaki plazmadaki

kan grubu aglutinojen aglutinin

aab (anti a)

bba (anti b)

abab(-)

0(-) (yok)a,b (anti a ve b)

tabloda görüldüğü gibi grupların adlandırılması aglutinojenlerine göre olmaktadır. aglutinini olmayan ab grubuna "genel alıcı" grup, aglutinojeni olmayan 0 grubuna da "genel verici" grup isimleri verilmiştir. tabloya bakarsak: bir kan naklinde aynı harfli aglutinojen ve aglutinin karşılaşınca, çökelme (aglütine durumu) olacağı anlaşılır.

rh sistemi: rhesus proteini veya diğer adıyla rh etkeni, kırmızı kan hücreleri üstünde bulunmakta olan bir özel proteindir. rh etkenine göre iki tür kan ayrılır, rh (+) ve rh (-); y & acirc; ni rh proteinine s & acirc; hip veya s & acirc; hib olmayan kanlar. rh (+) kişiye rh (-) kan verilmesi hiçbir reaksiyon ortaya çıkarmaz. rh (-) kişiye rh (+) kan verilince ilk nakilde bir olay ortaya çıkmaz. ancak bu esnada alıcının kanının serumunda verilen kanın rh etkenine karşı ortaya çıkan anti rh antikorları teşekkül eder. aynı durum rh (+) baba ile rh (-) anneden doğan rh (+) çocukta da söz konusudur. çünkü rh olumsuz olan annenin serumunda çocuğun rh (+) antijenine karşı anti rh antikorlar meydana gelir. bu antikorlar müteakip hamileliklerde annenin kanıyla fetüsa geçtiğinde doğum sırasında veya derhal sonra hemolitik anemi ve buna bağlı ölümle biten durumlar ortaya çıkar. ikinci rh (+) kan vermede birinci nakilde vüc & ucirc; dun meydana getirdiği anti rh antikorları verici kanıyla reaksiyona girer ve damar içerisinde çökelme ortaya çıkar. & acirc; cil kan değişimi uygulanmazsa bu durum hayatla bağdaşmaz.

çocuğun kan grubu ana-babasına benzemeyebilir: çocuğun kan grubu, baba veya anasınınkine benzer. b & acirc; zan her ikisine de benzer veya her ikisine de benzemez. şayet çocuğun kan grubu, ana-babasının kan grubundan başka türlü olmasaydı, yeryüzünde yalnız iki çeşit kan grubu bulunurdu. çünkü tüm insanlar, bir erkekle bir kadından meydana gelmişlerdir.

& acirc; dem aleyhisel & acirc; mın kan grubu (a), hazret-i havva v & acirc; lidemizin kan grubu (b) ise; (a) grubunda, (b) grubunda ve (ab) grubunda çocukları olacağı gibi, 0 (sıfır) grubunda da çocukları olabilir. çünkü a ve b' nin yarısı 0 (sıfır) genini taşır. gebelik, lohusalık, narkoz, radyoterapi ve arsenikli il & acirc; çlar b & acirc; zan kan grubunu değiştirir. bir insanın kan grubu değişince anasının da, babasının da kan grubuna benzemeyebilir. bu bakımdan aynı ana-babadan oluşan çocukların kan grupları iki çeşit değildir. kan grupları sistemler biçiminde incelenmektedir. mesel & acirc; abo, rh sistemi gibi başka kan grubu sistemleri de bilinmektedir. daha başka bilinmeyenlerin de bulunduğu söylenmektedir. her kan grubu sistemi, diğer sistemlerden müstakil olarak çalışmaktadır. tıbb & icirc; tatbikatta, y & acirc; ni hastalık ve ted & acirc; viyi ilgilendiren kan grubu uyuşmazlıklarında herkesin bildiği yukarıdaki abo ve rh sistemleri mühimdir.

abo sistemindeki kan gruplarından;

1. sıfır (0) grubunda, kişiler 0 ve 0 genlerini taşır ve homozigottur (iki geni aynı).

2. a grubundakinin genleri, a ve 0' dır (heterozigot, y & acirc; ni iki geni farklı) veya a ve a' dır (homozigot).

3. b grubundakilerin genleri, ya b ve b' dir (homozigot) veya b ve 0' dır. (heterozigot).

4. ab grubundakinin genleri ise, a ve b' dir. (heterozigot).

mesela, a grubundaki heterozigot bir erkeğin toplam spermlerinin yarısı a, yarısı da 0 genini taşır. b grubundaki heterozigot bir dişinin yumurta sayısının yarısı b, yarısı da 0 genini taşır. bu vasfa h & acirc; iz kimseler, evlendiklerinde aşağıdaki şemada görüldüğü gibi, abo sisteminin dört grubunda da, y & acirc; ni a, b, ab, 0 gruplarında da çocukları olabilir.

bunu açıklayalım:

1. birinin a genini taşıyan yumurta veya sperm, diğerinin 0 genini taşıyan üreme elemanı ile bir embriyon yaparsa bundan a grubunda çocuk olur.

2. b geni 0 ile birleşince b grubunda,

3. a geni b geni ile birleşince ab grubunda,

4. 0 geni 0 geni ile birleşince 0 grubunda çocuk veya çocuklar olur. rh sisteminde de rh (+) olan bir kimse, heterozigot ise, y & acirc; ni genlerinden biri (+), diğeri (-) ise, kan grubu rh (-) olan biri ile evlenince, çocukların kan grubu rh (+) da olabilir, rh (-) de olabilir. yukarıdaki sistemde genlerin a, b ve (+) genleri, 0 ve (-) genlere karşı baskın (dominant) olup, onların özelliklerini örter.

diğer kan grubu sistemlerinde de durum böyledir.

ülkemizde ve dünyada yaygın olarak kullanılmakta olan kan grup sistemleri, abo ve rh sistemleridir. abo grup sistemine göre kan grupları, a, b, ab ve o grubu diye dörde ayrılırken, rh sistemine göre ise, rhd olumlu ve rhd olumsuz diye ikiye ayrılır. her iki sistem birlikte kullanıldığından, ortaya sekiz değişik kan grubu çıkar. ancak kan grupları, yalnızca bununla sınırlı değildir. bazı kişilerde hem abo grup sistemine ilişkin alt gruplar (a1,a2,gibi) ve hem de rh sistemine ilişkin alt gruplar (d,d,c,c,e,e,gibi) bulunmaktadır. bir kanın " rh negatif" diye nitelenebilmesi için bu alt grup antijenlerinden hiçbirinin bulunmaması gerekmektedir. ülkemizde cd pozitifliğine olabildiğince sık rastlanırken, de pozitifliği daha nadirdir. genel olarak bakıldığında rh d pozitifliği %85-90 arasında değişmektedir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder