?

Serbest bolge

Serbest bölge

Serbest bölgeler bulundukları ülkenin siyasi sınırları içerisinde yer alan fakat dış ticaret, vergi ve gümrük mevzuatı açısından gümrük hattı dışında sayılan bölgelerdir. serbest bölgelerde sinai ve ticari faaliyetler için ülkede sağlanandan daha geniş muafiyet ve teşvikler tanınır.



türkiye de serbest bölgeler türkiye gümrük bölgesi nin parçası olmakla beraber;

serbest dolaşımda olmayan gelişi güzel bir gümrük diyetine tabi tutulmadığı; gümrük vergisi, ticaret ve kambiyo uygulamaları bakımından türkiye gümrük bölgesi dışında kabul edildiği;

serbest dolaşımdaki eşyanın ise,çıkış diyeti hükümlerine tabi tutularak konulduğu yerlerdir.



serbest bölgelerin kuruluş amaçları



serbest bölgeler yabancı sermaye yatırımlarını ve dış ticareti arttırmak, yerli üreticilerin dünya piyasalarındaki fiyattan girdi temin etmelerini sağlayarak uluslararası rekabet güçlerine katkıda bulunmak, ihracata dönük sanayilerin gelişmesini teşvik ederek ihracatı arttırmak, döviz girişini arttırmak, yeni iş nimetleri yaratarak istihdam sorununun çözümüne yardımcı olmak, gelişmiş üretim ve yönetim tekniklerinin yurtdışından ülkeye getirilmesiyle ekonomik standartları yükseltmek amacıyla kurulurlar.



3218 sayılı serbest bölgeler kanunu



madde 1. bu kanun, türkiye de ihracat için yatırım ve üretimi arttırmak, yabancı sermaye ve teknoloji girişini hızlandırmak, ekonominin girdi gereksinimini ucuz ve tertipli bir biçimde temin etmek, dış finansman ve ticaret nimetlerinden daha fazla yaralanmak üzere, serbest bölgelerin kurulması, yer ve sınırlarının tayini, yönetimi,faaliyet hususlarının belirlenmesi, işletilmesi,bölgelerdeki yapı ve tesislerin teşkili hakkında konuları kapsar.



serbest bölgelerin ülke ekonomisine katkıları



- serbest bölgedeki üretim faaliyetlerinde kullanılmak üzere, iç pazardan ihraç edilen ham madde, yarı işlenmiş ve mamul mallarla ülke üretiminin artmasına katkıda bulunur.

- sağladıkları avantajlarla ülke ihracatını ve döviz girdisini arttırır.

- ithal girdi kullanarak üretim yapan yerli firmalara gümrük vergisiz ve kdv siz mal giriş imkanı sağlayarak, yurt dışındaki rakiplariyle aynı koşullarda üretim yapma olanağı yaratır.

- ülkede kullanılması düşünülen yeni ticari ve ekonomik politikaların denenebilmesini sağlar.

- yabancı sermayeli firmaların, risk faktörünün düşük, karlılığın yüksek olduğu serbest bölgelere yatırım yapmalarını teşvik eder. böylece ülkeye yeni teknolojilerin girmesini hızlandırır.

- serbest bölgede yarattığı direkt istihdamın yanısıra, bölgedeki üretim ve ticari faaliyetlerle ülke içerisindeki diğer faaliyetlere etki ederek dolaylı istihdam ayartır.

- büyük partiler durumunda serbest bölgeye getirilen malların gerektiğinde ufak partiler durumunda ülkeye ithal edilmesini sağlayarak üretim maliyetlerini düşürür.



-1-

- dünya standartlarındaki alt ve üst yapıları,asgari kademede tutulan bürokrasi ve kırtasiyecilik uygulamaları ile ülkemiz ekonomisinin vitrini halinde olup,tıpkı zamanda dünya ekonomisinde başgösteren genel eğilimlerin ilk yansıdığı yerler olması bakımından ülkemiz ekonomi politikalarının belirlenmesinde yol gösterici fonksiyonu görür.



1. 4 dünyada serbest bölgeler

ı. dünya savaşı öncesi kurulan singapur ve hong kong serbest limanları ile, daha sonra kurulan panama,irlanda tayvan ve güney kore serbest bölgelerinin elde ettikleri büyük başarılar, serbest bölgeler fikrinin pek çok ülkece kabul edilmesine katkıda bulunmuştur. 1967 yılında serbest bölgelerin,birleşmiş milletler ekonomik ve sosyal ilişkiler komisyonunca gelişmekte olan ülkelerin ihracatlarını arttırmada önemli bir araç olarak kabul edilmesinden sonra, serbest bölge sayısı hızlanarak artmıştır.



sonuç olarak abd,ingiltere,almanya,macaristan,yugoslavya,suudi arabistan,pakistan,hindistan,tayland,çin gibi farlı rejimlerle idare edilen 80 ülkede, 450 nin üstünde serbest bölge kurulmuş ve serbest bölgeler üstünde gerçekleşitirilen ticaretin hacmi 500 milyar dolara ulaşmıştır.



yakın çevremizde yer alan serbest bölge sayısı 25 civarında olup,bunlar iran,suriye,lübnan,ürdün,mısır,libya,kuzey kıbrıs,güney kıbrıs,yunanistan ve romanya da bulunmaktadır.



bu gelişmelerin dinamiğini sağlayan öğe ise şu biçimde özetlenebilir. gelişmiş ülkelerdeki işçi ve bilhassa vasıfsız işçi fiyatları, gelişmekte olan ülkelerdeki işçilik ücretlerinin birkaç katıdır.



1. 5 türkiye de serbest bölgeler

serbest bölge çalışmalarının türkiye de uzun bir geçmişi vardır. osmanlı gümrük vergi sisteminde, 1850 yılından sonra yapılan değişikliklere karşın aksaklıklar önlenememiştir. bu aksaklıklar ve ugulamada ortaya çıkan problemler, ithalatın gümrük vergi ve resimlerinin pahalıya mal olmasına neden olmuştur.



serbest liman ve bölge kurulmasının sağlayacağı faydalar, bilhassa dış ticaret ve beyoğlu tüccarı tarafından sıkça vurgulanarak fikrin yaygınlık kazanmasını sağlamıştır. fakat bu tavsiyeler, gümrük gelirinin bir bölümünü alan düyun-u umumiye tarafından, gelir kaybına neden olacağı endişesiyle pozitif karşılanmamıştır.



serbest bölge kurulması yönünde ilk önemli girişim 1908 devriminden sonra olmuş, ittihat ve terakki bu hedefle bir komisyon kurmuştur. ancak komisyon, çekmece gölü veya yedi kule sahillerinde tesis olunacak bir serbest bölgenin 300 milyon altın franga mal olacağını hesaplamış ve bu iş için alınacak borcun faizinin bile karşılanamayacağının görülmesi üstüne, proje uygulanmamıştır.



kurtuluş savaşı sonrasında, serbest liman konusu istanbul ticaret ve sanayi odası tarafından oluşturulmuş olan istanbul ihtisas komisyonun hazırladığı rapor ile tekrar gündeme gelmiştir.



serbest bölge hakkında ilk ve tek uygulama bir miktar dolaylı bir yoldan, türk hükümeti ile amerikan ford kumpanyası arasında 27. 11. 1928 tarihinde yapılmış bir anlaşma neticesinde, özel bir kanunla gerçekleşebilmiştir. türkiyenin bu ilk serbest bölge uygulama deneyimi dış nedenlerle kısa süreli olmuş ve başarı gösteremeyen olarak kapanmamıştır.



ikinci serbest bölge denemesi, mayıs 1946 tarihinden gerçekleştirilen şark halı ve kilimleriyle hayvan postlarının ihracı için kurulacak serbest bölge için çıkarılan yasadır. buna göre, eminönü nde bir antrepoda bu ürünler toplanacak ve tekrardan ihraç edilecektir. ancak piyasaya işlerlik kazandırmadığı için bu ikinci girişimden de bir netice alınamamıştır.

1950 de demokrat parti nin iktidara gelmesiyle yabancı sermayeye verilen önem artmış ve aralık 1953 tarihinde yeni bir serbest bölgeler kanunu kabul edilmiştir. ilk yasada olduğu gibi, serbest bölgenin yerinin ve burada yer alacak faaliyetlerin belirlenmesi yetkisi bakanalar kurulu na verilmiştir. bu konuda, serbest bölge gümrük hattı dışında sayılmış; burada pasaport kanunu, gümrük kanunu gibi yürülüğe girmiş kontrol ve formaliteler, bütün vergi ve resim, harç

ve benzeri kanunlar uygulanmasına rağmen, gelir,kurumlar, ve esnaf vergileri,bu muafiyet dışında bırakılmıştır.



2. serbest bölgelerde teşvik ve avantajlar



- serbest bölgelerde vergi,resim,harç,gümrük ve kambiyo mükellefiyetlerine dair mevzuat hükümleri uygulanmaz.

firmalar bölgedeki faaliyetleri nedeniyle elde ettikleri gelirlerle ilgili olarak; gelir,kurumlar ve kdv dahil tüm vergilerden muaftır. bundan başka, işçi fiyatları üstünde gelir vergisi ödenmediği için işçilik maliyeti de düşüktür.



- serbest bölge faaliyetlerinden elde edilen kazanç ve gelirler hiç bir izne ve vergiye tabi olmaksızın yurt dışına veya türkiye ye transfer edilebilir.



- türkiye deki tam ve dar mükellef gerçek ve tüzel kişilerin serbest bölgelerdeki faaliyetleri bu nedenle elde ettikleri kazanç ve iratlar, kambiyo mevzuatına ideal olarak, türkiye ye getirilmesi durumunda de gelir ve kurumlar vergisinden muaftır.



- serbest bölgeler gümrük hattı dışında sayıldığında, serbest bölgeler ile türkiye nin diğer yerler arasında yapılan ticarette dış ticaret diyeti hükümleri uygulanır. başka bir söylemle,türkiye den serbest bölgeye satılan mallar ihracat diyetine, serbest bölge kullanıcıları türkiye den ihraç fiyatına (kdv siz) mal ve hizmet satın alabilirler. diğer taraftan serbest bölge ile diğer ülkeler ve diğer serbest ülkeler arasında dış ticaret diyeti hükümleri uygulanmaz.



- serbest bölgeye getirilen türkiye veya ab menşeeli yada buralarda serbest dolşımda bulunmakta olan malların, serbest dolaşımda bulunma statüsü değişmeden, türkiye ye veya ab üyesi ülkelere girişinde gümrük vergisi ödenmez. bundan başka,üçüncü ülke menşeeli malların serbest bölgeye girişinde ve bu malların türkiye veya ab üyesi ülkeler dışındaki üçüncü ülkelere gönderilmesi durumunda de gümrük vergisi ödenmez. ancak, serbest bölgeden türkiye ye veya ab üyesi ülkeler dışındaki üçüncü ülkelere gönderilmesi durumunda de gümrük vergisi ödenmez. ancak, serbest bölgeden türkiye ye veya ab üyesi ülkelere gönderilen serbest dolaşım halinde olmayan üçüncü ülke menşeeli mallar için ortak gümrük tarifesi nde belirtilen oran üstünden gümrük vergisi ödenir.



- serbest bölgeler "türkiye-ab gümrük birliği gümrük bölgesi"nin parçası sayıldığından; serbest bölgelerden türkiye veya ab menşeeli ürünler ile türkiye de serbest dolaşım halinde bulunmakta olan ürünler a. tr belgesi düzenlenerek ab ye gönderilebilir. üçüncü ülke menşeeli ürünler ise ortak gümrük tarifesi nde belirtilen oran üstünden serbest bölge gümrük müdürlüğü ne gümrük vergisi ödenerek serbest dolaşıma geçirildikten sonra a. tr belgesi düzenlenerek ab ye gönderilebilir.



- serbest bölgede sağlanan teşvik ve avantajlardan yerli ve yabancı tüm firmalar eşit olarak faydalanır.



- mallar serbest bölgede müddet sınırlaması olmaksızın kalabilir.



- bir serbest bölgenin faaliyete geçmesinden başlayarak 10 yıl süreyle grev ve lokavt uygulanmaz.



- fiyat, kalite ve standartlarla ilgili olarak kamu kurum ve kuruluşlarına verilen yetkiler serbest bölgelerde uygulanmaz.



- serbest bölgedeki faaliyetlerle ilgili her türlü ödemeler dövizle yapılır.



- serbest bölgelerden türkiye ye yönelik mal satışına ve serbest bölge ile diğer ülkeler arasında yapılacak takas ticaretine kısıtlama getirilmemiştir. - başvuru ve faaliyet süresince her türlü bürokrasi en aza indirilmiştir. serbest bölgeler özel sektör şirketlerince işletilmektedir.



- serbest bölgeler; ab ve orta doğu pazarlarının yakınında, akdeniz, ege ve karadeniz deki büyük limanlara, uluslararası havaalanlarına, karayolu ağlarına, kültür,turizm, ve eğlence merkezlerine yakın yerlerde kurulmuştur.



- serbest bölgelerin altyapısı gelişmiş ülkelerdeki benzerleri ile aynı standarttadır. açık ve kapalı alan kiraları diğer ülkelere göre düşüktür.



- serbest bölge bankalarında %5 bsmv ödenmez; bankalardan düşük faizli kredi alabilme imkanı vardır.



3. serbest bölgelerde mal hareketleri



3. 1 serbest bölgelere giriş ve çıkışlar



3218 sayılı serbest bölgeler kanunu na göre serbest bölgeden türkiye ye sevk edilen mallar ithalat, türkiyeden serbest bölgelere sevk edilen mallar ise ihracat sayılmaktadır.



serbest bölgelerle diğer ülkeler ve diğer serbest bölgeler arasındaki ticaret, dış ticaret mevzuatına tabi değildir. mallar, serbest bölgeden türkiye dışındaki ülkelere ve türkiye deki diğer serbest bölgelere ihracat diyetine tabi olmadan sevk edilir ve buralardan ithalat diyetine tabi olmadan serbest bölgeye getirilir. bu taktirde, serbest bölgeden diğer ülkelere türkiye üstünden sevk edilen mallar ve yurt dışından getirilen serbest bölge adresli malların türkiye den geçişi,transit diyetine tabidir.



kürşad tüzmen

Hiç yorum yok:

Yorum Gönderme