?

Ucus fobisi

Uçuş fobisi

Negatif koşullanmaya karşı uçuş ve güvenlik: uçuş korkusunun kökeni tartışmalıdır. çok yaygın ve köklü olması insanın bilinç dışında yer alan ölüm korkusu, yalnızlık korkusu, umarsız kalma korkusu gibi evrensel korkulardan biri olduğunu düşündürmektedir. eski çağlarda uçuş insan için olanaksız, olağanüstü ve büyülü birşeydi. uçmanın hiçbir zaman insanlara göre olmadığı düşünülürdü. bütün toplumlarda yaygın dinsel ya da büyüsel inanışlar insanın olanakların dışına çıkmasının felaketlerle sonuçlanacağını savlardı. uçuşta böyleydi, bir tür tanrılara meydan okuma olarak algılanırdı. uçma çabası içerisindeki insanlar bu sebeple hep alayla ve tepkiyle karşılandılar. bütün bu korkular ve tepkiler vakit geçtikçe insanın bilinç altına yerleştiler.

uçuş korkusunun kökeni ne olursa olsun bu korkuyu pekiştiren uçak ve uçuşlarla ilgili olumsuz söylemlerdir. ne yazık ki medyada uçuşla ilgili haberlerin çoğu aleyhte olagelmektedir. uçak düşmeleri, kaçırılma ve atlatılan kazalar yüksek tonda vurgulanmaktadır. kaptan sarhoştu, uçak zaten eskiydi, karakutu bulunamadı gibi spekülatif haberler sıktır. bundan başka pekçok filmde veya romanda uçak kazaları, havada patlama uçak kaçırma ilgi alımlı, dehşet temalarından biri olarak kullanıla gelmektedir. buna rağmen binlerce uçuşun ne kadar rahat ve güvenli geçtiği vurgulanmamaktadır. sonuç olarak bütün bu yayınlar ve deyişler uçuşun tehlikeli olduğu konusunda olumsuz bir koşullanma yaratmaktadır. şimdi bu olumsuz koşullanmaya rağmen uçuşun ne kadar güvenli olduğunu tartışalım.



uçuş ve güvenlik:


uçuş korkumuzu nasıl yenebileceğinizi öğrenmeden önce havacılık ile ilgili bir miktar bilgi edinmemizde fayda var. bu korkunun sorumlusu wright kardeşlerdir, çünkü uçuşun imkansızlığını tümüyle tarihe gömdüler. peşinden başkaları geldi ve havacılığı inatla geliştirdiler. ilk tarifeli hava taşımacılığı 1927'de newyork'ta " colonia air transport" adıyla başladı. daha çok posta taşımak hedefli bu uçaklar olabildiğince güvenilmezdi. bunlarla uçmaya cesaret edemeyenlere mutlaka fobik denemez, hatta uçmaya cesaret edenlere garip gözle bakılabilirdi. öyle ki pilotlar inecekleri alanı belirlemek için bazan camdan sarkmak zorunda kalırlardı.

1933'de ford motor company'nin geliştirdiği " curtis condor" adlı ilk yolcu taşıyan uçak pek tertipli uçamazdı. daha çok yukarı aşağı sıçrayarak uçan bu uçaktaki yolcuları rahatlatmak için firma hemşirelik eğitimi görmüş hoşgörünümlü hanımları işe aldı. bu ilk hemşire-hostesler yolculara kahve, çay, yemek servisi ve pansuman yapmaya başladılar. sonuç olarak bu hanımların da katkılarıyla hava ulaşımı giderek daha çok kabul gördü, sektör büyüdü. uçaklar giderek daha güvenli hale geldi ve sonunda devlet de uçuşu kabullendi, hava meydanları yapımını üstlenmeye başladı.

ıı. dünya savaşı teknolojinin ve uçakların savaşı oldu. bu savaşla uçuş teknolojisi çok çok gelişti. bugün havacılık dünyanın en hızlı, en gelişmiş ve en teknolojik ulaşım sistemi. her yıl milyonlarla (sadece abd'de 350 milyon kişi) uçakla ulaşımı tercih ediyor.

güvenlik:

uçuşta güvenlik çok önemli ayrılmaz iki kelime. uçuşla ilgili her düzeyde güvenlik en alttan en üstte esas temadır. en üstte bütün uçuş aktivelerinden sorumlu bir oluşum var. her ülkede bu oluşumlar ülkenin uçuş öğelerini ve o ülkeye uçuş yapan yabancı hava öğelerini tümüyle denetlemekle yükümlü. iki büyük kurum var. ı. c. a. o ve f. a. a. bu oluşumların ilk örneği olan f. a. a. (federal auration adminurration) abd'de kurulmuştu f. a. a. pilot sertifikaları, eğitim okulları, tamir istasyonları uçak üreten firmaların denetimi, hava trafik kontrol, mühendislik gibi hususlarda gelişmeler olması için teşvik ve sponsorluk yapmayı sürdürüyor. yalnızca bu hususlarda milyonlarca dolar harcanıyor.

bir uçak güvensizse dünyanın her yerinde uçuştan men edilir. bu sektörde güvenlik söz konusu olduğunda masraftan kaçınılmaz. parola şudur " güvenlik yoksa uçuşta yok". daha alt seviyelerde de güvenlik kontrolleri devam eder. uçuşla ilgili her olay kontrol edilir. uçuştan 1 saat önce uçuş ekibi uçuş istasyonuna gelir. hava raporu, rota koşulları, uçağın ağırlığı, yolcuların sayısı, yakıt ihtiyacı gibi hususlarda bilgilendirilir. daha sonra uçağa gidilir ve uçak fizik olarak incelenir. güverteye girmeden önce ve girdikten sonra yüzlerce güvenlik ve kontrol işlemi yerine getirilir. modern jet uçaklarının uçuş ekibi 3 kişidir. pilot, yardımcı pilot ve uçuş mühendisi uçuştan önce pilotlar rota, hava durumu gibi uçuşla ilgili olayları tekrar kontrol ederken, uçuş mühendisi kokpit cihazlarının çalışması ve yakıtla ilgilenir.

hostes ve diğer kalan görevlileri de kendi kontrollerini yaparlar. bilindiği üzere yer ekipleri yolcuları ve bagajları kontrol ederler. tehlikeli, hasta görünümlü, alkol ya da madde aldığı belirlenmiş yolcular uçuştan men edilir. bu hususlarda tıbbi ekibten ve güvenlik ekiblerinden yardım alınır. tehlike oluşturabilecek bagaj öğeleri silah vb.) yüksek teknoloji aygıtları ile insan etkeni birlikte çifte güvenlik sistemi ile ayıklanır.

peki uçaklar ne kadar güvenli ?

bugün bindiğimiz ticari uçakların hepsi yedek sistemli olarak yapılmıştır. bunun anlamı bir sistem çalışmazsa onun işini aynı yeterlilikte yapabilecek ikinci bir sistemin var olması demektir. bu çiftlenme uçuş güvenliğinin esasıdır. uçuş personelinde de bu çifte güvenlik sürer. bu kişinin görevini yapabilecek ikinci bir kişi kesinlikle vardır. sistemde insan kusuru etkeni görev dağıtımıyla en aza düşürülmüştür. bu alt güvenlik uçak motor sayısında da geçerlidir çift motorlu bir uçak tek motorla, 4 motorlu bir uçak 2 motorla uçuşu sürdürebilir. uçuş; pilotların yer kontrolü ile tertipli irtibatıyla sürdürülür. üstelik birde navigasyon sistemi (yön bulma) vardır. yerde uçaklar teknisyenler tarafından yüzlerce testten geçirilerek incelenir ve her parça belli bir miadda yenilenir.

eğer arabamızın bir uçaktan daha güvenli olduğunu düşünüyorsanız şu biçimde bir karşılaşma yapalım. arabamızı her yola çıkışından önce pekçok teknisyen gözden geçirir mi ? her 500 milde bir bütün tekerleri değiştirilir mi, her 2500 milde bir motorunuz (rektefiye) tekrardan ayarlanır mı, her 10 bin milde bir fren debriyaj ve pekçok sistemi yenilenir mi ya da her 25 bin milde bir motor atılıp yerine yenisi monte ediliyor mu ? " ama ben arabamla uçmuyorum ki" demeyin. bir uçağın bakım masrafı yılda 1 milyon doları aşmaktadır. bir uçağın her uçuş saatine karşılık 4 saati bakımda geçmektedir. kısacası uçaklar çok ama çok güvenlidir.

uçuş ekibi:

mürettebat, yaşamımızı teslim ettiğimiz insanlar, pilotlar. nasıl kaptan olunduğunu biliyormusunuz ? kaptan pilotlar her ay 45-50 saat uçuş yaparlar, sanırız bu deneyimli olmak için yeterli bir süredir. pilotlar başka hiç bir meslekte olmadığı kadar sık ve çok sayıda testten geçirilirler. sağlık muayeneleri, (anjio dahil), mesleki yeterlilik testleri, gelişim testleri, güvenlik testleri, psikolojik testler vb.

bu testlerden gelişi hoş birinde başarısızlık demek pilotun uçuş kariyerinin bitmesi anlamına gelir. pilotlar dışında kalan diğer uçuş personelide benzer biçimde bir çok eğitim ve teste tabi tutulurlar. bu testler ve eğitimler için çok panik atak içeriyor olması tedavinizi güçleştirmez uygulanan yöntemle korkunuzu yenebilir hatta başka fobileri de yenme potansiyeli kazanabilirsiniz.

uçuş fobisi nasıl gelişiyor ?

neden bazı insanlar uçuş korkusu yaşarken diğerleri tam tersine uçmaktan hoşlanır ? esasında uçuş korkusu normal kabul edilebilecek bir korkudur. bir araştırmaya göre insanların %85'inde şu ya da bu derecede uçuştan korku ya da tercih etmeme vardır. aynı sudan ve denizden korku gibi. çok az çocuk ilk yıkanışında pozitif tepki verir. sonra yavaş yavaş suya alışır. sonra denize. ancak uçuş korkusunun bu kadar kolay yenilmesi için günlük hayat içerisinde o kadar olanak yoktur. bu sebeple ilk uçuşta herkes şu ya da bu şekilde heyecanlanır. sonuç olarak sık sık varolan bu korku ile pozitif destekleyici ortamlarda karşılaşıp yenebilmiş olanlar şanslıdır. tersine negatif koşullarda ve sık sık olumsuz koşullanmış olarak karşılaşırsa bu korkunun fobiye dönüşmesi kolay olmaktadır. yapılan pekçok çalışma uçuş korkusu ile stres arasındaki bağı göstermektedir.

birçok kişi, ilk uçağa binişte yüksek korku yaşamaları ile o sıralarda başka bir nedenle yaşadıkları akut ya da kronik stres yaşıyor içerisinde olmaları arasındaki yüksek rastlantıyı tanımlamaktadır. hatta pekçok kez korkusuzca uçağa binmiş insanlarda da uçuş korkusu oluşmasına yolaçan başka bir nedenli yoğun stres görülebilir. bu strese neden olabilecek major yaşam olayları yaşıyor olma (boşanma, iş kaybı, yakınlarının ölümü vb.) ya da birikmiş minor yaşam olayları olabilir ve birden uçuş korkusu hissedilebilir. hatta pilotlarda ve diğer uçuş ekibinde de bu nedenlerle sonradan uçuş fobisi ortaya çıkabilmektedir.

uçuş korkusu genellikle 20-30 yaş arasında kendini göstermektedir. bu korku cinsiyet, ırk, din, meslek ayrımı göstermeksizin herkesi tutabilmektedir. ancak entellektüel, mükemmelliyetçi ve evhamlı titiz (obsesif) insanlarda daha sık görülmektedir. her kim olursa olsun uçuş korkusu olan birey stres yönetimi öğrenmelidir. çünkü anksiyete, gerginlik bu korkunun başlatıcısıdır.

uçuş korkusu eğitim programı

türkiye ' de ilk kez başlatılan eğitimimiz teorik ve uygulamalı olarak iki bölümden oluşmakta. uçuş korkusu olan kişiler eğitim öncesi uzmanlarımızla bir ya da birkaç görüşme yapıyor. görüşmeler sonunda problemin boyutları saptanarak birbiriyle uyumlu olabilecek gruplar oluşturuyor.

teorik uygulamanın ilk aşamasında en önemli konu; grup dinamiği. daha sonra uçuş korkusu ve fobiler ile ilgili bilinçlenme ve uçuş personelinin katkılarıyla havacılık ve uçaklar ile ilgili bilgilenme sağlanıyor.

1. gün stresle baş etme, peşinden da uçuşa pozitif koşullanabilme ve motive edebilme öğretiliyor.

uygulamalı eğitimin ilk aşaması ise 2. gün gidilen uçuş eğitim merkezinde simulatörle, uçağın hareketleri ve tirbulans gerçeğe yakın olarak yaşanılabiliyor. bu uygulamada korkulan objeye karşı duyarlılığı yavaş yavaş azaltmak hedefleniyor.

3. gün ise gerçek bir uçakla 1 saati geçmeyen bir yolculuk yapılıyor. uzmanlarımız gruba eşlik ediyor ve terapi uçakta tamamlanıyor. geri dönüş ise herkes için en kolayı. dönüşte gruba 1 ay içerisinde 3. bir uçuş önermek dışında başka bir şey önerilmiyor. bu uygulamanın başarı oranı %80. dünyada uçuş fobisinin tedavisine yönelik çalışmalarda başarı ortalamaları % 70 - 75 arasında değişiyor.

1. gün:

uçaklar ile ilgili teknik bilgi

fobiler ile ilgili psikiyatrik bilgi

fobilerin tedavi metodları

grup paylaşımı

beden belirtilerini tanıma

beden belirtileriyle baş etme

2. gün:

simülatörde uygulamalar yaparak korkuya duyarsızlaşma

3. gün:

doktor eşliğinde izmir'e gidiş dönüş

uçuş fobisinin maliyeti

her yüz kişiden 10 unda uçuşu engelleyecek boyutta uçuş korkusu görülür. abd de boing şirketinin yapmış olduğu bir araştırmaya göre uçuş fobisi nedeniyle satılamayan uçak biletleri yılda iki milyar dolar mali kayba sebep olmaktadır. bu rakam satılan biletlerin %9 una karşılık gelmektedir.

dünyada uçuş fobisi eğitim yazılımları düzenleyen şirketler

hollanda - klm

abd-united airlines

isviçre- swissair

avusturya-austrian airlines

almanya- lufthansa

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder